នាទីច្បាប់តាមវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ

ប្រភព៖ RFI    (http://www.rfi.fr/cambodgien/actu/articles/123/article_4903.asp)

នីតិវិធី​នៃ​ការចុះសំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍

នៅ​ក្នុង​បទសម្ភាសន៍​ជាមួយ​​គួច គន្ធារ៉ា លោក​ជំទាវ អ៊ឹង កន្ថាផាវី រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​កិច្ចការនារី បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទាំងអស់​ទៅចុះ​សំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍ ដើម្បី​ឲ្យ​ចំណង​អាពាហ៍ពិពាហ៍​មាន​សុពលភាព​ត្រឹមត្រូវ​ទៅតាម​ផ្លូវច្បាប់។ សេង ឌីណា សូមលើក​យក​នីតិវិធី នៃ​ការ​ចុះសំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​នេះ មក​ជម្រាបជូនលោក-អ្នកស្តាប់ ដោយ​មាន​ការ​ពន្យល់​ពី​សំណាក់​លោក ខាត់ ណារិទ្ធ ចៅសង្កាត់​ទន្លេបាសាក់។

​លោក​ជំទាវ​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​កិច្ចការ​នារី ​ធ្លាប់​បាន​ថ្លែង​ថា ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍​ភាគច្រើន នៅ​កម្ពុជា ជាពិសេស នៅតាម​ជនបទ បាន​ធ្វើ​ទៅ​ដោយ​គ្រាន់តែ​មាន​រៀបចំពិធី​តាមទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​​ តែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ មិនបាន​​ទៅ​ចុះ​សំបុត្រអាពាហ៍ពិពាហ៍ ត្រឹមត្រូវ​តាម​ផ្លូវច្បាប់​នោះទេ។

ចំណង​អាពាហ៍ពិពាហ៍ ដែល​មាន​ត្រឹមតែ​ពិធី​រៀបការ​តាមប្រពៃណី ដោយ​គ្មាន​ការ​ចុះ​សំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​បែបនេះ​ មិនមាន​សុពលភាព​តាមផ្លូវច្បាប់​នោះទេ មានន័យថា បើ​ទោះជា​គូស្វាមី​ភរិយា​នេះ រស់​នៅ​ជាមួយ​គ្នា ដោយ​មាន​ការទទួលស្គាល់​ពី​សង្គម​ថា ជា​ប្តី-ប្រពន្ធ​រៀបការ​ពេញមុខពេញមាត់​ហើយ​ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ តាមផ្លូវច្បាប់ អ្នកទាំងពីរ​រស់នៅ​ដោយ​គ្មាន​ចំណង​អាពាហ៍ពិពាហ៍​​នោះទេ។

ចំណង​ អាពាហ៍ពិពាហ៍បែបនេះ អាច​នឹង​បង្ក​ជា​បញ្ហា​ស្មុគស្មាញ ជាពិសេស នៅពេល​មាន​ការ​លែងលះ ឬ​នៅពេល​ដែល​ភាគី​ណាមួយ ទៅ​លបលួច​មាន​​​ប្តី ឬ​ប្រពន្ធ​ផ្សេង។ ហេតុដូច្នេះ ហើយ​បាន​ជា​លោកជំទាវ​អ៊ឹង កន្ថាផាវី បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​គូស្វាមី​ភរិយា ត្រូវ​នាំ​គ្នា​ទៅចុះសំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ ផ្លូវច្បាប់។

សំណួរ​សួរថា តើ​ការចុះសំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង ដោយ​គោរព​ទៅតាម​នីតិវិធី​អ្វី​ខ្លះ?

យោង​តាម​លោក ខាត់ ណារិទ្ធ ចៅសង្កាត់​ទន្លេបាសាក់ នីតិវិធី​នៃ​​ការ​ចុះ​សំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍ គឺ​មាន​ជា​លំដាប់​លំដោយ​ដូចតទៅ៖

អនាគត ​កូនកម្លោះ ត្រូវ​ដាក់ពាក្យ​សុំ​ទៅ​ឃុំ-សង្កាត់ ដែល​ខ្លួន​រស់​នៅ ដើម្បី​ឲ្យ​មេឃុំ-ចៅសង្កាត់ ចេញ​សេចក្តី​បញ្ជាក់​ថា ខ្លួន​ពិត​ជា​​មិនមាន​ជាប់ចំណង​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ចាស់ណាមួយ​មែន (នៅលីវ ឬ​ពោះម៉ាយ)។ ប្រសិន​បើ​ជាពោះម៉ាយ​ដោយ​ការលែងលះ ត្រូវ​មាន​ដីកា​តុលាការ អំពី​ការ​លែងលះ។ ប្រសិន​បើ​ជា​ពោះម៉ាយ​ ដោយ​ប្រពន្ធ​ស្លាប់ ត្រូវ​មាន​លិខិត​មរណភាព​របស់​សពប្រពន្ធ។

​ក្រោយ​ពី​បាន​លិខិត​បញ្ជាក់ ​ពី​មេឃុំ-ចៅសង្កាត់​រួចហើយ ភាគី​ខាង​ប្រុស ត្រូវ​យក​លិខិត​នេះ ព្រមទាំង​សំណុំបែបបទ​មួយទៀត បំពេញ​ដោយ​ភាគីខាងស្រី ដាក់ជូន​ទៅសាលា​​ឃុំ-សង្កាត់​ខាងស្រី។ មន្រ្តី​អត្រានុកូលដ្ឋាន នៅឃុំ-សង្កាត់​ខាង​ស្រី ជា​អ្នក​ចេញ​សេចក្តី​ប្រកាស​​ជូនដំណឹង​អាពាហ៍ពិពាហ៍ ដើម្បី​យក​ទៅបិទ នៅផ្ទះខាងស្រី ហើយ​សេចក្តី​ចម្លង​មួយទៀត យក​ទៅបិទ​នៅផ្ទះខាង​ប្រុស។

ក្នុងរយៈពេល ១០ថ្ងៃ ប្រសិន​បើ​មិនមាន​ការតវ៉ាជំទាស់​ណាមួយ​ទេ ការធ្វើ​ពិធី​អាពាហ៍ពិពាហ៍​តាម​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​អាច​រៀបចំធ្វើ​ទៅបាន។

ក្រោយ ​ពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍នេះ (យ៉ាងយូរ​ ១ខែ) គូស្វាមី ភរិយាថ្មីថ្មោង​នេះ ត្រូវ​ត្រឡប់​​ទៅ​សាលាឃុំ-សង្កាត់ ខាងស្រីវិញ ដើម្បី​ផ្តិត​មេដៃ ក្នុង​សៀវភៅ​អត្រានុកូលដ្ឋាន ហើយ​មេឃុំ-ចៅសង្កាត់ ចេញ​សំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាផ្លូវការ​ជូន។

គួរ​បញ្ជាក់ថា នៅ​ក្នុង​ការចុះ​សំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍នេះ ភាគី​ទាំងពីរ​ត្រូវមាន​សាក្សី យ៉ាងតិច ២រូប (ម្នាក់​សម្រាប់​ខាងស្រី និង​ម្នាក់​សម្រាប់​ខាងប្រុស)។ សាក្សី​នេះ អាច​ជា​ឱពុក​ម្តាយ​ក៏បាន ជា​សាច់ញាតិ ឬ​មិត្តភក្តិ​ណាមួយ​ក៏បាន (មានវ័យគ្រប់ការ)។

ចំពោះ​គូស្វាមី ភរិយា ដែល​បាន​រៀបការ​កន្លងមក ដោយ​មិនបាន​ចុះ​សំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍ (ជាពិសេស អ្នក​រៀបការ​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម) អាច​ទៅសុំ​លិខិត​បញ្ជាក់អាពាហ៍ពិពាហ៍ ពី​សាលាឃុំ-សង្កាត់ ដែល​ខ្លួនរស់នៅ។

ការដាក់ពាក្យសុំ​នេះ មិនទាមទារ​ឲ្យ​មាន​នីតិវិធី​ប្រកាស​ផ្សាយ​ជាសាធារណៈ ដូច​ការរៀបការ​ថ្មីទេ ប៉ុន្តែ ត្រូវមាន​សាក្សី យ៉ាងតិច ២រូប​ ដែរ៕

ប្រភព៖ RFI   ( http://www.khmer.rfi.fr/law/land-concession-for-social-uses )

សម្បទានដី​សង្គមកិច្ច

នៅក្នុង​នាទី​យល់ដឹង​អំពី​ច្បាប់ កាល​ពី​លើក​មុន យើង​បាន​​ឃើញ​អំពី​សិទ្ធិ​​​របស់​​អ្នក​ដែល​កាន់កាប់​អចលនវត្ថុ​ ដោយ​ស្របច្បាប់ ក៏ប៉ុន្តែ មិនទាន់​មាន​ប័ណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ។ នៅ​ថ្ងៃ​នេះ សេង ឌីណា នឹង​លើក​បញ្ហា​ថ្មីមួយទៀត គឺ “ការធ្វើ​សម្បទាន​ដី​សង្គមកិច្ច” មក​បកស្រាយ​ តាមរយៈ​បទសម្ភាសន៍​ជាមួយ បណ្ឌិត ហ៊ែល ចំរើន។

ដូចដែល​​លោក​-អ្នក​បាន​ជ្រាប​រួចមក​ហើយ កាលពី​លើកមុន​ថា ភោគី (មានន័យថា អ្នក​កាន់កាប់​អចលនវត្ថុ ដោយ​ស្រប​ច្បាប់ ប៉ុន្តែ មិនទាន់​មាន​ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ) ​ក៏​មាន​សិទ្ធិ​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​កម្មសិទ្ធិករ​ដែរ គឺ​មាន​សិទ្ធិ​ប្រើប្រាស់ (ដូចជា សាងសង់​លំនៅដ្ឋាន ដាំដុះ បង្កបង្កើនផល) សិទ្ធិ​អាស្រ័យផល (ដូចជា ជួល ប្រវាស់) និងមាន​សិទ្ធិ​​ផ្ទេរ​កម្មសិទ្ធិ​បន្ត (ដូចជា លក់ ឬ​ចែក​ជា​កេរមរតក​ទៅ​​ឲ្យ​កូនចៅ​)។

ភោគី​ ដែល​កាន់កាប់​អចលនវត្ថុ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ ដែល​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់ ក្នុង​រយៈពេល ៥ឆ្នាំ​ជាប់ៗ​គ្នា អាច​ក្លាយ​​ទៅ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិបាន។

ក៏ប៉ុន្តែ ច្បាប់​ភូមិបាល ដែល​ចូលជាធរមាន កាល​ពីឆ្នាំ​២០០១ បាន​បិទបញ្ចប់​រាល់​ការ​ចូល​កាន់កាប់​​ដីធ្លី ក្នុង​ឋានៈជា​ភោគី មានន័យថា ច្បាប់​ទទួល​ស្គាល់​តែ​អ្នក​ចូល​កាន់កាប់​ មុន​ឆ្នាំ​២០០១​ប៉ុណ្ណោះ។ អ្នក​ដែល​ចូល​កាន់កាប់ ​ក្រោយ​​​ច្បាប់​ភូមិបាល​ឆ្នាំ​២០០១​ចូលជាធរមាន ត្រូវ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ការកាន់កាប់​ ដោយ​ខុសច្បាប់។

ក៏ប៉ុន្តែ ច្បាប់​ភូមិបាល​ថ្មី​​នេះ ក៏​បាន​​បង្កើត​យន្តកម្ម​មួយ​ដែរ ដើម្បី​ជួយ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​​កម្ពុជា​ក្រីក្រ ដែល​គ្មាន​ដី នោះ​គឺ​ “ការ​ធ្វើ​សម្បទានដី​សង្គមកិច្ច”។

នៅ​ថ្ងៃ​នេះ បណ្ឌិត ហ៊ែល ចំរើន នឹង​ត្រឡប់​មក​​បកស្រាយ​បំភ្លឺ អំពី​​សម្បទាន​ដី​សង្គមកិច្ចនេះ។

១-តើ​ប្រជាពលរដ្ឋ​​ ដែល​​អាច​ទទួល​បាន​ដី​សម្បទាន​សង្គមកិច្ច​ ត្រូវ​​មាន​លក្ខណៈសម្បត្តិ​អ្វី​ខ្លះ?

ក-មាន​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ និង​មាន​សមត្ថភាព​តាមផ្លូវច្បាប់ ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់ដី

ខ-ជាមេគ្រួសារ ​នៃ​គ្រួសារ ដែល​មាន​សមាជិក​ពីរនាក់ ឬ​ច្រើន​នាក់ ដែល​ជាប់​សាច់សាលោហិត​ជាមួយ​គ្នា ឬ​មាន​ចំណង​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​រស់​នៅ​ជាមួយ​គ្នា ក្នុង​លំនៅដ្ឋាន​តែមួយ។

គ-មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ទាប (កម្រិត​ប្រាក់​ចំណូលនេះ​​ត្រូវ​កំណត់​ដោយ​ប្រកាស​របស់​ក្រសួង​សង្គមកិច្ច និង​ការងារ)

ឃ-មិនមែន​ជា​​កម្មសិទ្ធិករ ឬ​​ជា​ភោគី លើ​ដី​ផ្សេងទៀត

ង-មានឆន្ទៈ និង​មាន​លទ្ធភាព​អនុវត្ត​តាម​កម្មវិធី​សម្បទាន​ដី​សង្គមកិច្ច ដែល​នឹង​ត្រូវ​ប្រគល់​ឲ្យ

ក្រៅ ​ពី​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ដែល​មាន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​ខាង​លើ​នេះ មាន​ប្រភេទ​ពលរដ្ឋ​មួយ​ចំនួន ដែល​មានសិទ្ធិ​ជា​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ ក្នុង​ការ​ទទួល​បាន​សម្បទានដី​សង្គមកិច្ច មានន័យថា អាជ្ញាធរ​មិន​អាច​បដិសេធ​សំណើ​របស់​ជន​ទាំងនេះ​បានទេ៖ មេគ្រួសារ​ជា​ស្រ្តី មេគ្រួសារ​ជា​ជន​បាត់បង់​សមត្ថភាព (ពិការ) មេគ្រួសារ​ជា​អតីតយុទ្ធ​​ដែល​បាត់បង់​សមត្ថភាព និង​មេគ្រួសារ​ជា​យោធិន​រំសាយ។

២-តើ​​​​សម្បទានដី​សង្គមកិច្ច ត្រូវ​ផ្តល់​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដោយ​ឥតគិតថ្លៃ ឬ​ក៏​មាន​​បង់​ថ្លៃ​ឈ្នួល​?

ដីសម្បទានសង្គមកិច្ច ត្រូវ​ផ្តល់​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយ​ឥតគិតថ្លៃ។

៣-តើ​​​សម្បទានិក (មានន័យថា អ្នក​ដែល​ទទួល​បាន​ដីសម្បទាន​សង្គមកិច្ច) អាច​កាន់កាប់​ដី​នេះ​បាន ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ?

គ្រប់​សម្បទានដី​ទាំងអស់ មិន​អាច​ផ្តល់​ឲ្យ​លើស​ពី​រយៈពេល ៩៩​ឆ្នាំ​ឡើយ។

ក៏ប៉ុន្តែ សម្បទានដី​សង្គមកិច្ច មាន​លក្ខណៈពិសេស​មួយ គឺ សម្បទានិក​អាច​ស្នើសុំ​​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិបាន ក្រោយ​ពី​បាន​កាន់កាប់​ដី​សម្បទាន​រយៈពេល​៥ឆ្នាំ​ជាប់ៗ​គ្នា។

៤-​បើ​ដូច្នេះ ​តើ​សម្បទាន​ដី​សង្គមកិច្ច និង​ភោគៈ មាន​ចំណុច​ខុស​គ្នា​ត្រង់ណា​ខ្លះ?

ទាំងភោគី និង​សម្បទានិក​ដី​សង្គមកិច្ច សុទ្ធតែ​អាច​សុំ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​លើ​ដី​ដែល​ខ្លួន​កាន់កាប់​បាន ក្រោយ​ពី​បាន​កាន់កាប់​ដី ក្នុង​រយៈពេល ៥ឆ្នាំ ជាប់ៗ​គ្នា។

ចំណុច ដែល​ខុសគ្នា គឺ​ត្រង់ថា នៅ​ក្នុងរយៈពេល​កំពុង​កាន់កាប់ ៥ឆ្នាំនេះ ភោគី អាច​ផ្ទេរ​​សិទ្ធិ​របស់ខ្លួន​​ទៅ​ឲ្យ​អ្នក​ដ៏ទៃបាន (ដូចជា ​លក់​ ឬ​ធ្វើ​ជា​អំណោយ​នូវដី​របស់​ខ្លួន​បាន)។

ចំណែក​សម្បទានិក​ដី​ សង្គមកិច្ច​វិញ ក្នុងពេល​រង់ចាំ​បាន​ក្លាយ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ (៥ឆ្នាំ) មិន​អាច​ធ្វើ​ការ​ផ្ទេរ​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​បានទេ គឺ​អាច​មាន​សិទ្ធិ​ត្រឹម​តែ​ប្រើប្រាស់ (សាងសង់​លំនៅដ្ឋាន ដាំដុះ បង្កបង្កើនផល) និង​អាស្រ័យផល (ជួល ប្រវាស់) ​តែប៉ុណ្ណោះ។

៥-ប្រសិន ​បើ​​នៅ​ក្នុងរយៈពេល​កាន់កាប់​ដី មិនទាន់​គ្រប់ ៥ឆ្នាំ សម្បទានិក​ទទួល​មរណភាព​ តើ​សម្បទានដី​សង្គមកិច្ច​ត្រូវ​រលាយ​ជាស្វ័យប្រវត្តិ ហើយ​ដី​សម្បទាន​ត្រូវ​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​រដ្ឋ​វិញ ឬ​ក៏​កូនចៅ​ ដែល​ជា​ទាយាទ​របស់​អ្នក​ស្លាប់​នេះ​អាច​កាន់កាប់​បន្តបាន?

សម្បទានដី ​សង្គមកិច្ច មិន​អាច​រលាយ​ជាស្វ័យប្រវត្តិ ដោយ​​មកពី​ហេតុ​តែ​សម្បទានិក​ទទួល​មរណភាព​នោះទេ។ កូនចៅ​ (ទាយាទ) របស់​សព អាច​បន្ត​កាន់កាប់​ដី​សម្បទាននេះ​តទៅទៀត​បាន។

៦-នៅ​ក្នុងករណី ​ដែល​សម្បទាន​ដីសង្គមកិច្ច​​ត្រូវ​​ផ្ទេរ​​ជា​មរតក​ទៅ​ឲ្យ​កូនចៅ​ តើ​រយៈពេល ៥ឆ្នាំ ដែល​​ច្បាប់​តម្រូវ​ឲ្យ​​កាន់កាប់ ដើម្បី​បាន​ក្លាយ​ជា​ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ​លើ​ដី​ហ្នឹង ត្រូវ​ចាប់​ផ្តើម​រាប់​ឡើង​វិញ ឬ​ក៏​អាច​រាប់​បន្ត​ពី​​មុន?

ចំណុច ​នេះ មិនមាន​ចែង​លម្អិត​នៅក្នុង​ច្បាប់​ភូមិបាល ឬ​អនុក្រឹត​ស្តីពី​សម្បទានដី​សង្គមកិច្ច​នោះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ តាម​គោលការណ៍​ទូទៅ​នៃ​ច្បាប់ រយៈពេល ៥ឆ្នាំ ត្រូវ​ចាប់​រាប់​បន្ត មិនមែន​រាប់​ឡើង​វិញ​នោះទេ។ មានន័យថា ប្រសិន​បើ​សម្បទានិក​កាន់កាប់​បាន​ ៣ឆ្នាំ ហើយ​ទទួល​មរណភាព ទាយាទ​របស់​សព​ទទួល​កាន់កាប់​ដីសម្បទាននេះ រយៈពេល ២​ឆ្នាំ​ទៀត គ្រប់​ ៥ឆ្នាំ ហើយ​អាច​សុំ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិបាន៕

ប្រភព៖ RFI​  

http://www.khmer.rfi.fr/law/20100204-possession-without-title-deed )

ការកាន់កាប់​អចលនវត្ថុ​ដោយ​គ្មាន​ប័ណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ

បញ្ហា​ដីធ្លី នៅ​តែ​ជា​រឿង​ចម្រូងចម្រាស់​មួយ នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ របបកម្មសិទ្ធិ​ចាស់ មុន​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ត្រូវ​បាន​លុបចោល។ អ្នក​ដែល​​កាន់កាប់​​​ដីធ្លី ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ នៅ​តែ​មាន​ច្រើន ដែល​កាន់កាប់​ដោយ​គ្មាន​ប័ណ្ណ​សម្គាល់​កម្មសិទ្ធិ។ វិវាទ​បាន​កើត​ឡើង​ជា​ញឹកញាប់ ជុំវិញ​បញ្ហា​ដីធ្លីនេះ។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា នៅ​ក្នុង​នាទី​យល់​ដឹង​អំពី​ច្បាប់​ វិទ្យុយើង​​​លើក​យក​បញ្ហា​ដីធ្លី មក​និយាយ​មុនគេ ដោយ​ចាប់​ផ្តើម​ដំបូង អំពី​​​ការ​កាន់កាប់​ដី ដោយ​មិនមាន​ប័ណ្ណ ដោយ​មាន​​ការ​ឆ្លើយ​បំភ្លឺ​ពី​បណ្ឌិត ហ៊ែល ចំរើន។​

១-ខ្ញុំកាន់កាប់​ដី​មួយ​កន្លែង​តាំងពី​ឆ្នាំ ​១៩៧៩​មក។ ជា​ការ​កាន់កាប់​ដោយ​ស្របច្បាប់ ក៏ប៉ុន្តែ មិនមាន​ប័ណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ។ តើ​ខ្ញុំ​មាន​សិទ្ធិ​ជា​អ្វី​ លើ​ដីនេះ?

អ្នក ​ដែល​បាន​កាន់កាប់​ដី ឬ​អចលន​វត្ថុ​ផ្សេងទៀត ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៩​មក បើ​សិន​ជា​មិនទាន់​មាន​ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ​ចេញ​ដោយ​អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ចទេ អ្នក​នោះ​មិនមែន​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​លើ​អចលនវត្ថុ​នេះ​ទេ គឺ​មាន​សិទ្ធិ​ត្រឹម​តែ​ជា​ភោគី (អ្នក​កាន់កាប់​ស្របច្បាប់) ប៉ុណ្ណោះ។

២-​ក្នុង​ឋានៈជា​ភោគី តើ​ខ្ញុំ​មាន​សិទ្ធិ​​អ្វី​ខ្លះ​លើ​ដីនេះ?

ភោគី ​​មាន​សិទ្ធិ​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​ដែរ ពោល​គឺ​មាន​សិទ្ធិ​ប្រើប្រាស់ អាស្រ័យ​នៅ ដាំដុះ ប្រវាស់ ជួល បញ្ចាំ លក់ ឬ​ផ្ទេរ​ទៅ​ឲ្យ​កូនចៅ ។ល។

នៅ​ក្នុង​ករណី​មាន​ការ​ផ្ទេរ​កម្មសិទ្ធិ​ នេះ អ្នក​ទទួល​អចលនវត្ថុ​ពី​ភោគី គឺ​ទទួល​បាន​ត្រឹម​តែ​សិទ្ធិ​​ជា​ភោគី​ដដែល មិនមែន​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​នោះទេ។

ភោគី និង​កម្មសិទ្ធិករ​ មាន​ទំហំ​សិទ្ធិ​ដូចគ្នា។ អ្វី​ដែល​ខុសគ្នា គឺ​នៅត្រង់ថា សិទ្ធិ​ជា​កម្មសិទ្ធិករ​គឺ​ជា​សិទ្ធិ​ស្ថាពរ​ ហើយ​អាច​ទទួល​បាន​ការ​គាំពារ​ពីច្បាប់ ដោយ​ពេញលេញ។ ចំណែក​សិទ្ធិ​ជា​ភោគី​វិញ គឺ​ជា​សិទ្ធិ ដែល​មាន​លក្ខណៈ​បណ្ដោះអាសន្ន ដែល​អាច​មាន​ការ​ជំទាស់​តវ៉ា​បាន ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ។

៣-តើ​ភោគី​​អាច​ក្លាយ​ជា​​កម្មសិទ្ធិករ​​បាន​ដែរ​ឬទេ?

បាន! ប្រសិន​បើ​​ការ​កាន់កាប់​នេះ ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ស្របច្បាប់ ដោយ​គោរព​តាម​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ ៥៖

-កាន់កាប់​ដោយ​ពិតប្រាកដ ពោលគឺ​ មិនមែន​ជា​ការ​កាន់កាប់ ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អ្នក​ចាំដី ចាំ​ផ្ទះ ឬ​ចាំ​ចម្ការ​ឲ្យ​គេ។

-កាន់កាប់​ដោយ​គ្មានហិង្សា ពោលគឺ មិន​ប្រើ​កម្លាំង​ចូល​ទៅ​ដណ្តើម​កាន់កាប់។

-​កាន់កាប់​ដោយ​មាន​ការ​ដឹងឮ​ជាសាធារណៈ ពោល​គឺ​ មិនមែន​​ចូល​កាន់កាប់​ដោយ​លួចលាក់ មិន​ឲ្យ​គេ​ដឹង។

-​កាន់កាប់​ដោយ​គ្មាន​ការអាក់ខាន ពោលគឺ​ មិនបាន​បោះបង់​អចលនវត្ថុ​នេះ​ចោល ក្នុង​គម្លាត​មួយ​ធំ។

-កាន់កាប់​ដោយ​សុចរិត ពោល​គឺ ​ពេលចូលកាន់កាប់ ភោគី​មិនបាន​ដឹង​​ថា អចលនវត្ថុ​នេះ​មាន​ម្ចាស់​រួចទៅហើយ​នោះទេ។

ភោគី ដែល​បំពេញ​តាម​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​ទាំង ៥ ខាង​លើ​នេះ អាច​ក្លាយ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​បាន ក្រោយ​ពីបាន​កាន់កាប់​អចលនវត្ថុ រយៈពេល ៥ឆ្នាំ ជាប់ៗ​គ្នា​ឥតដាច់។

៤- ក្រោយ​ពី​បាន​កាន់កាប់​តាម​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ និង​គ្រប់​រយៈពេល ដែល​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់​ហើយ​ តើ​ខ្ញុំ​អាច​ក្លាយ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​ដោយ​ស្វ័យប្រវត្តិ​ឬទេ?

សិទ្ធិ ​ជា​កម្មសិទ្ធិករ មិន​អាច​ទទួល​បាន​ដោយ​ស្វ័យប្រវត្តិ​នោះទេ។ ភោគី អាច​ក្លាយ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​ស្ថាពរ លុះត្រា​តែ​​អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច​​ចេញ​ប័ណ្ណ​សម្គាល់​កម្មសិទ្ធិ​ឲ្យ ក្រោយ​មាន​ការ​ចុះ​បញ្ជីដីធ្លី​មានលក្ខណៈ​ជា​ប្រព័ន្ធ។

៥-ក្នុងពេលរង់ចាំ ​ការទទួល​បាន​ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ​ស្ថាពរ តើ​ភោគី​អាច​ទទួល​បាន​​ប័ណ្ណ​អ្វី ដែល​សម្គាល់​ការកាន់កាប់​អចលនវត្ថុ​​នេះ​ដែរឬទេ?

បាន! អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ត្រូវ​ចេញ​ប័ណ្ណ​សម្គាល់​សិទ្ធិ​កាន់កាប់​ អចលនវត្ថុ​ ទៅ​ឲ្យ​ភោគី ដែល​កាន់កាប់​ស្រប់ច្បាប់។ ក៏ប៉ុន្តែ ប័ណ្ណនេះ​ គ្រាន់តែ​ជា​ភស្តុតាង​បញ្ជាក់​អំពី​សិទ្ធិ​កាន់កាប់​ប៉ុណ្ណោះ មិនមែន​ជា​ប័ណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ ដែល​តវ៉ា​មិនបាន​នោះទេ។

៦-ប្រសិន​បើ​ខ្ញុំ​ឃើញ​មាន​អចលនវត្ថុ​ទំនេរ​គ្មាន​ម្ចាស់ តើ​ខ្ញុំ​អាច​ចូល​កាន់កាប់​ធ្វើ​ជា​ភោគី​បាន​គ្រប់ពេលឬ?

ការកាន់កាប់ ​អចលនវត្ថុ ក្នុង​នាម​ជា​ភោគី ដែល​ច្បាប់​ទទួល​ស្គាល់ គឺ​មាន​តែ​ការកាន់កាប់ មុន​​ពេល​ច្បាប់​ភូមិបាល​​ចូល​ជា​ធរមាន​ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​ មុន​ឆ្នាំ​២០០១។ រាល់​ការ​​ចូល​កាន់កាប់​អចលនវត្ថុ នៅ​ក្រោយ​​ច្បាប់​ភូមិបាល​ចូលជាធរមាន គឺ​ជា​ការ​កាន់កាប់​ខុសច្បាប់ ដែល​អាច​ទទួល​ទោស​ព្រហ្មទ័ណ្ឌ។

ប្រជាជន​ក្រីក្រ ដែល​ចង់​បាន​ដី ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ពាក្យ​សុំ​ទៅ​អាជ្ញាធរ តាម​រយៈ​យន្តការ “​សម្បទាន​ដី​សង្គមកិច្ច”។

ប្រភព៖ RFI    (http://www.khmer.rfi.fr/land-property-how-to-get-title-deed  )

នីតិវិធី​ក្នុង​ការ​សុំ​ប័ណ្ណ​កាន់កាប់​ដីធ្លី

ការកាន់កាប់​ដីធ្លី ដោយ​មិនមាន​ប័ណ្ណ​កាន់កាប់​ត្រឹមត្រូវ អាច​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​វិវាទ បើទោះជា​ការកាន់កាប់​នោះ ជាការ​កាន់កាប់​ដោយ​ស្របច្បាប់​ក៏ដោយ។ ប័ណ្ណ​កាន់កាប់​ដីធ្លី គឺ​ជា​ឯកសារ​ច្បាប់​ដ៏សំខាន់ ដែល​ភស្តុតាង​ បញ្ជាក់អំពី​​កម្មសិទ្ធិ ឬ​ការ​កាន់កាប់​ ដោយ​ស្រប​ច្បាប់។ ក៏ប៉ុន្តែ សំណួរ​សួរថា ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​តម្លៃ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ផ្លូវច្បាប់ តើ​ប័ណ្ណ​នេះ​ត្រូវ​ចេញ​ដោយ​អាជ្ញាធរ​ថ្នាក់ណា? ​ដើម្បី​បាន​ប័ណ្ណ​នេះ ​អ្នកសុំ​ត្រូវ​គោរព​តាមនីតិវិធី​អ្វី​ខ្លះ?

ដូច​ដែល​​លោក​-អ្នក​ស្តាប់ បាន​ជ្រាប​រួចមក​ហើយ នៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​យល់ដឹង​អំពីច្បាប់ លើកមុន ថា ការ​កាន់កាប់​ដីធ្លី ឬ​ការកាន់កាប់​អចលនវត្ថុ​ជាទូទៅ អាច​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ពីរ៖ ជា​ការកាន់កាប់​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ភោគី ឬការ​កាន់កាប់​ក្នុង​ឋានៈជា​ម្ចាស់ដី (ឬ​កម្មសិទ្ធិករ)។

អ្នកកាន់កាប់​​ដីធ្លី ទោះជា​ក្នុង​រូបភាពណាមួយ​ក៏ដោយ ជាម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិក៏ដោយ គ្រាន់តែ​ជា​ភោគី​ក៏ដោយ សុទ្ធតែ​មាន​សិទ្ធិសុំ​ប័ណ្ណ​កាន់កាប់ ដើម្បី​ទុកជាភស្តុតាង​ផ្លូវច្បាប់ បញ្ជាក់​អំពី​សិទ្ធិរបស់ខ្លួន លើ​ដី​នេះ។

ដោយ​ការកាន់កាប់ដីធ្លី អាចធ្វើ​ឡើង​ ក្នុង​រូបភាព​ពីរ ប័ណ្ណ​កាន់កាប់​ក៏​​មានពីរប្រភេទដែរ៖ គឺ​ប័ណ្ណ​ភោគៈ និង​ប័ណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ។

ដើម្បី ​ទទួល​បាន​ប័ណ្ណ​​នេះ ម្ចាស់ដី​ត្រូវ​ដាក់​ពាក្យសុំ​ទៅ​ការិយាល័យភូមិបាល​ស្រុក/ខ័ណ្ឌ តាមរយៈ​មេឃុំ/ចៅសង្កាត់ ដែល​ដី​នោះ​តាំងនៅ។

នៅ​ក្នុង​ជំហាន​ដំបូង មេឃុំ/ចៅសង្កាត់ ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​បញ្ជាក់​លើ​​​ចំណុចពីរ៖ ទី១ បញ្ជាក់​អំពី​អត្តសញ្ញាណ ស្ថានភាព និង​ប្រវត្តិ​ដី (កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ការ​ចូល​កាន់កាប់) និង​​ទី២ គឺ​បញ្ជាក់​អំពី​អត្តសញ្ញាណ​របស់​ម្ចាស់ដី (ឈ្មោះ អត្រានុកូលដ្ឋាន ទីលំនៅ ជាដើម)។

​នៅ​ក្នុង​ករណី ដែល​​ម្ចាស់ដី មាន​ទីលំនៅ នៅឃុំ/សង្កាត់​ផ្សេង ពី​ឃុំ​/សង្កាត់​ ដែល​ដី​តាំងនៅ ការ​បញ្ជាក់​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ឃុំ​/សង្កាត់​​ពីរ៖ គឺ​ឃុំ/សង្កាត់​ ដែល​ដីតាំងនៅ ជាអ្នក​បញ្ជាក់​អំពី​អត្តសញ្ញាណ និង​ស្ថានភាពដី ចំណែក​ឃុំ/សង្កាត់​ ដែល​ជា​លំនៅ​របស់​ម្ចាស់ដី គឺ​ជា​អ្នក​បញ្ជាក់​អំពី​អត្តសញ្ញាណ​របស់​ម្ចាស់ដី។

បន្ទាប់​ពី​បាន​ ទទួល​ការ​បញ្ជាក់​ពី​​ពី​មេឃុំ ឬ​ចៅសង្កាត់​រួចរាល់​ហើយ ដំណាក់​កាល​បន្ទាប់​មកទៀត គឺ​​សុំ​ទៅ​សាលា​​ស្រុក/ខ័ណ្ឌ ដែលដីតាំងនៅ ដើម្បី​​​​ចាត់ចែង​ឲ្យ​មន្រ្តី​សុរិយោដី​ស្រុក​ចុះ​​វាស់វែង​កំណត់​​ព្រំដី។ នៅ​ក្នុង​ការវាស់វែង​នេះ ម្ចាស់ដី គឺ​ជា​ចង្អុលបង្ហាញ​អំពី​ព្រំដី ចំណែក​មន្រ្តី​សុរិយោដី គ្រាន់តែ​ជា​អ្នក​វាស់​ប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់​ពី​បាន​វាស់​វែង​ហើយ​ មន្រ្តី​សុរិយោដី​ស្រុក​នឹង​រៀបចំ​គូស​ប្លង់​ក្បាលដី។

គួរ​បញ្ជាក់ថា នៅ​ក្នុង​ការ​កសាង​ប្លង់​សុរិយោដី​នេះ សាលា​ស្រុក​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជាសាធារណៈ ដើម្បី​ទុក​ឱកាស​ឲ្យ​បុគ្គល​ពាក់ព័ន្ធ​ធ្វើ​ការតវ៉ា។ នៅមុនពេលចុះវាស់វែង ក៏​មាន​ការ​ជូនដំណឹង​ជាសាធារណៈ (១៤ថ្ងៃ​មុន​ពេលចុះវាស់)។ នៅក្រោយ​​ពេល​គូសប្លង់​សុរិយោដី​រួចហើយ ក៏​មាន​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជាសាធារណៈ​ជាថ្មី​ម្តង់​ទៀត ​អំពី​ប្លង់​ដី និង​អត្តសញ្ញាណ​ម្ចាស់ដី។
៣០​ថ្ងៃ​ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​ផ្សាយនេះ ប្រសិន​បើ​គ្មាន​ការ​តវ៉ា​ណាមួយ​ទេនោះ អាជ្ញាធរ​ស្រុក/ខ័ណ្ឌ នឹង​​បញ្ជូន​សំណុំរឿង​ទៅ​ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​សុរិយោដី​ថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង ​ជា​អ្នកពិនិត្យ​សម្រេច​ជា​ចុងក្រោយ ក្នុង​ការ​ចេញ​ប័ណ្ណ​ជូន​ដល់​ម្ចាស់សាម៉ី ដែល​ជា​អ្នក​សុំ៕

ពាក្យគន្លឹះ : កម្ពុជា – ច្បាប់ – អចលនវត្ថុ

ប្រភព៖ RFI   (http://www.khmer.rfi.fr/general/20100819  )

នីតិវិធី​ចុះបញ្ជីដីធ្លី​មានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ

ដោយ សេង ឌីណា

ការចុះ​បញ្ជីដីធ្លី និង​ការចេញ​ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ មាន​នីតិវិធី​ពីរ គឺ​ការ​ចុះ​បញ្ជី​តាម​ការ​ស្នើ​សុំ​របស់​ម្ចាស់ដី ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះថា ការចុះបញ្ជី​ដាច់ដោយដុំ និង​ការចុះបញ្ជី​​មួយឃុំម្តងៗ​តាម​ការ​កំណត់​របស់​​​រដ្ឋាភិបាល ដែល​គេ​ហៅថា ​ការចុះបញ្ជី​មានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ។

កាល​ពី​សប្តាហ៍មុន លោក-អ្នក​បាន​ជ្រាបរួចមក​ហើយ​អំពី​នីតិវិធី នៃ​ការ​ចុះបញ្ជី​ដាច់ដោយដុំ។ នៅថ្ងៃនេះ សេង ឌីណា សូមលើក​យក​នីតិវិធី​​នៃ​ការចុះបញ្ជី​មានលក្ខណៈ​ជា​ប្រព័ន្ធ មកជូន​លោក-អ្នកស្តាប់។

ក្រោយ​ពី​របប​ខ្មែរក្រហម​ដួលរលំ​ទៅ រាល់​ប័ណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ​​លើ​ដីធ្លី នៅទូទាំងប្រទេស​ត្រូវ​បាត់បង់​ទាំងអស់។ ច្បាប់​បាន​កំណត់​​លុបចោល​រាល់​របប​កម្មសិទ្ធិ​ទាំងអស់ ដែល​មាន​មុន​ឆ្នាំ​១៩៧៩។ ដើម្បី​រៀបចំ​កសាង​បញ្ជី​ដីធ្លី និង​ចេញ​ប័ណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​ នៅទូទាំងប្រទេស ឡើងវិញ ច្បាប់​បាន​កំណត់​បង្កើត​នីតិវិធី​ពិសេស​មួយ គឺ​ “ការចុះ​បញ្ជីដីធ្លី​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ប្រព័ន្ធ”។

ការចុះបញ្ជីដីធ្លី​ មានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ គឺ​ជា​ការចុះបញ្ជីដីធ្លី ដែល​កើត​ចេញ​ពី​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​របស់​រដ្ឋាភិបាល ដោយ​មិនចាំបាច់​មាន​ការ​ស្នើ​សុំ​ពី​ម្ចាស់ដីឡើយ។ រដ្ឋាភិបាល​ជា​អ្នក​កំណត់​ជ្រើសរើស​ភូមិ ឬ​ឃុំ​ណាមួយ ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​ការចុះបញ្ជីដីធ្លី។

នីតិវិធី​នៃ​ការ​ចុះ​បញ្ជី​ដីធ្លី​មានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធនេះ ត្រូវ​ចែកចេញ​ជា​ ៥ដំណាក់​កាល​សំខាន់ៗ៖

ដំណាក់កាល​ទី១៖ ត្រៀមរៀបចំ

នៅ ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​នេះ រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​ប្រកាស​កំណត់​តំបន់​វិនិច្ឆ័យ​ថា តើ​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​ចុះបញ្ជីដីធ្លី នៅ​ក្នុង​ឃុំ​ណាមួយ។

នៅ​ក្នុង​ ដំណាក់​កាល​នេះ អាជ្ញាធរ​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​ជូន​ដំណឹង​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ នៅ​ក្នុង​ឃុំ ឲ្យ​បាន​ជ្រាប​អំពី​ការចុះ​បញ្ជីដីធ្លីនេះ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ត្រៀម​ខ្លួន​ចូលរួម​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នេះ។

គណៈកម្មការ ​មួយ​ត្រូវ​បង្កើត​ឡើង ដើម្បី​​ជួយ​ដល់​ដំណើរ​ការ​នៃ​ការ​​ចុះបញ្ជី​មាន​លក្ខណៈ​ជាប្រព័ន្ធ។ គណៈកម្មការ​នេះ​មាន​សមាសភាព​ដូចតទៅ៖

-អភិបាល​ខេត្ត-ក្រុង ជាប្រធាន

-អភិបាល​ស្រុក-ខ័ណ្ឌ ជាសមាជិក

-ប្រធានក្រុម​បច្ចេកទេសវាស់វែង ជាសមាជិក

-មេឃុំ-ចៅសង្កាត់ ឬ​តំណាង​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ-សង្កាត់ ជាសមាជិក

-គ្រប់មេភូមិ​ទាំងអស់ នៅ​ក្នុង​​ឃុំ-សង្កាត់ ជា​សមាជិក

-ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ ២រូប ដែល​ស្គាល់​ប្រវត្តិដី​ នៅក្នុង​ឃុំ ជាសមាជិក

ដំណាក់កាលទី២៖ វាស់វែង និង​​កសាង​ប្លង់​សុរិយោដី

ម្ចាស់ដី គឺ​ជា​អ្នក​កំណត់​ព្រំ ជាមួយ​អ្នក​ជិតខាង។ ចំណែក មន្រ្តី​បច្ចេកទេស គ្រាន់តែ​ជា​អ្នក​ចុះ​ទៅវាស់វែង ទៅតាម​ព្រំ ដែល​ចង្អុល​បង្ហាញ​ ដោយ​ម្ចាស់ដី​តែប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​នេះ ការ​ចូលរួម​ចំណែក​ពី​ម្ចាស់ដី មាន​សារៈសំខាន់​ណាស់។

ម្ចាស់ដី ក៏​ត្រូវ​ត្រៀម​នូវ​ឯកសារ​ចាំបាច់​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ។ ឯកសារ​ទាំងនេះ រួមមាន សំបុត្រ​កំណើត, អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ, សៀវភៅ​គ្រួសារ, សៀវភៅ​ស្នាក់នៅ, សំបុត្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​, បណ្តាំ​មរតក, សាលក្រម​តុលាការ, លិខិត​ទិញ-លក់ ។ល។

ដំណាក់កាលទី៣៖ ផ្សព្វផ្សាយ

អាជ្ញាធរ ​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​បិទផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ នូវ​ប្លង់​សុរិយោដី និង​បញ្ជី​ឈ្មោះ​ម្ចាស់ដី ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ពាក់ព័ន្ធ​អាច​ធ្វើ​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​ និង​តវ៉ា​​សុំ​ធ្វើ​ការ​កែប្រែ ប្រសិន​បើ​មាន​កន្លែង​មិន​ត្រឹមត្រូវ។

គួរ​បញ្ជាក់ថា នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​ចុះបញ្ជីនេះ ប្រសិន​បើ​កើត​មាន​វិវាទ​ណាមួយ ដូចជា វិវាទ​រឿង​ព្រំដី​ជាដើម ភាគី​ជម្លោះ​​អាច​សុំ​ឲ្យ​គណៈកម្មការ​រដ្ឋបាល​ជួយដោះស្រាយ និង​សម្រុះសម្រួល​ឲ្យ ដោយ​មិនចាំបាច់​ប្តឹងផ្តល់​គ្នា ទៅដល់​តុលាការ​នោះទេ។

ដំណាក់កាលទី៤៖ វិនិច្ឆ័យ និង​សម្រេច

ដំណាក់ ​កាល​នេះ គឺ​មាន​ពាក់ព័ន្ធ​តែ​ជាមួយ​​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​តែប៉ុណ្ណោះ។ ផុត​រយៈពេល ៣០​ថ្ងៃ ដែល​បើក​ឲ្យ​មាន​ការតវ៉ា មន្រ្តី​មាន​សមត្ថកិច្ច ត្រូវ​ធ្វើ​ការពិនិត្យ ទៅ​លើ​ប្លង់​សុរិយោដី និង​បញ្ជី​ឈ្មោះ​ម្ចាស់ដី ដែល​ត្រូវ​ចុះ​ក្នុង​សៀវភៅគោលបញ្ជីដីធ្លី។ ដី​ទាំងឡាយ​ណា​ ដែល​មិនជាប់​មាន​ទំនាស់ ហើយ​មិនមែន​ចូល​ជាដី​របស់​រដ្ឋ នឹង​ត្រូវ​ចុះ​ក្នុង​សៀវភៅ​គោលបញ្ជី​ដីធ្លី ហើយ​ប្រធាន​មន្ទីរ​ភូមិបាល​ខេត្ត-ក្រុង នឹង​ចុះហត្ថលេខា​លើ​ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិស្ថាពរ។

ដំណាក់កាលទី៥៖ ការចែកប័ណ្ណ

គឺ ​ជាដំណាក់​កាល​ចុងក្រោយ។ ក្រោយ​ពី​​អាជ្ញាធរ​ចុះហត្ថលេខា​ចេញ​ប័ណ្ណ​ហើយ ប័ណ្ណ​ទាំងនេះ​នឹង​ត្រូវ​ចែក​ជូន​ដល់​ម្ចាស់ដី​វិញ។ ម្ចាស់ដី​ត្រូវ​​ទៅ​ទទួល​ប័ណ្ណ​ ដោយ​ផ្ទាល់ដៃ ហើយ​ប័ណ្ណ​នេះ គឺ​ជា​ប័ណ្ណកម្មសិទ្ថិ​ស្ថាពរ។

គិត​រហូត​មកទល់ពេលនេះ ការចុះបញ្ជីដី​ធ្លី​មានលក្ខណៈ​ជា​ប្រព័ន្ធ​នេះ ទើប​តែ​ធ្វើ​បាន​ប្រមាណ​ជាង ២០% តែប៉ុណ្ណោះ។

គួរបញ្ជាក់ ​​ថា បើ​ទោះជា​​ការចុះបញ្ជី​លក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ​នៅ​មិនទាន់​បាន​ចប់សព្វគ្រប់ នៅទូទាំងប្រទេស​ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ការចុះបញ្ជី​ដាច់ដោយដុំ ទៅតាម​ការស្នើសុំ​របស់​ម្ចាស់ដី នៅតែអាច​ធ្វើ​ទៅបាន ក្នុង​ពេលទន្ទឹម​​គ្នា​នេះ៕

ពាក្យគន្លឹះ : កម្ពុជា – ច្បាប់ – អចលនវត្ថុ

នីតិវិធី​ក្នុង​ការ​សុំ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ

នៅ​ក្នុង​នាទីយល់ដឹង​អំពីច្បាប់ នៅថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍នេះ សេង ឌីណា នឹង​ពន្យល់​​អំពី​នីតិវិធី​នៃ​ការ​សុំ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​សញ្ជាតិខ្មែរ ដោយ​មាន​អន្តរាគមន៍​ពីសំណាក់​មន្រ្តី​ការិយាល័យ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​ ក្រុងភ្នំពេញ។

អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ គឺ​ជា​លិខិត​សម្គាល់ថា​ជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ហើយ​មានប្រយោជន៍ សម្រាប់ការ​ប្រើប្រាស់ ក្នុងការ​បំពេញ​បែបបទ​ផ្សេងៗ​ទៅតាម​ការ​កំណត់​នៃ​ច្បាប់ ដូចជា៖ ចុះឈ្មោះ​បោះឆ្នោត ឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត សុំរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ សុំធ្វើ​សំបុត្រ​កំណើតកូន សុំធ្វើការងារ សុំប្រកបអាជីវកម្ម សុំធ្វើ​លិខិតឆ្លងដែន សុំធ្វើ​ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើ​អចលនទ្រព្យ ។ល។ និង ។ល។

យោង​តាមប្រកាស​របស់​ក្រសួងមហាផ្ទៃ ចុះខែ​កក្កដា ២០០៧ ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​អាច​ធ្វើ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណបាន ត្រូវមាន​អាយុ​ ចាប់​ពី​១៥​​ឆ្នាំ​ឡើងទៅ ហើយ​​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​សញ្ជាតិខ្មែរ​មាន​សុពលភាព​រយៈពេល ១០ឆ្នាំ។ នៅពេល​ផុតសុពលភាព សាម៉ីខ្លួន​ត្រូវ​ស្នើសុំ​ធ្វើ​សាជាថ្មីឡើងវិញ។

ប្រកាស​របស់​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ បាន​សម្រេច​បង្កើត​នីតិវិធី​ពិសេស​មួយ​ ក្នុង​ការ​រៀបចំ​ចេញ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទូទៅ នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស។ ​ការ​ចេញ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​​តាម​នីតិវិធី​ពិសេស​នេះ គឺ​ធ្វើ​ឡើង​តាម​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​​របស់​​​មន្រ្តី​មាន​សមត្ថកិច្ច ហើយ​ធ្វើ​ឡើង​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​​ជាក្រុមៗ តាមរយៈ​ស្ថានីយ៍​ចល័ត នៅ​តាម​ឃុំ-សង្កាត់​នីមួយៗ។

នៅ​ក្នុង​នីតិវិធី​បែបនេះ ប្រជាពលរដ្ឋ​មិនចាំបាច់​ដាក់ពាក្យសុំ​ទៅ​អាជ្ញាធរ​នោះទេ។ គឺ​ខាង​អាជ្ញាធរ​ទៅវិញ​ទេ ដែល​ជា​អ្នក​ចេញ​លិខិត​អញ្ជើញ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទៅ​កាន់ស្ថានីយ៍​ចល័ត ដើម្បី​រៀបចំ​សំណុំបែបបទ​ធ្វើ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ។

ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែលមានឈ្មោះ​ត្រូវ​ទៅធ្វើ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ត្រូវ​ទៅ​កាន់​​កន្លែង​ធ្វើ ​ដោយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន ដើម្បី​បំពេញ​សំណុំបែបបទ ថត​រូប និង​ផ្តិត​ស្នាម​ក្រយ៉ៅដៃ ហើយ​ត្រូវ​នាំ​ទៅជាមួយ​នូវ​ឯកសារ​សំខាន់ៗ​មួយចំនួន ដែល​បញ្ជាក់​អំពី​សញ្ជាតិខ្មែរ។ ឯកសារ​ទាំងនោះ​រួមមាន៖ សំបុត្រកំណើត និង​សៀវភៅ​ស្នាក់នៅ​ (ក២) ឬ​សៀវភៅ​គ្រួសារ (ក៤)។
ក្នុង​​​ករណីពិសេស​ខ្លះ សាម៉ី​អ្នក​សុំ​​អាច​ផ្តល់​នូវ​ឯកសារ​ផ្សេង​ ដើម្បី​បញ្ជាក់ពី​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ ដូចជា៖

  • សេចក្តីសម្រេច​ទទួលស្គាល់​តាមផ្លូវច្បាប់​នៃ​ការ​ធ្វើ​សញ្ជាតូបនីយកម្ម ឬ​​ការទាមទារ​សញ្ជាតិ សម្រាប់​ជនបរទេស ដែល​បាន​ចូល​សញ្ជាតិខ្មែរ​។
  • សាលក្រម​តុលាការ ឬ​ឯកសារ​ផ្លូវការផ្សេងទៀត ដែល​អាច​បញ្ជាក់ថា សាម៉ីជន​ពិតជា​កើត​ពី​ឱពុក ឬ​ម្តាយ​ដែល​មាន​សញ្ជាតិខ្មែរ​មែន ជាពិសេស សម្រាប់​អ្នក​ដែល​កើ​ត​នៅបរទេស ប៉ុន្តែ មាន​ឱពុក ឬម្តាយ​ ​ជាសញ្ជាតិខ្មែរ។

យោង​តាម​ប្រកាស​របស់​ក្រសួងមហាផ្ទៃ អភិបាល​ខេត្ត-ក្រុង​មានភារកិច្ច​ទទួលខុសត្រូវ​លើ​ដំណើរការ​ផលិត​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​ឲ្យបាន​ទាន់ពេលវេលា ក្នុង​រយៈពេល ៣០ថ្ងៃ គិត​​ចាប់​ពីថ្ងៃ​បំពេញបែបបទ រហូតដល់​ថ្ងៃ​ចែកជូនប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រើប្រាស់។

រហូតមកទល់ពេលនេះ ការធ្វើ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​ជាក្រុម នៅតែបន្តធ្វើ​វិលជុំ ពីឃុំ-សង្កាត់មួយ ទៅ​ឃុំ-សង្កាត់មួយ ហើយ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ឥតគិតថ្លៃ។ ប្រសិនបើ​ការធ្វើ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​ជាក្រុម ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ហួស​ទៅ​សង្កាត់​ផ្សេង​​​ទៅហើយ អ្នក​ដែល​ចង់​​បាន​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​អាច​ធ្វើការ​ស្នើសុំ​ដាច់ដោយឡែក​តែឯងបាន។

គួរបញ្ជាក់បន្ថែម​ថា ដើម្បី​សុំ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ​បាន គេ​ត្រូវមាន​សំបុត្រ​កំណើត​ជាមុន។ ដូច្នេះ សម្រាប់​អ្នក​ដែល​កើត​មុន​ពេល ឬ​ក្នុង​ពេល​ស្រុក​មាន​សង្រ្គាម ហើយ​មិន​បាន​ចុះសំបុត្រ​កំណើត​ ឬ​ក៏​បាន​ចុះ​ដែរ​ ក៏ប៉ុន្តែ សំបុត្រ​កំណើត​ត្រូវបាត់បង់​អស់ អ្នក​ទាំងនោះ​ត្រូវ​ទៅ​សុំ​សំបុត្រ​បញ្ជាក់​កំណើត​ជាមុនសិន មុននឹង​ទៅសុំ​ធ្វើ​អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ។

ការ​សុំ​សំបុត្រ​បញ្ជាក់​​កំណើត​​ត្រូវ​ធ្វើ​​នៅ​សាលាឃុំ-សង្កាត់ ដែល​​សាម៉ី​អ្នកសុំ​​មាន​ទីលំនៅ​ជាប់លាប់បច្ចុប្បន្ន។ អ្នកសុំ​​ត្រូវមាន​សាក្សី​​ចំនួន ២នាក់ ដែល​ជា​នីតិជន ហើយ​ដែល​បាន​ស្គាល់​ច្បាស់​ពី​ប្រវត្តិ​របស់​អ្នកសុំ និង​ធ្លាប់​រស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ ឃុំ ឬ​សង្កាត់​ជាមួយ​ ពីពេល​ដែល​សាម៉ីខ្លួន​កើត៕

ពាក្យគន្លឹះ : កម្ពុជា – ច្បាប់ – សេវាសាធារណៈ

ប្រភព៖ RFI  

 (http://www.khmer.rfi.fr/law/keys-to-land-transaction-in-cambodia )

ការទិញ/លក់​អចលនវត្ថុ៖ តើត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាងណា ដើម្បី​ជៀសវាង​វិវាទ

នៅ​ក្នុង​នាទី​ស្វែង​យល់​អំពី​ច្បាប់​ ​ថ្ងៃ​នេះ ​យើង​សិក្សា​មើលថា តើ​គេ​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូចម្តេច ដើម្បី​ជៀស​វាង​កុំ​ឲ្យ​ទិញ​ប៉ះចំ​ដី ដែល​មាន​ជាប់​បញ្ហា? តើ​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូចម្តេច ដើម្បី​ឲ្យ​កិច្ចសន្យា​ទិញ/លក់​ដី មាន​សុពលភាព​ពេញលេញ​តាម​ផ្លូវច្បាប់ ដែល​មិន​មាន​អ្នកណា​អាច​មក​តវ៉ា​ជំទាស់​បាន ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ?

ជាការ​ពិតថា បញ្ហា​ទាំងនេះ​អាច​មាន​លក្ខណៈ​ស្មុគស្មាញ ដែល​ពេលខ្លះ គេ​ចាំបាច់​ត្រូវ​ស្វែងរក​អ្នកច្បាប់ ឬ​ក៏​មេធាវី ជាជំនួយ ដើម្បី​​ធានា​​ឲ្យ​មាន​សុវត្ថិភាព​ខាង​ផ្លូវច្បាប់។ ក៏ប៉ុន្តែ លោក​មេធាវី ប៊ុន​ យូឌី (​មកពី​ការិយាល័យមេធាវី​ឈ្មោះ ប៊ុន និង​សហការី​) នឹង​ពន្យល់​បំភ្លឺ​ជុំវិញ​​ចំណុច​សំខាន់ៗ​​​​​ជាមូលដ្ឋាន​​ខ្លះ ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​គួរ​តែដឹង​។

នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ការ​ចុះ​បញ្ជីដីធ្លី នៅ​មាន​ការខ្វះចន្លោះ​ច្រើន។ មាន​​អ្នក​ខ្លះ​កាន់កាប់​ដីធ្លី ដោយ​គ្មាន​ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ។ ខ្លះ​ក៏កាន់​កាប់​ដោយ​ស្រប​ច្បាប់ ខ្លះ​ក៏​មិនស្រប​ច្បាប់។ ភាព​ស្រពិចស្រពិល​ទាំងនេះ អាច​បង្ក​ឲ្យ​មាន​វិវាទ នៅ​ក្នុង​ករណី​មាន​ការ​ទិញ/លក់។ ដើម្បី​ជៀសវាង​ទិញ​ប៉ះចំ​ដី ដែល​ជាប់​មាន​បញ្ហា​ចម្រូងចម្រាស់ អ្នកទិញ​ត្រូវ​តែ​មាន​ការ​ប្រយ័ត្នប្រយែង ពិនិត្យ​​មើល​​ឲ្យ​បាន​គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ មុន​នឹង​ឈានទៅ​ចុះ​កិច្ចសន្យា។

មុន​នឹង​ឈាន​ទៅ​ចុះ​កិច្ចសន្យា​ តើ​គេ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​ចំណុច​ណា​ខ្លះ ដើម្បី​ជៀសវាង​​មាន​វិវាទ ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ?

គេ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​​​ចំណុច​សំខាន់ៗ ចំនួន ៤៖​

១-ប្រភេទ​នៃ​​​ប័ណ្ណកាន់កាប់​របស់​​ម្ចាស់ដី​

អ្នក ​ទិញ​គួរ​ពិនិត្យ​មើល​ថា តើ​អ្នក​លក់​​មាន​ប័ណ្ណ​កាន់កាប់​ប្រភេទ​ណា? តើ​ជា​ “វិញ្ញាបនប័ត្រ​សម្គាល់​ម្ចាស់​អចលនវត្ថុ” (ឬ​ហៅ​តាម​ភាសា​សាមញ្ញ​ថា “ប្លង់រឹង”) ក៏​ជា “វិញ្ញាបនប័ត្រ​សម្គាល់​ការកាន់កាប់​អចលនវត្ថុ” (​ប្លង់​ទន់)?

ប្រសិន ​បើ​អ្នក​លក់​មាន​ប្លង់រឹង មានន័យថា គាត់​គឺ​ជា​កម្មសិទ្ធិករ​ពេញ​សិទ្ធិ​លើ​ដី​របស់​គាត់។ ក្នុង​ករណីនេះ គេ​អាច​មាន​ការ​ទុក​ចិត្ត​ច្រើន​ជាង ពីព្រោះ​ថា នៅ​លើ​ប្លង់រឹង​នេះ គេ​អាច​មើល​ឃើញ​អំពី​ទំហំ និង​ទីតាំង​របស់​ដី និង​ឈ្មោះ​របស់​ម្ចាស់ដី។ ម្យ៉ាងទៀត គេ​មាន​ការ​ងាយស្រួល ក្នុង​ការ​ផ្ទៀងផ្ទាត់​ប័ណ្ណ​ប្រភេទនេះ ជាមួយ​នឹង​បញ្ជី ដែល​ចុះ​នៅ​អាជ្ញាធរ​សុរិយោដី។

ផ្ទុយ​ទៅវិញ ប្រសិន​បើ​អ្នក​លក់​​មាន​ត្រឹមតែ​​ប្លង់​ទន់ មានន័យថា គាត់​គ្រាន់តែ​ជា​ភោគី (អ្នក​កាន់កាប់​ស្របច្បាប់) ប៉ុណ្ណោះ។ គាត់​មិនទាន់​ជា​ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ​ពេញ​លេញ នៅ​ឡើយ​ទេ។ តាម​ច្បាប់ ភោគី ក៏​មាន​សិទ្ធិ​លក់​ដី​របស់​គាត់​ដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្នកទិញ​គួរ​មាន​ការ​ប្រយ័ត្នប្រយែង​ខ្ពស់ ក្នុង​ការ​ទិញ​ដី​ប្រភេទ​នេះ។

ចំណុច ដែល​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល គឺ​អំពី​ប្រវត្តិ​របស់​ដី​នេះ។ ត្រូវ​មើល​ថា តើ​ដី​នេះ​បាន​ផ្ទេរ​ជា​ដំណ​តៗ​គ្នា​ប៉ុន្មាន​ដំណាក់​មក​ហើយៗ ក្នុង​ដំណាក់​នីមួយៗ តើ​មាន​បាន​ធ្វើ​ការ​ផ្ទេរ ដោយ​គោរព​ទៅតាម​នីតិវិធី​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់​ដែរឬទេ។ ការ​ផ្ទៀងផ្ទាត់​បែបនេះ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រាកដ​ថា ប្លង់ទន់ ដែល​អ្នកលក់​កំពុង​មាន​ក្នុង​ដៃនេះ បាន​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ស្រប​ច្បាប់ ហើយ​ម្ចាស់ដី​ក៏​កាន់កាប់​ដោយ​ស្រប​ច្បាប់ ជៀស​វាង​ដី​មាន​ម្ចាស់​ពីរ-បី មក​ឈ្លោះ​ដណ្តើម​គ្នា ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ។

២-​ស្ថានភាពដី

ក្រោយ ​ពី​បាន​ពិនិត្យ​ឃើញ​ច្បាស់​លាស់ អំពី​ប្រភេទ​នៃ​​ឯកសារ​កាន់កាប់​ដីធ្លី​នេះ​ហើយ បើ​ទោះ​ជា​ដីនោះ​ជា​ដី​ភោគៈ ឬ​ក៏​ជា​ដី​កម្មសិទ្ធិ​ក៏ដោយ អ្នក​ទិញ​គួរ​​តែ​ពិនិត្យ​មើល​អំពី​ស្ថានភាព​ជុំវិញ​ដី​នោះ។ ត្រូវ​មើល​ថា តើ​នៅ​ជុំវិញ​នោះ មាន​ដី​ផ្សេង​ទៀត​ដែរឬទេ? តើ​មាន​របង ឬ​ព្រំ​ដី​កំណត់​ច្បាស់​លាស់​ដែរឬទេ។

ប្រសិន​បើ​មើលទៅ ឃើញ​ថា ព្រំដី​​នៅ​មិនទាន់​កំណត់​បាន​ច្បាស់លាស់ គេ​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​វាស់វែង​កំណត់​ព្រំដី មុន​នឹង​ចុះ​កិច្ចសន្យា។ ការវាស់វែង​កំណត់ព្រំដីនេះ ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​មាន​វត្តមាន​អាជ្ញាធរ​សុរិយោដី ជា​អ្នក​ដឹង​ឮ។

ទាំងនេះ គឺ​ដើម្បី​ជៀសវាង​ជម្លោះ​ជាមួយ​អ្នក​ជិត​ខាង ក្រោយ​ពី​ទិញ​ដី​នេះ​បានហើយ។

៣-បន្ទុក​នៅ​លើ​ដី

គេ ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​ថា តើ​​ដីនេះ​​ត្រូវ​បាន​យក​ទៅ​ដាក់​បញ្ចាំ​ធានាបំណុល ឬ​​​ជួល ឬ​ប្រវាស់​ ដែរ​ឬទេ? តើ​ដី​នេះ មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​សេចក្តី​សម្រេច​របស់​តុលាការ ដែល​ហាម​មិន​ឲ្យ​លក់ ឬ​ក៏​​ជា​កម្មវត្ថុ ដែល​ត្រូវ​តុលាការ​រឹបអូស ដែរ​ឬទេ?

ប្រសិន​បើ​មាន គេ​ត្រូវ​តែ​ដោះបន្ទុក​នេះ​ឲ្យ​ជ្រះ​ស្រឡះ​ជាមុន​សិន មុន​នឹង​ចុះ​កិច្ចសន្យា​ទិញ។

៤-ដី​ជា​ចំណែក​ផ្លូវ

ដោយ ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ប្រទេស​កម្ពុជា​កំពុង​អភិវឌ្ឍ ជា​ពិសេស ហេដ្ឋា​រចនាសម្ព័ន្ធ មុន​នឹង​ទិញ​ដី​ណាមួយ អ្នក​ទិញ​គួរ​​ពិនិត្យ​មើល​ថា តើ​ដី​នេះ​មាន​ជាប់​ជា​ចំណែក​ផ្លូវ ឬ​ក៏​ត្រូវ​ចំ​​កន្លែង ដែល​​ជា​គម្រោង​អភិវឌ្ឍ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ដែរ​ឬទេ។ បើ​សិន​ជា​មែន តើ​មាន​ការ​ប៉ះពាល់​ត្រឹម​កម្រិតណា?

តើ​កិច្ចសន្យា​ទិញ/លក់​អចលនវត្ថុ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង ក្នុង​​ទម្រង់​បែបណា ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​សុពលភាព​ពេញលេញ​តាមផ្លូវច្បាប់?

គេ ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​ជា​បឋម​ថា តើ​​​អ្នក​ចុះ​កិច្ចសន្យា​នេះ មាន​សិទ្ធិ​គ្រប់គ្រាន់ ក្នុង​ការ​ចុះ​ដែរឬទេ? គេ​ត្រូវ​មើល​ត្រង់​ចំណុច​ពីរ៖ តើ​​អ្នក​ចុះ​កិច្ចសន្យា​នេះ​ជា​រូបវ័ន្តបុគ្គល ឬ​ក៏​ជា​នីតិ​បុគ្គល (ក្រុមហ៊ុន ឬ​អង្គការ)?

ប្រសិន​បើ​ជា​រូបវ័ន្តបុគ្គល គេ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​ថា តើ​​ដី​ដែល​គាត់​លក់​នេះ ជា​ទ្រព្យ​ឯកជន​របស់​គាត់ ឬ​ក៏​ជា​ទ្រព្យ​រួម ដែល​មាន​ម្ចាស់​ផ្សេង​ទៀត។ ប្រសិន​បើ​ជា​ទ្រព្យ​រួម គាត់​មិន​អាច​ចុះ​​កិច្ចសន្យា​លក់​តែ​ឯងបានទេ គឺ​ត្រូវ​តែ​មាន​ការ​ព្រមព្រៀង​លក់ ពី​សំណាក់​ម្ចាស់ផ្សេង​ទៀត។

ប្រសិន ​បើ​ជា​នីតិបុគ្គល គេ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​​មើល​ថា តើ​អ្នក​មក​ចុះ​កិច្ចសន្យា បាន​ទទួល​សិទ្ធិ​ត្រឹមត្រូវ​ពី​ក្រុមប្រឹក្សា​ភិបាល (អង្គការ) ឬ​ក៏​ម្ចាស់​ភាគហ៊ុន (ក្រុមហ៊ុន) ដែរ​ទេ?

សម្រាប់​អ្នក​លក់ គឺ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​ថា តើ​អ្នកទិញ មាន​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ ដែរ​ឬទេ ពីព្រោះ​ថា តាម​ច្បាប់​កម្ពុជា ជនបរទេស​មិន​អាច​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​លើ​ដី​បានទេ។

បើ​សិន​ជា​ ពិនិត្យ​ទៅ​ឃើញ​ថា គូភាគី​​ពិត​ជា​មាន​សិទ្ធិ​ចុះ​កិច្ចសន្យា​ហើយ គេ​ត្រូវ​និយាយ​ពី​ទម្រង់​​ នៃ​កិច្ចសន្យា​ម្តង។ ការ​ទិញដូរ​អចលនវត្ថុ គឺ​ជា​កិច្ចសន្យា​ ដែល​មាន​លក្ខណៈពិសេស។ គូភាគី​មិន​អាច​​ចុះ​ហត្ថលេខា​​តាម​ទម្រង់​​ជា​លិខិត​ឯកជន​បាន​នោះទេ។ ដើម្បី​ឲ្យ​កិច្ចសន្យា​​មាន​សុពលភាព​ពេញលេញ​តាមផ្លូវ​ច្បាប់ កិច្ចសន្យា​ទិញដូរ​អចលនវត្ថុ​​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​ទម្រង់​ជា​លិខិត​យថា ​ភូត ដោយ​​គោរព​តាម​ទម្រង់​ និង​នីតិវិធី ដែល​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់ ពោល​គឺ​កិច្ចសន្យា​ត្រូវ​ធ្វើ​ជា​លាយលក្ខណ៍​អក្សរ និង​មាន​ការ​ទទួល​ដឹង​ឮ​ពី​អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច។

ដីកម្មសិទ្ធិ (ប្លង់រឹង)

ប្រសិន ​​​​បើ​ការទិញដូរ​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​លើ​ដី​​កម្មសិទ្ធិ មានន័យថា អ្នក​លក់​គឺ​ជា​កម្មសិទ្ធិករ​ កាន់ “ប្លង់រឹង” ការ​ចុះ​កិច្ចសន្យា ត្រូវ​​ធ្វើ​ឡើង​តាម​ទម្រង់បែបបទ ដែល​ដាក់​ឲ្យ​ប្រើ​ដោយ​ក្រសួង​សុរិយោដី ដែល​គេ​ហៅ​ថា “លិខិត​លក់​ផ្តាច់”។

អ្នក​ទិញ និង​អ្នក​លក់​ ដោយ​ច្បាប់​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​សាក្សី​ម្នាក់​១​ផង​នោះ ត្រូវ​ផ្តិត​មេដៃ​លើ​លិខិត​លក់ ដោយ​មាន​ការ​ដឹង​ឮ​ពី​អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​ថ្នាក់​ស្រុក/ខ័ណ្ឌ។

បន្ទាប់​មក គេ​ត្រូវ​យក​កិច្ចសន្យា​នេះ ទៅ​អាជ្ញាធរ​សុរិយោដី ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ចុះ​បញ្ជី​ផ្ទេរ​សិទ្ធិ (កាត់ឈ្មោះ)។

ដំបូង ភាគី​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​​យក​កិច្ចសន្យា​លក់ ទៅ​ឲ្យ​​ការិយាល័យ​សុរិយោដី​ស្រុក/ខ័ណ្ឌ ដើម្បី​ពិនិត្យ​មើល​ថា តើ​កិច្ចសន្យា​នេះ​ពិត​ជា​បាន​ចុះ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​នីតិវិធី​ដែរ​ឬទេ។ បើ​សិន​ជា​ការិយាល័យ​សុរិយោដី​ស្រុក/ខ័ណ្ឌ ពិនិត្យ​មើល​ឃើញ​ថា ត្រឹមត្រូវ​ហើយ គេ​នឹង​បញ្ជូន​សំណុំរឿង​នេះ​ទៅ​មន្ទីរ​សុរិយោដី​ខេត្ត/ក្រុង ជា​អ្នក​​ពិនិត្យ​មើល​​ចុងក្រោយ មុននឹង​ធ្វើ​ការ​ចុះ​បញ្ជី​ផ្ទេរ​កម្មសិទ្ធិ។

មុននឹង​​មន្ទីរសុរិយោដី ​ចុះបញ្ជី​ផ្ទេរសិទ្ធិ អ្នកទិញ​ត្រូវ​ទៅ​បង់​ពន្ធ​ជាមុនសិន (៤%​នៃ​តម្លៃដី)។ បន្ទាប់​ពី​បាន​បង្កាន់​ដៃ​​ពន្ធ​ហើយ ទើប​មន្ទីរ​សុរិយោដី ចារ​លើ​ប្លង់ដីនេះ​ថា អ្នកទិញ​នឹង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ម្ចាស់ដី ចាប់​ពី​ពេលនេះ​តទៅ។

ដី​​ភោគៈ (ប្លង់ទន់)

សម្រាប់ ​ដី​ភោគៈ (ឬដី​ប្លង់ទន់) មិនមាន​នីតិវិធី​ចុះ​បញ្ជី​ផ្ទេរ​កម្មសិទ្ធិ​ នៅ​អាជ្ញាធរ​សុរិយោដី​ទេ ពីព្រោះ​ថា ដីនេះ​មិនទាន់​ជា​ដី​កម្មសិទ្ធិ ដូច្នេះ មិនទាន់​មាន​ចុះ​ នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​រដ្ឋបាលដីធ្លី នៃ​អាជ្ញាធរ​សុរិយោដី​នៅឡើយទេ។

កិច្ចសន្យា​ទិញ/លក់​ដី​ប្រភេទ​នេះ ច្បាប់​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​​ការចុះ ដោយ​មាន​ការ​ដឹងឮ​ត្រឹម​អាជ្ញាធរ​ដែនដី​ប៉ុណ្ណោះ ដោយ​មិនចាំបាច់​ទៅ​ដល់​អាជ្ញាធរ​សុរិយោដី​ទេ។

នៅ​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​ ជាក់ស្តែង នៅ​កន្លែង​ខ្លះ កិច្ចសន្យា​លក់ដី​ភោគៈ គេ​ធ្វើ​ ដោយ​មាន​ការ​ដឹងឮ​តែ​ពី​អាជ្ញាធរ​ឃុំ/សង្កាត់​ប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​ទៀត គេ​ធ្វើ​នៅ​ឃុំ/សង្កាត់​ហើយ គេ​ទៅ​ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​ស្រុក/ខ័ណ្ឌ​​ជួយ​ដឹង​ឮ​មួយ​ដំណាក់​ទៀត។ ការ​ដឹង​ឮ​ពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ​ថ្នាក់​កាន់តែ​ខ្ពស់ គឺ​កាន់តែ​មាន​សុវត្ថិភាព៕

ពាក្យគន្លឹះ : កម្ពុជា – ច្បាប់ – អចលនវត្ថុ

ប្រភព៖ RFI   (http://www.khmer.rfi.fr/inheritance-in-khmer-law )

ក្រម​រដ្ឋប្បវេណី៖ អំពី​របៀប​បែងចែក​កេរមរតក

បុគ្គលម្នាក់ៗ គឺ​ជា​ម្ចាស់​​ ដែល​មាន​សិទ្ធិផ្តាច់មុខ​ ទៅលើ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ដែល​ខ្លួនមាន។ ទោះបី​ជាក្រោយ​ពី​​ស្លាប់ទៅ ក៏​គេមិន​អាច​ដកហូត​ទ្រព្យសម្បត្តិ​នេះ​បានដែរ។ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ ដែល​ជា​កេរមរតក​របស់​បុគ្គល​ដែល​ស្លាប់ (មតកជន) គឺ​ត្រូវ​ផ្ទេរទៅឲ្យ​សាច់ញាតិ​របស់​គាត់​ដែលនៅរស់។ ក៏ប៉ុន្តែ ការផ្ទេរមរតក​នេះ​ត្រូវ​គោរពទៅតាម​បទប្បញ្ញត្តិ ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់។ ខាងក្រោមនេះ គឺ​ជា​សំណួរ-ចម្លើយ​ ស្តីពី​របៀប​បែងចែក​កេរមរតក ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ក្រមរដ្ឋប្បវេណី​ខ្មែរ ឆ្នាំ​២០០៧។

សំណួរ-នៅ​ពេល​ដែល​បុគ្គល​ម្នាក់​ទទួលមរណភាព តើ​ទ្រព្យសម្បត្តិ ដែល​ជា​កេរមរតក​របស់​គាត់​ត្រូវ​បែងចែក​ដោយ​របៀបណា?
 
ចម្លើយ-ការបែងចែក​កេរមរតក គឺ​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ឆ្នាំ​២០០៧ ចាប់ពី​មាត្រា ១១៤៥ រហូតដល់ មាត្រា ១៣០៤ (សន្តតិកម្ម)។ការ​ផ្ទេរ​កេរមរតក ត្រូវ​​ធ្វើ​ទៅតាមឆន្ទៈ​របស់​​​មតកជន (ជន​ដែល​ស្លាប់ ហើយ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​កេរមរតក) ប្រសិន​បើ​គាត់​មាន​ទុក​បណ្តាំ។ គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា សន្តតិកម្ម​តាម​មាន​បណ្តាំ ឬ​សន្តតិកម្ម​តាម​មតកសាសន៍។ក្នុងករណី​គ្មាន​បណ្តាំ​ ការផ្ទេរមរតក គឺ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​ទៅតាម​ការកំណត់​ដោយ​​បទប្បញ្ញត្តិ ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ក្រមរដ្ឋប្បវេណី។ គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា សន្តតិកម្ម​តាមច្បាប់ (មាត្រា ១១៤៥)។សំណួរ-នៅក្នុង​បណ្តាំ តើ​ម្ចាស់ទ្រព្យ​មាន​សិទ្ធិ​បែងចែកកេរមរតក​របស់​គាត់​​យ៉ាងម៉េច​ក៏​បាន ឬ​ក៏យ៉ាងណា?
 
ចម្លើយ-មតកជន មានសិទ្ធិ​ធ្វើ​ការបែងចែក​កេរមរតក​របស់​គាត់​យ៉ាងម៉េច​ក៏បាន​ដែរ ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវ​គោរព​លក្ខខណ្ឌ​មួយ ដែល​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់ គឺ “ភាគបម្រុង”។ ច្បាប់​កំណត់​ថា មរតក​មួយ​ផ្នែក​ ត្រូវ​បម្រុង​ទុក​ឲ្យ​សន្តតិជន (ជន​ដែល​ត្រូវ​ទទួល​កេរមរតក)​ តាម​ច្បាប់​កំណត់។អ្នក​មាន​សិទ្ធិ​លើ​ភាគបម្រុង គឺ​​កូន​ ឬ ឪពុកម្តាយ ឬ​ជីដូនជីតា និង​សហព័ទ្ធ​របស់​មតកជន (មាត្រា ១២៣០)។ ចំណែក​នៃ​ភាគបម្រុង​ត្រូវ​​កំណត់​ដូចខាងក្រោម៖

ក្នុងករណី​ដែល​មាន​សន្តតិជន ដែល​ជា​ឪពុកម្តាយ ឬ​ជីដូន ជីតា​ប៉ុណ្ណោះ (មិនមាន​កូន និង​មិនមាន​សហព័ទ្ធ) ភាគបម្រុង​ គឺ​ត្រូវមាន ១ភាគ៣ នៃ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​មតកជន។
ក្នុងករណី​ដែល​​មាន​សន្តតិជន​ជា​កូន ឬ​ជា​សហព័ទ្ធ ភាគបម្រុង​ ត្រូវមាន​ពាក់កណ្តាល នៃ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​មតកជន។

ភាគបម្រុង ត្រូវ​យក​ទៅ​បែងចែក​ជាចំណែក​ស្មើៗគ្នា​ឲ្យ​សន្តតិជន​ដែល​មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​ភាគបម្រុង​ ដែល​ច្បាប់​កំណត់​ក្នុង​មាត្រា​ខាងលើ។ កេរមរតក ដែល​នៅសេសសល់​ពី​ ភាគបម្រុង ទើប​មតកជន​អាច​យក​ទៅ​បែងចែក​តាមចិត្ត​ចង់​បាន។ ក្នុងករណី​ដែល​គ្មាន​​សន្តតិជន​ដែល​ត្រូវ​មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​ភាគបម្រុង​ទេ មតកជន​​អាច​ចាត់ចែង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​គាត់​ទាំងអស់ ទៅតាម​បណ្តាំ​បាន ដោយ​មិន​ត្រូវ​ទុក​​​ភាគបម្រុង​នោះទេ។
 
សំណួរ-ក្នុងករណី​មិនមាន​បណ្តាំ​ តើ​​​ច្បាប់​កំណត់​ដូចម្តេច​ខ្លះ អំពី​ការបែងចែក​កេរមរតក​?
 
ចម្លើយ-ក្នុងករណី​គ្មាន​បណ្តាំមរតក ច្បាប់​កំណត់​ថា កេរមរតក​ត្រូវ​ចែក​​​ទៅ​ឲ្យ​សន្តតិជន ដែល​មាន ៣លំដាប់ ៖

ប្រសិន​បើ​មតកជន​មាន​កូន មរតក​ត្រូវ​​បាន​ទៅ​កូន។ បើសិនជា​​មាន​កូន​ណាមួយ​ស្លាប់ ចំណែក​មរតក​​​នោះ ត្រូវ​ផ្ទេរ​ទៅ​ឲ្យ​កូនៗ​របស់​​កូន​នោះ (ចៅ​របស់​មតកជន) ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះថា សន្តតិកម្ម​ជំនួស។

ប្រសិនបើ​មតកជន​មិនមាន​កូនសោះ (ចំណុចនេះ​ខុសពីមានកូន​ ​តែ​កូន​ស្លាប់) កេរមរតក​ត្រូវ​បាន​ទៅ​ឪពុកម្តាយ។ ប្រសិន​បើ​គ្មាន​ទាំងកូន ហើយ​ឪពុកម្តាយ​ក៏​ស្លាប់​អស់ទៀត កេរមរតក​ត្រូវបាន​ទៅ​បងប្អូនបង្កើត។

ចំពោះ​សហព័ទ្ធ (ប្តី ឬប្រពន្ធ) របស់​មតកជនវិញ គឺ​ជា​សន្តតិជន “អចិន្រ្តៃយ៍” មានន័យថា ទោះជាស្ថិត​ក្នុង​លំដាប់ណាមួយ ក្នុង​លំដាប់​សន្តតិជន​ទាំង៣​ខាងលើ ក៏សហព័ទ្ធ​ត្រូវមាន​ចំណែក​ក្នុង​ការទទួល​កេរមរតកដែរ។

ក្នុងករណី​សន្តតិជន​ជាកូន សហព័ទ្ធត្រូវ​ទទួល​បាន​ចំណែក​ស្មើគ្នា​ជាមួយ​នឹង​កូននីមួយៗ។ ក្នុងករណី​មតកជន​គ្មានកូន ហើយ​មរតក​ត្រូវ​ផ្ទេរ​ទៅ​សន្តតិជន​ជា​ឪពុកម្តាយ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ត្រូវ​ចែក​ជា​បី​ចំណែក​ស្មើគ្នា ដោយ​១ចំណែកបាន​ទៅ​ឪពុក ១ចំណែក​បានទៅម្តាយ និង​ចំណែក​ទី៣​បាន​ទៅ​សហព័ទ្ធ។ ប្រសិនបើ​មានតែ​ឪពុក ឬមានតែម្តាយ​នៅរស់ សហព័ទ្ធ​ត្រូវបាន​ទ្រព្យ​ពាក់កណ្តាល ហើយ​ពាក់កណ្តាល​ទៀត​បានទៅ​ឪពុក ឬម្តាយ ដែល​នៅរស់នោះ។

ក្នុងករណី​មតកជន​គ្នាន​កូន គ្មាន​ឪពុកម្តាយ​នៅរស់ ហើយ​មរតក​ត្រូវ​ធ្លាក់​ទៅ​បងប្អូនបង្កើត ទ្រព្យសម្បត្តិ​ពាក់កណ្តាល​ត្រូវ​បាន​ទៅ​សហព័ទ្ធ ហើយ​នៅសល់​ពាក់កណ្តាល​ទៀត​ត្រូវយក​ទៅ​ចែក​ជា​ចំណែក​ស្មើៗ​គ្នា​ឲ្យ​ទៅ​បងប្អូន​បង្កើត​នោះ។
 
សំណួរ-តើ​កូនសុំ មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​កេរមរតក​ដែរឬទេ?
 
ចម្លើយ-កូនសុំ​ក៏​មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​កេរមរតក​ដូចជា​កូន​បង្កើតដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ទាំងកូនបង្កើត និង​ទាំងកូនសុំ ត្រូវ​មាន​ចំណែក​ស្មើៗ​គ្នា (មាត្រា ១១៥៦)។

សំណួរ-ក្នុងករណី​​​កូន ដែល​ត្រូវ​ទទួល​មរតក​ ស្លាប់​ទៅ ហើយ​ត្រូវ​ចែក​បន្ត​ទៅ​ឲ្យ​ចៅ តើ​ចំណែក​​មរតក​ត្រូវ​ចែក​ដូចម្តេច?
 
ចម្លើយ-នេះ គឺ​ជា​ករណី​សន្តតិកម្ម​ជំនួស។ ចំណែក​មរតក​មិន​ត្រូវ​​យក​ទៅ​គិត​ជា​ចំណែក​ស្មើៗ​គ្នា​​ឲ្យ​ចៅ​របស់​មតកជន​តែម្តងនោះទេ។ គេ​ត្រូវ​គិត​ជា​ពីរ​ដំណាក់។ ទីមួយ ត្រូវ​បែងចែក​​​​ជា​ចំណែក​ស្មើៗ​គ្នា​ទៅ​ឲ្យ​កូនៗ​ជាមុនសិន។ បន្ទាប់​មក ទើប​គេ​យក​ចំណែក​​របស់​កូន​​ដែល​ស្លាប់ ទៅចែក​បន្ត​​ជាចំណែកស្មើៗ​គ្នា​ ឲ្យ​ទៅ​កូនៗ​​គាត់​បន្តទៀត៕

ពាក្យគន្លឹះ : កម្ពុជា – ច្បាប់
ប្រភព៖ RFI   ( http://www.khmer.rfi.fr/copyright-law )
ការ​រក្សាសិទ្ធិ៖ តើ​អ្នកនិពន្ធ​ស្នាដៃ​ទទួលបាន​ការ​ការពារ​បែបណា​ខ្លះ?

នៅ​ក្នុង​នាទី​យល់ដឹង​អំពី​ច្បាប់ នៅថ្ងៃនេះ សេង ឌីណា សូម​ធ្វើ​ការ​បកស្រាយ​ពន្យល់​អំពី​សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ។ តើ​អ្នក​និពន្ធ​ស្នាដៃ​មួយ​​ទទួល​បាន​ការការពារ​បែបណា​ខ្លះ? តើ​​សាធារណជន​ជាទូទៅ អាច​ប្រើប្រាស់​ស្នាដៃ​មួយ​ត្រឹមកម្រិតណា ដែល​មិនចាំបាច់​សុំ​ការអនុញ្ញាត​ពី​អ្នក​និពន្ធ?

តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​ “សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ”?

សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ (ការ​រក្សា​សិទ្ធិ) គឺ​ជា​​មែកធាងមួយ នៃ​កម្មសិទ្ធិ​បញ្ញា។

“កម្មសិទ្ធិបញ្ញា” (កម្មសិទ្ធិ + បញ្ញា) គឺ​ជា​សិទ្ធិ​​របស់​បុគ្គល​ណាមួយ (ទោះជា​រូបវ័ន្ត​បុគ្គល​ក៏ដោយ ឬជា​នីតិបុគ្គល​ក៏ដោយ) ​ជា​ម្ចាស់​​កម្មសិទ្ធិ​​ផ្តាច់មុខ​ទៅ​លើ​​​ស្នាដៃ ឬ​ក៏​អ្វី​ផ្សេងទៀត ដែល​ជា​ផលផ្លែ កើតចេញ​ពី​គំនិត-បញ្ញា​របស់​ខ្លួន។  “កម្មសិទ្ធិបញ្ញា” ត្រូវ​ចែកចេញ​ជា​ពីរផ្នែក​ធំៗ៖

១-កម្មសិទ្ធិឧស្សាហកម្ម៖ ដូចជា រូបគំនូរ​ឧស្សាហកម្ម, សញ្ញា​ពាណិជ្ជកម្ម, ការ​រកឃើញ ឬ​ការ​ច្នៃប្រឌិត​អ្វី​មួយ (តក្កកម្ម) ដូចជា ការ​រកឃើញ​ផលិតផល​អ្វីមួយ ឬ​ក៏​ដំណើការ​ផលិតកម្ម​ណាមួយ ។ល។ នៅ​កម្ពុជា សិទ្ធិ​ទាំងនេះ ត្រូវបាន​ការ​ពារ​ដោយ​ច្បាប់​ ស្តីពី​ ប្រកាសនីយបត្រ​តក្កកម្ម, វិញ្ញាបនបត្រ​ម៉ូដែល​មាន​អត្ថប្រយោជន៍ និង​គំនូរ​ឧស្សាហកម្ម ដែល​សភា​អនុម័ត​ កាល​ពីឆ្នាំ​២០០២។

២-សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ៖ គឺ​សំដៅ​លើ​ស្នាដៃ​​ខាងផ្នែក​អក្សរសាស្រ្ត, វិទ្យាសាស្រ្ត, សិល្បៈ, តូរ្យតន្រ្តី ដែល​កើត​ចេញ​ពី​ការ​ច្នៃប្រឌិត បង្កើត​ឡើង​ដោយ​គំនិត​ប្រាជ្ញា​ ឬ​ដោយ​មនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃ​ទាំង​អស់នេះ​ទទួល​បាន​ការ​ការពារ​ពី​ច្បាប់ ស្តីពី​សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ​ និង​សិទ្ធិ​ប្រហាក់ប្រហែល ដែល​សភា​អនុម័ត កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៣។

ដើម្បី​ឲ្យ​ស្នាដៃ​មួយ​​ទទួល​បាន​ការការពារ​ដោយ​សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ តើ​ត្រូវ​គោរព​តាម​លក្ខខណ្ឌ​អ្វីខ្លះ?

ដើម្បី​ឲ្យ​ស្នាដៃ​មួយ​អាច​ទទួល​បាន​ការការពារ​ពី​សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ ស្នាដៃ​នោះ​​ត្រូវ​តែ​មាន​ទម្រង់​ណាមួយ​ជាក់លាក់ មិនមែន នៅ​ជា​គំនិត​អរូបិយ។ គំនិត ដែល​​ស្ថិត​នៅ​​ជា​លក្ខណៈ​អរូបិយ​​គេ​មិន​អាច​ការពារបានទេ។ គេ​ការពារ​បាន​ លុះត្រាតែ​គំនិត​នោះ ​ត្រូវ​បញ្ចេញ​មក​ខាងក្រៅ ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយណាមួយ​ជាក់លាក់ ដែល​តាម​ច្បាប់ គេ​​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “ស្នាដៃ” ដូចជា៖

  • ការ​និពន្ធ​៖ សៀវភៅ, ​បទភ្លេង, ចម្រៀង, ប្រលោមលោក, ភាពយន្ត
  • ការ​សម្តែង៖ ការ​សម្តែង​​របាំ ឬការប្រគំតន្រ្តី
  • ការផ្សាយ​ជា​សំឡេង, រូបភាព ឬ​ឯកសារ​នានា ​តាម​វិទ្យុ ឬ ទូរទស្សន៍ ។ល។

យោងតាម​មាត្រា ៣ នៃ​ច្បាប់​ស្តីពី​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ គឺ​ស្នាដៃ​ទាំងនេះ​ហើយ ដែល​ទទួល​បាន​ការការពារ​ពីច្បាប់។

លក្ខខណ្ឌ​ទី២ ​ស្នាដៃ ដែល​ទទួល​បាន​ការការពារដោយ​សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ ត្រូវតែ​ជា​ស្នាដៃ​ដើម ពោលគឺ​ជា​ស្នាដៃ​ ដែល​បង្កើត​ឡើង​​តាម​គំនិត​ប្រាជ្ញា​ផ្ទាល់​របស់​អ្នក​និពន្ធ មិនមែន​​ធ្វើ​តាម​គេ។

ជាឧទាហរណ៍​ជាក់ស្តែង តើ​ស្នាដៃ​អ្វី​ខ្លះ ដែល​ទទួល​បាន​ការការពារ​ពី​ច្បាប់ ស្តីពី​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ?

ចំណុច​នេះ គឺ​មាន​ចែង​ក្នុង​មាត្រា ៣​ នៃ​ច្បាប់​ ស្តីពី​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ៖

  • សៀវភៅ​អាន​គ្រប់ប្រភេទ ឬ​ក៏​ឯកសារ​ផ្សេងៗ​ទៀត ស្តីពី​អក្សរសាស្រ្ត, សិល្បៈ វិទ្យាសាស្រ្ត និង​ការ​អប់រំ
  • អត្ថបទ​បឋកថា សង្កថា ឬ​ធម្មទេសនា
  • ការតែងទំនុកច្រៀង, ​បទភ្លេង
  • ការសម្តែង​របាំ, ការសម្តែង​សៀក ឬ​ការ​សម្តែង​កាយវិការ
  • ស្នាដៃ​ជា​ផ្ទាំងគំនូរ, រូបចម្លាក់, រូបថត, ផែនទី, ប្លង់​ស្ថាបត្យកម្ម
  • កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ
  • ផលិតផល​សិប្បកម្ម ដូចជា តម្បាញ ឬ​ក៏​ម៉ូដ​សម្លៀកបំពាក់ ។ល។ និង​។ល។

ស្នាដៃមួយ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ការការពារ​ពី​សិទ្ធិអ្នក​និពន្ធ តើ​គេ​ត្រូវ​​ធ្វើ​ការ​ចុះ​បញ្ជី​​អ្វី​ដែរ​ឬទេ?

សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ មិនតម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចុះ​បញ្ជី​អ្វីទេ។ ឲ្យ​តែ​ស្នាដៃ​នោះ​ កើតឡើង​ចេញ​ជា​ទម្រង់​ជាក់លាក់​ណាមួយ ហើយ​ជា​ស្នាដៃ​ដើម​របស់​អ្នកនិពន្ធ គឺ​អាច​ទទួល​បាន​ការ​ការពារ​ពី​សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ។

យោងតាម​មាត្រា ៥ នៃ​ច្បាប់​ស្តីពី​សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ ឆ្នាំ​២០០៣ ចែងថា ស្នាដៃមួយ ទោះបីពុំទាន់​ចប់សព្វគ្រប់ក្តី ឬពុំទាន់​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​សាធារណៈក្តី ស្នាដៃនោះ ត្រូវ​ចាត់ទុក​ថា​បាន​បង្កើតឡើង​ដោយ​ចំណេះដឹង​ពិតប្រាកដ​តែមួយ​គត់​ពីគំនិត​ប្រាជ្ញា​អ្នកនិពន្ធ​ដែរ ពោល​គឺ ត្រូវ​ទទួលបាន​ការការពារ​ពី​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ​ដែរ។

ដូច្នេះ ចំពោះ​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ ច្បាប់​​​មិនតម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចុះ​បញ្ជី​អ្វី​ទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​យក​ស្នាដៃ​ទៅ​ចុះ​បញ្ជី នៅ​ស្ថាប័ន​មាន​សមត្ថកិច្ច គឺ​វាមាន​ប្រយោជន៍​​ដល់​ម្ចាស់​ស្នាដៃ ព្រោះ​ថា ការចុះបញ្ជី​ គឺ​​ជា​ភស្តុតាង​បញ្ជាក់​​​​អំពី​កម្មសិទ្ធិ​លើ​ស្នាដៃ។

តើ​សិទ្ធិអ្វី​ខ្លះ ដែល​ត្រូវ​បាន​ការពារ​ដោយ​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ?

យោងតាម​​ច្បាប់ ស្តីពី​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ ត្រង់មាត្រា ១៨៖ អ្នកនិពន្ធ​ស្នាដៃ គឺ​ជា​​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​ផ្តាច់មុខ​លើ​ស្នាដៃ​នោះ ហើយ​ជា​សិទ្ធិ ដែល​ជន​គ្រប់រូប​​ត្រូវ​តែ​ទទួល​ស្គាល់។ សិទ្ធិ​នេះ​បែងចែក​ចេញ​ជាពីរ៖

សិទ្ធិសីលធម៌

  • សិទ្ធិ​សម្រេច​អំពី​​ទម្រង់ និង​ពេលវេលា​នៃ​ការផ្សព្វផ្សាយ​ស្នាដៃ​របស់​ខ្លួន​ជា​សាធារណៈ
  • សិទ្ធិ​តម្រូវ​​ឲ្យ​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ និង​ឋានៈ សម្រាប់​ទាក់ទង​ជាមួយ​សាធារណជន
  • សិទ្ធិ​ធ្វើការជំទាស់​​នូវ​គ្រប់រូបភាព​នៃ​ការ​បំផ្លើស​ ឬ​ការកែប្រែខ្លឹមសារ ក្នុង​ស្នាដៃ​របស់ខ្លួន ដែល​ជាហេតុ​​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូច​​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ អ្នក​និពន្ធ

សិទ្ធិបេតិកភណ្ឌ គឺ​សិទ្ធិ​ប្រកបអាជីវកម្ម​លើ​ទ្រព្យ ដែល​ជាស្នាដៃ​របស់​ខ្លួន តាមរយៈ​​ការ​បោះផ្សាយ​ជាសាធារណៈ ឬ​ក៏​តាមរយៈ​​ការ​បង្កើត​ស្នាដៃ​បន្ត។ យោងតាម​មាត្រា ២១ នៃ​ច្បាប់ ស្តីពី​សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ អ្នកនិពន្ធ​មាន​សិទ្ធិ​ផ្តាច់មុខ ធ្វើ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ឬ​ក៏​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​ធ្វើ​បន្ត នូវកិច្ចការ​ដូចតទៅ៖

  • ចែកចាយ​ជា​សាធារណៈ តាម​ការលក់ ការជួល ឬ​តាម​មធ្យោបាយផ្សេង​ទៀត នូវច្បាប់ដើម ឬ​ច្បាប់​ចម្លង
  • ការបកប្រែ​ជា​ភាសា​បរទេស
  • ការយកលំនាំតាម ឬ​ការ​កែសម្រួល​ផ្សេងៗ​ទៀត ដូចជា ការ​យក​រឿងប្រលោមលោក និពន្ធ​ជាសៀវភៅ ទៅ​ធ្វើ​ជា​ខ្សែភាពយន្ត
  • ការផលិត​ស្នាដៃ​ឡើងវិញ ដូចជា ការ​យក​សៀវភៅ​ទៅ​បោះពុម្ពឡើងវិញ ឬក៏យក​ខ្លឹមសារ​ទៅ​ផ្សព្វផ្សាយ​តាមប្រព័ន្ធ​អ៊ីនធ័រណិត ។ល។ និង​។ល។

សូមបញ្ជាក់ថា ទាំងនេះ គឺ​ជាសិទ្ធិ​ផ្តាច់មុខ​របស់​អ្នក​និពន្ធ មានន័យថា មាន​តែ​អ្នក​និពន្ធ​ទេ ដែល​អាច​ធ្វើ​ការ​ទាំងអស់​នេះ​បាន។ គ្មាន​អ្នកណា​ផ្សេង​អាច​ធ្វើ​បានទេ លុះត្រាតែ​មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​អ្នក​និពន្ធ។

តើ​​សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ ទទួល​បាន​នូវការការពារ​ពី​ច្បាប់ ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ?

បើនិយាយ​អំពី​សិទ្ធិសីលធម៌ គឺ​មានលក្ខណៈ​អចិន្រ្តៃយ៍ (​មាត្រា ១៩ ច្បាប់​ស្តីពី​សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ)។
បើ​និយាយ​អំពី​សិទ្ធិ​បេតិកភណ្ឌវិញ មានន័យថា សិទ្ធិ​ផ្តាច់មុខ​ក្នុងការប្រកបអាជីវកម្ម​លើ​ស្នាដៃ គឺ​ទទួលបានការការពារ​​ពេញ​មួយ​ជីវិត​របស់​អ្នក​និពន្ធ បូកថែម ៥០​ឆ្នាំ ក្រោយ​ពី​អ្នកនិពន្ធ​ទទួលមរណភាព​ទៀត (មាត្រា ៣០ ច្បាប់​ស្តីពី​សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ)។

ផុតពី​រយៈពេល​នេះ​ទៅ ស្នាដៃ​ត្រូវ​ក្លាយ​ជា​សម្បត្តិ​សាធារណៈ ដែល​សាធារណជន​ទូទៅ​អាច​យក​ទៅ​​ប្រើប្រាស់​បាន។

តើ​​ស្នាដៃ ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​មាន​ដាក់​សញ្ញា​ “©រក្សាសិទ្ធិ” ទើប​ទទួល​បាន​ការការពារ​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ ឬ​យ៉ាងណា?

តាមច្បាប់ នៅប្រទេស​ខ្លះ គេ​តម្រូវ​ឲ្យ​​ដាក់​​សញ្ញា​ “©រក្សាសិទ្ធិ” លើ​ស្នាដៃ​ណាមួយ ទើប​អាច​ទទួល​បាន​ការការពារ​​សិទ្ធិ​អ្នក​និពន្ធ។

ក៏ប៉ុន្តែ តាម​ច្បាប់ នៅ​កម្ពុជា ក៏​ដូចជា ប្រទេស​ផ្សេងទៀត ដែល​ជា​ហត្ថលេខី នៃ​អនុសញ្ញាក្រុង​ប៊ែន (Berne) គេ​មិនតម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ដាក់​សញ្ញា “©រក្សាសិទ្ធិ”​ទេ។ បើទោះជា​ស្នាដៃ​ ដែល​គ្មាន​ដាក់​សញ្ញា​ “©រក្សាសិទ្ធិ” ក៏​ទទួល​បាន​ការការពារ​​ដោយ​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ​ដែរ។

ក៏ប៉ុន្តែ សញ្ញា “©រក្សាសិទ្ធ” មានប្រយោជន៍ ក្នុង​ការ​ជូនដំណឹង​ដល់​សាធារណជន​ថា ស្នាដៃ​នេះ ស្ថិត​ក្រោម​​ការរក្សាសិទ្ធិ។ ប្រសិន​បើគ្មាន​សញ្ញា “©រក្សាសិទ្ធិ” វា​អាច​ចោទជាបញ្ហា នៅពេល​មាន​ក្តីក្តាំ។ ចុងចោទ​គេ​អាច​ដោះសារថា គេ​មិនបានដឹង ដោយ​ស្មានថា ស្នាដៃ​នេះ​​មិនមាន​រក្សាសិទ្ធិ។ ប្រសិនបើ​មាន​ដាក់​សញ្ញា “©រក្សាសិទ្ធិ” គេ​មិន​អាច​​ដោះសារ​ថា មិន​បាន​ដឹងនោះទេ។

ការចម្លង​ឡើងវិញ​នូវ​ស្នាដៃ​និពន្ធមួយ ដើម្បី​ទុក​ប្រើប្រាស់​ផ្ទាល់​ខ្លួន ដោយ​មិន​យក​ទៅធ្វើ​អាជីវកម្ម តើ​ជា​ការរំលោភ​សិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ​ដែរឬទេ?

បើ​តាម​ច្បាប់ នៅប្រទេស​ខ្លះ (ដូចជា ​បារាំង​ ជាដើម) ការ​ចម្លង​ស្នាដៃ​មួយ ដូចជា ចម្លង​សៀវភៅ​ជាដើម អាច​ធ្វើ​ទៅបាន​ ទាល់តែ​ការ​ចម្លង​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​តែ​មួយ​ផ្នែក​តូចមួយ។
ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​កម្ពុជា​វិញ ច្បាប់​ស្តីពី​សិទ្ធិអ្នក​និពន្ធ ត្រង់មាត្រា ២៤ ចែងថា ការផលិតឡើងវិញ​ចំនួន​មួយច្បាប់ ជាលក្ខណៈ​ឯកជន​នូវស្នាដៃ ដែល​បាន​បោះពុម្ព​រួចហើយ ដើម្បី​យក​មកប្រើប្រាស់​ផ្ទាល់ខ្លួន គឺ​អាច​ធ្វើ​ទៅបាន ដោយ​មិនចាំបាច់​មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​អ្នក​និពន្ធ​ឡើយ។

ក៏ប៉ុន្តែ ​ការចម្លង​​យក​ទៅប្រើប្រាស់​ផ្ទាល់ខ្លួន​នេះ មិនអាច​ធ្វើ​ទៅបាន​ទៅបាន​ទេ ក្នុង​ករណី​មួយចំនួន ដូចជា៖

  • ការចម្លង​កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ
  • ការចម្លង​​​ប្លង់​ស្ថាបត្យកម្ម
  • ការចម្លង​​ចេញ​ពី​​ប្រព័ន្ធ​អ៊ីនធ័រណិត
  • ឬ​ការ​ចម្លង​ ឬ​ការ​ផលិតឡើងវិញ នូវ​ស្នាដៃ​ណាមួយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ការធ្វើ​អាជីវកម្ម​ជាប្រក្រតី​​នៃ​​ស្នាដៃ​នោះ ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ផលប្រយោជន៍​ស្របច្បាប់​​របស់​អ្នក​និពន្ធ។

ការដកស្រង់ខ្លឹមសារ​មួយ​ផ្នែក​នៃ​ស្នាដៃ​មួយ ដើម្បី​យក​មកផ្សព្វផ្សាយ តើ​ចាំបាច់ត្រូវ​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​អ្នក​និពន្ធ​ដែរឬទេ?

ការដកស្រង់ខ្លឹមសារ​នេះ អាច​ធ្វើ​ទៅបាន ដោយ​មិនចាំបាច់​សុំ​ការអនុញ្ញាត​ពី​អ្នក​និពន្ធ​ទេ យោង​ទៅតាម​មាត្រា ២៥ នៃ​ច្បាប់​ស្តីពី​សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ។ ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវមាន​លក្ខខណ្ឌ​ពីរ៖

  • ជាការ​ដកស្រង់​តែមួយផ្នែកខ្លីៗ មិនមែន​ដកស្រង់​ទាំងស្រុង
  • ត្រូវមាន​ការ​បញ្ជាក់​យ៉ាងច្បាស់លាស់​នូវឈ្មោះ​របស់​អ្នកនិពន្ធ និង​ប្រភព​នៃ​ស្នាដៃ៕
ពាក្យគន្លឹះ : កម្ពុជា – ច្បាប់
Advertisements

ឆ្លើយ​តប

Fill in your details below or click an icon to log in:

ឡូហ្កូ WordPress.com

អ្នក​កំពុង​បញ្ចេញ​មតិ​ដោយ​ប្រើ​គណនី WordPress.com របស់​អ្នក​។ Log Out / ផ្លាស់ប្តូរ )

រូប Twitter

អ្នក​កំពុង​បញ្ចេញ​មតិ​ដោយ​ប្រើ​គណនី Twitter របស់​អ្នក​។ Log Out / ផ្លាស់ប្តូរ )

រូបថត Facebook

អ្នក​កំពុង​បញ្ចេញ​មតិ​ដោយ​ប្រើ​គណនី Facebook របស់​អ្នក​។ Log Out / ផ្លាស់ប្តូរ )

Google+ photo

អ្នក​កំពុង​បញ្ចេញ​មតិ​ដោយ​ប្រើ​គណនី Google+ របស់​អ្នក​។ Log Out / ផ្លាស់ប្តូរ )

កំពុង​ភ្ជាប់​ទៅ​កាន់ %s

%d bloggers like this: