បណ្ណសារចំណាត់ក្រុម៖ ភូមិសាស្រ្តនយោបាយ RFI
សហភាពអឺរ៉ុប និងអាស៊ាននៅតែស្វែងរកគ្នាមិនទាន់ឃើញ
ប្រភព៖ RFI (http://www.khmer.rfi.fr/)
នៅសប្តាហ៍នេះ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស័រ តាន់បន្តលើកឡើងអំពីភូមិសាស្រ្តនយោបាយរបស់សហភាពអឺរ៉ុបតទៅទៀត ដោយសូមពិនិត្យមើលទៅលើទំនាក់ទំនងរវាងសហភាពអឺរ៉ុប និងអាស៊ាន។
រហូតមកដល់ចុងទសវត្សរ៍ទី៩០ អាស៊ានមិនដែលត្រូវបានសហភាពអឺរ៉ុបយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងឡើយ។ នយោបាយការបរទេសរួមរបស់ទីក្រុងBruxelles បានឲ្យតម្លៃជាពិសេសទៅលើតែបណ្តាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក នៅតំបន់ការ៉ាអ៊ីប(Caraïbes) និងនៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក(Pacifique)។ រីឯនៅអាស៊ីវិញ សហភាពអឺរ៉ុបបានត្រឹមតែពង្រឹងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនិងពាណិជ្ជកម្ម ជាមួយប្រទេសធំៗឬជាមួយប្រទេសដែលមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ដូចជាចិនឥណ្ឌា និងកូរ៉េខាងត្បូងតែប៉ុណ្ណោះ។
ក៏ប៉ុន្តែ នារយៈពេលជិតដប់ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ នៅក្នុងពេលមួយដែលការផ្តោះប្តូរពាណិជ្ជកម្មរវាងអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីចេះតែកើនឡើងជាលំដាប់ ស្រាប់តែអាស៊ានក្លាយដោយស្វ័យប្រវត្តជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចមួយដ៏ធំរបស់សហភាពអឺរ៉ុប។ សព្វថ្ងៃនេះ អឺរ៉ុបជាទីផ្សារសំខាន់លំដាប់ថ្នាក់ទីពីរ សំរាប់ផលិតផលរបស់អាស៊ាន នៅក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាទីផ្សារធំទីមួយ ហើយអឺរ៉ុបជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មទីបីរបស់អាស៊ាន បន្ទាប់ពីអាមេរិក និងជប៉ុន។
នៅឆ្នាំ២០០០-២០០១ ទីក្រុងBruxelles ផ្តើមភ្ញាក់ខ្លួន ហើយផ្តើមយល់ដឹងពីសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចរបស់អាស៊ាន ដោយហេតុតែឩនភាពរហូតទៅដល់ជាងបីម៉ឺនលានដុល្លារនៃជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មរបស់អឺរ៉ុបនៅចំពោះមុខអាស៊ាន បានន័យថា បណ្តាប្រទេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបទិញទំនិញពីបណ្តាសមាជិកអាស៊ាន ច្រើនជាងលក់ទំនិញទៅឲ្យបណ្តាប្រទេសទាំងនេះ។ អ៊ីចឹងហើយ បានជាតាំងពីពេលនោះមក ទីក្រុងBruxelles បានផ្លាស់ប្តូរនយោបាយ ក្នុងគោលដៅពង្រឹងវត្តមានរបស់អឺរ៉ុបនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ នៅក្នុងន័យនេះ គណៈកម្មការអឺរ៉ុបបាន និងកំពុងបន្តជម្រុញឲ្យក្រុមហ៊ុនអឺរ៉ុប ទៅដាក់ទុនរកស៊ី នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន។ នៅក្នុងន័យដូចគ្នានេះដែរ សហភាពអឺរ៉ុបបានចុះហត្ថលេខាទទួលយកសន្ធិសញ្ញាស្តីពីមិត្រភាព និងសហប្រតិបត្តិការនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ហៅកាត់ថា TAC ហើយសហភាពអឺរ៉ុបក៏កំពុងបន្តចរចាជាមួយអាស៊ាន ដើម្បីបង្កើតតំបន់ផ្តោះប្តូរពាណិជ្ជកម្មដោយសេរីមួយដែរ។
*
យ៉ាងណាក៏ដោយ មកទល់សព្វថ្ងៃ សហភាពអឺរ៉ុប និងអាស៊ាន ដូចជានៅតែមិនទាន់ព្រមឲ្យតម្លៃខ្ពស់ដល់ភាពជាដៃគូនេះរបស់ពួកគេនៅឡើយ។ ជាក់ស្តែង កិច្ចប្រជុំពីរឆ្នាំម្តងរវាងប្លុកទាំងពីរ នៅតែប្រព្រឹត្តទៅត្រឹមថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសនៅឡើយ មិនទាន់មានទេជំនួបកំពូល រវាងបណ្តាប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាលរបស់សហភាពអឺរ៉ុប និងរបស់អាស៊ាន។ ពិបាកយល់ជាងនេះទៅទៀត គឺរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសប្រទេសអឺរ៉ុបខ្លះមិនទាំងទៅចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះទៅទៀត ច្រើនតែបញ្ជូនរដ្ឋលេខាធិការទៅជំនួសខ្លួនទៅវិញ។
យ៉ាងណាមិញ សហភាពអឺរ៉ុបនិងអាស៊ានដូចជាមិនសូវស៊ីចង្វាក់គ្នា។ ជាទូទៅអឺរ៉ុបមានឥរិយាបថរឹងរូស ឧទាហរណ៍នៅចំពោះមុខការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសភូមាជាដើម។ ចំណែកអាស៊ានវិញ មិនសូវចង់ជ្រៀតជ្រែកទេក្នុងបញ្ហាផ្ទៃក្នុងនៃប្រទេសណាមួយ ចូលចិត្តសាច់ការ និងគិតតែពីប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច។
មែនទែនទៅ មានច្រើនណាស់ចំណុចរួមរវាងសហភាពអឺរ៉ុបនិងអាស៊ាន ចំណុចរួមដែលអាចជួយឲ្យប្លុកទាំងពីរខិតចូលជិតគ្នា។ មានជាបឋមប្រវត្តិសាស្ត្ររួមគ្នា។ ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលទាក់ទងទៅនឹងសម័យអាណានិគមនិយម ពីព្រោះចូរកុំភ្លេចថា បារាំង អង់គ្លេស អេស្ប៉ាញ ព័រទុយហ្គ័ល ឬក៏ហុល៉្លង់ សុទ្ធសឹងជាប្រទេសដែលបានកាន់កាប់ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនធំអស់រយៈពេលជាច្រើនសិបឆ្នាំ។ ដោយឡែក សហភាពអឺរ៉ុបជាគំរូសមាហរ័ណកម្មតំបន់មួយសំរាប់អាស៊ាន។ អាស៊ានដែលចង់ប្រែក្លាយឲ្យដូចសហភាពអឺរ៉ុបយ៉ាងយូរ នៅឆ្នាំ២០២០។
ម្យ៉ាងទៀត ការពង្រឹងភាពជាដៃគូរវាងតំបន់ទាំងពីរនឹងនាំមកនូវអត្ថប្រយោជន៍ធំ។ អត្ថប្រយោជន៍សំរាប់សហភាពអឺរ៉ុប គឺបទពិសោធន៍នៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងអង្គការតំបន់មួយ និងអង្គការតំបន់មួយទៀត។ ឯអត្ថប្រយោជន៍សំរាប់អាស៊ានវិញ គឺអឺរ៉ុបអាចជួយធ្វើឲ្យមានតុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយមួយល្អ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលឋិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលខ្លាំងពេករបស់ប្រទេសចិននិងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក៕
បណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ ខុសគ្នាច្រើន ដូចគ្នាតិច
ចាប់ពីសប្តាហ៍នេះតទៅ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស័រ តាន់ សូមផ្តើមលើកឡើងអំពីភូមិសាស្រ្តនយោបាយនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាតំបន់មួយដែលគ្មានអរិយធម៌រួមគ្នាមួយឡើយ។ ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់នេះមិនដូចគ្នាសោះឡើយ ប្រើភាសាខុសគ្នា មានវប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់និងប្រពៃណីខុសគ្នាស្រឡះ។
សម្រាប់ពួកភូមិសាស្ត្រនយោបាយវិទូ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ឋិតនៅក្នុងភូមិភាគដ៏ធំមួយដែលគេហៅថាអាស៊ីបូព៌ា ដាច់ដោយឡែកពីអាស៊ីកណ្តាល អាស៊ីខាងត្បូង និងអូសេអានី (Océanie)។ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះទៀតសោត ត្រូវបានពួកអ្នកឯកទេសដដែលបែងចែកជាពីរ ពិភពឥណ្ឌូចិន និងពិភពម៉ាឡេ។ ពាក្យថា”ពិភពឥណ្ឌូចិន”នៅត្រង់នេះ មានន័យធំទូលំទូលាយ ពីព្រោះវាគ្របដណ្តប់មិនត្រឹមតែទៅលើប្រទេសវៀតណាម កម្ពុជានិងឡាវប៉ុណ្ណោះទេ តែទៅលើប្រទេសភូមានិងប្រទេសថៃថែមទៀត។ រីឯ”ពិភពម៉ាឡេ”វិញ គឺជាពពួកបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃផ្សេងដែលជាកោះ ឬជាទីប្រជុំកោះ រួមមានប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ព្រុយណេ និងទីម័រខាងកើត។
ចំណែកប្រជាជនអាស៊ីអាគ្នេយ៍វិញ មិនដូចគ្នាសោះ ប្រើភាសាខុសៗគ្នា មានសាសនាវប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់និងប្រពៃណីខុសពីគ្នា។
ប្រជាជនភាគច្រើននៅភូមា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងវៀតណាម កាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ អ៊ីស្លាមជាសាសនារបស់ប្រជាជនភាគច្រើននៅឥណ្ឌូណេស៊ី និងនៅម៉ាឡេស៊ី។ វាក៏ជាសាសនារបស់ប្រជាជនមួយចំនួនដែរ នៅប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេសហ្វីលីពីន ដូចជានៅកោះមីនដាណាវ(Mindanao) ស៊ុយលុយ(Sulu) និងរ៉ូឡូ(Jolo) ព្រមទាំងរបស់ប្រជាជនមួយចំនួននៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ ដូចយ៉ាងនៅខេត្តណារ៉ាធីវ៉ាត(Narathiwat) ប៉ាត្តានី(Pattani) និងយ៉ាឡា(Yala)។ ចំណែកប្រជាជនភាគច្រើននៅហ្វីលីពីនវិញ ជាអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្ត។ សាសនាគ្រិស្តក៏ជាសាសនារបស់ប្រជាជនមួយចំនួនដែរ នៅប្រទេសវៀតណាម។ បន្ថែមពីការប្រើភាសាផ្សេងៗពីគ្នា ដែលមិនអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាជនអាស៊ីអាគ្នេយ៍និយាយទាក់ទងគ្នាបាន ក៏មានដែរការប្រើភាសាជាច្រើនខុសៗគ្នានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍នីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី មានភាសាផ្សេងៗគ្នាទាំងអស់ប្រមាណជាង២០០ឯណោះ។ ម្ល៉ោះហើយ បានជាបន្តិចម្តងៗ អង់គ្លេសក្លាយទៅជាភាសារួមមួយរវាងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺជាភាសាផ្លូវការរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ហៅកាត់ថា អាស៊ាន។
ដោយឡែក លក្ខណៈខុសគ្នាច្រើននិងដូចគ្នាតិចនៃបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក៏ជាកេរដំណែលបន្សល់មកពីសម័យអាណានិគមផងដែរ។ ចូរកុំភ្លេចថា ភូមានិងម៉ាឡេស៊ីជាអតីតអាណានិគមរបស់អង់គ្លេស ឥណ្ឌូណេស៊ីជាអតីតអាណានិគមរបស់ហូឡង់ ហ្វីលីពីនជាអតីតអាណានិគមរបស់អេស្ប៉ាញ និងក្រោយមកទៀតរបស់អាមេរិក។ រីឯឥណ្ឌូចិនវិញ រួមមានវៀតណាម កម្ពុជានិងឡាវ ជាអតីតអាណានិគមរបស់បារាំង។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺមានតែប្រទេសថៃមួយទេដែលបានគេចផុតពីនឹមអាណានិគមរបស់អឺរ៉ុប ដ្បិតកាលសម័យនោះ ថៃជាដីមួយដុំដែលត្រូវបានបារាំងនិងអង់គ្លេសទុកចោលឲ្យនៅជាតំបន់ទ្រនាប់ដើម្បីបែងចែកដែនដីអាណានិគមនៃប្រទេសទាំងពីរឲ្យនៅឆ្ងាយនិងដាច់ស្រឡះពីគ្នា។
នៅត្រួតពីលើកេរដំណែលបន្សល់មកពីសម័យអាណានិគមរបស់អឺរ៉ុប គេឃើញមាននៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឥទ្ធិពលរបស់ឥណ្ឌានិងរបស់ចិន ឥទ្ធិពលដែលមានមកជាច្រើនសតវត្សរ៍កន្លងមកហើយ។ ឥទ្ធិពលវប្បធម៌របស់ឥណ្ឌាបានសាបព្រោះខ្លាំងទៅលើកម្ពុជា ឡាវ ភូមា ម៉ាឡេស៊ីនិងឥណ្ឌូណេស៊ី។ អ៊ីចឹងហើយបានជាមានមកទល់សព្វថ្ងៃ ជនជាតិឥណ្ឌារស់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនិងឥណ្ឌូណេស៊ី។ រីឯឥទ្ធិពលវប្បធម៌របស់ចិនវិញ វាលេចឡើង ជាពិសេសតាមរយៈវត្តមានច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់របស់ជនជាតិចិន គឺប្រមាណជាង៤០លាននាក់នៅក្នុងតំបន់ ជាអាទិ៍នៅវៀតណាម ថៃ ហ្វីលីពីន កម្ពុជា ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី។ សហគមន៍ចិនដើរតួនាទីសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ណាស់នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅថៃនិងនៅឥណ្ឌូណេស៊ី។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ជនជាតិចិនក្តាប់យកយ៉ាងហោចណាស់៧០%នៃសេដ្ឋកិច្ចឯកជន អ៊ីចឹងហើយបានជារហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ ប្រជាជនឥណ្ឌូណេស៊ីមួយចំនួនធំស្អប់ខ្ពើមសហគមន៍ចិន។
ដោយឡែក គេសង្កេតឃើញថា ជនជាតិចិនពិបាកនឹងបញ្ចូលខ្លួនទៅក្នុងសង្គមកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ជាងទៅក្នុងសង្គមកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដ្បិតព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ជាសាសនារបស់ចិនដែរ ទោះបីជាព្រះពុទ្ធសាសនាបែបចិនមានលាយទៅដោយសាសនាកុងជឺក៏ដោយ។
ភាពខុសគ្នាចុងក្រោយរវាងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺរបបនយោបាយផ្សេងៗគ្នា និងគម្លាតសេដ្ឋកិច្ច។ តើមានអ្វីដូចគ្នាទៅ រវាងរបបប្រជាធិបតេយ្យឥណ្ឌូណេស៊ីនិងរបបកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ឬរវាងអំណាចផ្តាច់ការភ្លឺស្វាងសិង្ហបុរីនិងអំណាចផ្តាច់ការបែបភូមា? តើមានអ្វីដូចគ្នាទៅ រវាងកម្រិតជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋសិង្ហបុរី និងកម្រិតជីវភាពរបស់ពលរដ្ឋឡាវ កម្ពុជាឬវៀតណាម?
អ៊ីចឹងហើយបានជាពួកសេដ្ឋវិទូនាំគ្នាបែងចែកបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាបីប្រភេទ។ ទីមួយគឺពពួកប្រទេសនាគសេដ្ឋកិច្ច នោះគឺប្រទេសសិង្ហបុរី។ ទីពីរគឺពពួកប្រទេសខ្លាសេដ្ឋកិច្ច រួមមានម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ថៃនិងហ្វីលីពីន។ រីឯទីបីវិញគឺពពួកប្រទេសមិនសូវលូតលាស់ រួមមានវៀតណាម កម្ពុជា ឡាវ ភូមា និងទីម័រខាងកើត៕
