ម៉ក់ រេមីសា៖ “ ការថតរូប​មិនមែន​ជា​ការ​ងាយស្រួល​ទេ ដើម្បី​ឲ្យ​រូបថត​មួយ​មាន​តម្លៃ”

លោក​ម៉ក់ រេមីសា អ្នកថតរូប​អាជីព​ដ៏ល្បីឈ្មោះ
លោក​ម៉ក់ រេមីសា អ្នកថតរូប​អាជីព​ដ៏ល្បីឈ្មោះ

RFI/Sophal Nhim
នៅថ្ងៃ​អង្គារ​ ទី​២៧ ខែ​ធ្នូ​​នេះ ញឹម សុផល សូមណែនាំ​លោក អ្នកនាង​ឲ្យស្គាល់​ពី​ជីវិត​ពិត​របស់​លោក ម៉ក់ រេមីសា​ ដែល​មកទល់​ពេលនេះ​ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​របស់លោក​ត្រូវបាន​គេស្គាល់​ច្រើន​តាមរយៈ​រូបថត។ក្រៅពី​អាជីព​ថតរូប​ឲ្យ​ទីភ្នាក់ងារ​រូបថត​សារព័ត៌មាន​របស់​អឺរ៉ុប​ (EPA)​ប្រចាំ​នៅ​កម្ពុជា លោក ម៉ក់ រេមីសា គឺជា​សិល្បករ​រូបថត Abstrait មួយរូប ដែលមាន​ភាព​ច្នៃប្រឌិត​ខ្ពស់ ហើយត្រូវបាន​ទទួលស្គាល់​ពីអ្នក​ស្រឡាញ់​រូបថត​ ទាំងក្នុង​ស្រុក​ និង​បរទេស​ ជាពិសេស ​រូបថត​របស់​លោក​ត្រូវបាន​ដាក់តាំង​ជា​អចិន្ត្រៃយ៍​នៅ​សារមន្ទីរ​ពិព័រណ៍​នៃ​ប្រទេស​សិង្ហបូរី។
 ពាក្យគន្លឹះ : កម្ពុជា – សិល្បៈ
ស្តាប់ (10:39)                                  បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង Playlist របស់​ខ្ញុំ                                   ចម្លងទុក

ចិន​គឺ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក​មួយ​ប្រកែក​មិន​បាន​

ប្រភព៖ RFI
នៅ​សប្តាហ៍​នេះ​ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស័រ តាន់ ធ្វើ​សេចក្តី​សន្និដ្ឋាន​បិទ​បញ្ចប់​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស​ចិន។ គេ​អាច​និយាយ​បាន​ថា ចិន​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក​ហើយ។ ប៉ុន្តែ មហាយក្ស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ភ័យ​ព្រួយ ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ​​ខ្លាំង​ឡើងៗ​នឹង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក អាមេរិក​ដែល​បាន​សម្រេច​ពង្រឹង​និង​ពង្រីក​វត្តមាន​របស់​ខ្លួន​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក។
ការ​មួយ​ដែល​ប្រកែក​មិន​បាន គឺ​មិន​យូរ​មិន​ឆាប់ ចិន​នឹង​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក ដោយសារ​តែ​កត្តា​សត្យានុម័ត​មួយ​ចំនួន។
ទីមួយ គឺ​ចំនួន​ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់​​​​នៃ​ប្រជាជន។
ទី​ពីរ​គឺ​ម៉ាស៊ីន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​បន្ត​ខ្ជាក់​ចេញ​នូវ​កំណើន​ច្រើន​លើស​លុប។
ទី​បី គឺ​សន្ទុះ​លឿន​រហ័ស​នៃ​បច្ចេកវិជ្ជា បាន​ន័យ​ថា ចិន​មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​ចេះ​ផលិត​របស់​របរ​កំប៉ិក​កំប៉ុក​ដូច​មុន​ទៀត​ទេ តែ​ក៏​ចេះ​ធ្វើ​ដែរ​រថយន្ត រទេះ​ភ្លើង​ល្បឿន​ខ្លាំង និង​យន្តហោះ​ព្រម​ទាំង​​យាន​អវកាស។
ទី​បួន គឺ​ឥទ្ធិពល​យោធា ជាមួយ​នឹង​ការ​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់​នៃ​ប្រាក់​ចំណាយ​​សម្រាប់​វិស័យ​ការពារ​ជាតិ។
និង​ទី​ប្រាំ គឺ​ការ​ដាំ​ក្បាល​អស់​ឫទ្ធិ និង​ខ្សោយ​ទៅៗ​របស់​បស្ចិម​លោក ទាំង​អឺរ៉ុប ទាំង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។
ក៏​ប៉ុន្តែ ការ​ព្យាករណ៍​ឃើញ​បែប​នេះ ការ​ព្យាករណ៍​​ឃើញ​ថា ចិន​នឹង​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក​ទី​មួយ​ក៏​មិន​ប្រាកដ​ថា​នឹង​ក្លាយ​ជា​ការ​ពិត​ដែរ ដោយហេតុ​តែ​មាន​ច្រើន​ណាស់​ភាព​ចៃដន្យ​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត។
ក្នុង​ចំណោម​ភាព​ចៃដន្យ​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ដែល​អាច​មក​បង្អាក់​ដំណើរ​បោះ​ពួយ​ទៅ​មុខ​នៃ​មហា​យក្ស​ចិន ឃើញ​មាន​ជា​អាទិ៍​គ្រោះថ្នាក់​ផ្ទៃ​ក្នុង​ធំៗ​មួយ​ចំនួន ដូច​ជា  ​ហានិភ័យ​សង្គម ​និង​នយោបាយ​​​ការ​ទាមទារ​ផ្តាច់​ទឹក​ដី​ឬ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​សំណាក់​តៃវ៉ាន់ ទីបេ និង ​ស៊ីង​ជាំង។ ក៏​ប៉ុន្តែ គ្រោះថ្នាក់​ធំ​ជាង​គេ​សម្រាប់​របប​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ក្នុង​រយៈ​កាល​ខ្លី គឺ​អ៊ីនធ័រណែត អ៊ីនធ័រណែត​ដែល​ប្រជាជន​ចិន​ជិត​ប្រាំ​រយ​លាន​នាក់​កំពុង​តែ​ប្រើ​ប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១១។
ដោយ​ឡែក ទន្ទឹម​គ្នា​នឹង​ការ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​នៃ​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​នាម​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​មាន​មហិច្ឆតា​កាន់​តែ​ធំ ជាពិសេស​នៅ​អាស៊ី។ ជាក់ស្តែង ទីក្រុង​ប៉េកាំង បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ពង្រឹង​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​របស់​ខ្លួន​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក ​ពង្រីក​ដែន​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ឆ្ងាយ​ក្នុង​ដែន​សមុទ្រ​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ និង​ប៉ែក​ខាង​កើត​នៃ​ប្រទេស​ខ្លួន។ គឺ​មហិច្ឆតា​របស់​ចិន​នេះ​ហើយ​ដែល​កំពុង​បណ្តាល​ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​ព្រួយ​បារម្ភ។ ជប៉ុន​ព្រួយ​បារម្ភ ដ្បិត​ចិន​បន្ត​ទាមទារ​យក​មក​វិញ​ទីប្រជុំកោះ​Senkaku ដែល​ជប៉ុន​បាន​កាន់​កាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៨៩៥​មក​ម្ល៉េះ។ វៀតណាម​និង​ហ្វីលីពីន​ព្រួយ​បារម្ភ ដ្បិត​កំពុង​មាន​ជម្លោះ​ជាមួយ​ចិន ជុំវិញ​ទីប្រជុំ​កោះ​Paracels និង​Spratley នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​ចិន​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង។
គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នេះ​ហើយ ដែល​សហរដ្ឋអាមេរិក​បានសម្រេចចិត្តងាក​មក​ពង្រឹង​និង​ពង្រីក​វត្តមាន​​យោធា ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ និង​ការ​ទូត​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ដែរ។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១១ អាមេរិក​បាន​បង្កើន​តួនាទី​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​វេទិកា​អាស៊ាន បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិក​នៃ​ជំនួប​កំពូល​អាស៊ី​បូព៌ា​និង​បាន​សម្រេច​ដាក់​ទ័ព​នៅ​ប្រទេស​អូស្រ្តាលី។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ អាមេរិក​គ្រោង​ថា នឹង​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រទេស​សិង្ហបុរី​និង​ហ្វីលីពីន​ជាទី​ចំណត​នៃ​នាវា​ចម្បាំង​របស់​ខ្លួន នា​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ទៀត​ខាង​មុខ​នេះ។
*
ជា​ការ​ពិត​ណាស់​ដែល​ថា ដោយសារ​តែ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេស​ចិន​ជាពិសេស និង​ដោយសារ​តែ​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​របស់​មហាយក្ស​ចិន​និង​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក អាស៊ីប៉ាហ្វិក​កំពុង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​សសរ​ទ្រូង​នៃ​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​ពិភពលោក នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​២១​នេះ។ ក៏​ប៉ុន្តែ ទន្ទឹម​នេះ អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ក៏​កំពុង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​តំបន់​ដ៏​ក្តៅ​គគុក​ជាង​គេ​បង្អស់​មួយ​ដែរ​នៅ​ក្នុង​លោក​សព្វ​ថ្ងៃ ដោយហេតុតែ​អធិករណ៍​ដែល​អាច​នឹង​កើត​ឡើង​រវាង​ចិន​និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។
សម្រាប់​ក្រុម​អ្នក​សង្កេតការណ៍ ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ទាំង​ពីរ​អាច​នឹង​ផ្ទុះ​ឡើង​គ្រប់​ពេល​វេលា ទោះ​ជា​មិន​ដោយ​ចេតនា ក៏​ដោយ​ចៃដន្យ​ដែរ។ មូលហេតុ​មាន​ច្រើន​យ៉ាង។ ម្យ៉ាង​គឺ​មក​អំពី​ចលនា​កាន់​តែ​មមាញឹក​នៃ​កងទ័ព​របស់​អាមេរិក​និង​របស់​ចិន​នៅ​ក្នុង​ដែន​ទឹក​តែ​មួយ។ ម្យ៉ាង​ទៀត គឺ​មក​អំពី​ការ​ខ្វែង​ប្រយោជន៍​គ្នា​កាន់​តែ​ធំ​រវាង​មហាអំណាច​ទាំង​ពីរ ឧទាហរណ៍​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​នុយក្លេអ៊ែរ​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​ក្នុង​ជម្លោះ​ទឹក​ដី​នៅ​សមុទ្រ​ចិន​រវាង​ប្រទេស​ចិន​និង​បណ្តា​ប្រទេស​មិត្ត​របស់​អាមេរិក ឬ​រវាង​ប្រទេស​ចិន​និង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដែល​អាមេរិក​គាំទ្រ។ រី​ឯ​ម្យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ គឺ​មក​អំពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​និង​ចិន​គ្មាន​ចក្ខុនិមិត្ត​រួម​គ្នា​ទេ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់​នាវាចរណ៍។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​អះអាង​ថា កងទ័ព​ជើង​ទឹក​របស់​ខ្លួន​មាន​សិទ្ធិ​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​នៅ​លើ​ដែន​ទឹក​អន្តរជាតិ និង​នៅ​លើ​ដែន​ទឹក​ដែល​គេ​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​អន្តរជាតិ។ រី​ឯ​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន​វិញ កងទ័ព​អាមេរិក​គ្មាន​សិទ្ធិ​ចូល​មក​ក្នុង​ដែន​ទឹក​ដែល​ជា​ទី​ជម្លោះ រវាង​ចិន​និង​ប្រទេស​ដទៃ​ណា​មួយ​ផ្សេង​ទេ។
មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចិន​មិន​សុខ​ចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ឡើយ សមយុទ្ធ​ផ្សេងៗ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ជិត​ព្រំដែន​គោក​ឬ​ព្រំដែន​ទឹក​ជាមួយ​ប្រទេស​ខ្លួន ដូច​ដែល​អាមេរិក​តែងតែ​បាន​ធ្វើ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ​ជាមួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។
និយាយ​រួម ចិន​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហាអំណាច​ពិភពលោក​ហើយ។ អ្វីៗ​ក៏​ដូច​ជា​ចង្អុល​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ចិន​ចង់​ក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​មួយ និង​នៅ​ទីបំផុត​ទៅ​ជា​មហា​អំណាច​នយោបាយ​​និង​យោធា​ទី​មួយ។ គេ​ក៏​ត្រូវ​ទទួល​ស្គាល់​ដែរ ជ័យជំនះ​ដ៏​ធំធេង​នៃ​ការ​ទូត​ចិន​មិន​ត្រឹម​តែ​នៅ​អាស៊ី​ទេ តែ​នៅ​អាហ្វ្រិក​និង​អាមេរិក​ខាង​ត្បូង​ថែម​ទៀត។ ជ័យជំនះ​ការ​ទូត​នេះ​បាន​មក​ពី​ការ​ប៉ិន​ប្រសប់​របស់​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន តែ​វា​ក៏​ជា​លទ្ធផល​បាន​មក​ពី​បរាជ័យ​នៃ​​​នយោបាយ​ការបរទេស​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​ជាពិសេស​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ប្រធានាធិបតី​ប៊ូស(Bush)។
ក៏ប៉ុន្តែ ចាប់​ពី​ឥឡូវ​នេះ​ត​ទៅ អ្វីៗ​ក៏​មិន​អាច​ស្រួល​ដូច​មុន​ទៀត​ដែរ​ពីព្រោះ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ចង់​ខ្ទប់​ឥទ្ធិពល​របស់​ចិន ជាពិសេស​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ អ្វីៗ​ក៏​មិន​អាច​ស្រួល​ដូច​មុន​ដែរ ពីព្រោះ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ច្រើន​ឡើងៗ​ចាប់​ផ្តើម​ភិត​ភ័យ នៅ​ចំពោះមុខ​មហិច្ឆតា​ស្រេកឃ្លាន​ទឹកដី​របស់​ប្រទេស​ចិន៕
ពាក្យគន្លឹះ : ចិន

រចនាសម្ព័ន្ធ និង​នីតិវិធី​នៃ​ការ​សម្រេច​សេចក្តី​នៃ​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម

ប្រភព៖ RFI
ក្រោយពី​ការ​ចរចា​យ៉ាង​ស្វិតស្វាញ ឆ្លងកាត់​ការ​ជាប់គាំង​ជាច្រើន​លើក​ច្រើន​សា ទីបំផុត តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​បាន​ចាប់ផ្តើម​កើត​រូបរាង​ជាផ្លូវការ នៅឆ្នាំ២០០៤។ តើ​តុលាការ​នេះ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ជំនុំជម្រះ​លើ​បទឧក្រិដ្ឋ​ណាខ្លះ? ហើយ​មាន​រចនាសម្ព័ន្ធ​ដូចម្តេចខ្លះ?
តុលាការខ្មែរក្រហម​ មាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា “អង្គជំនុំជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា ដើម្បី​ជំនុំជម្រះ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ឡើង​នៅក្នុង​រយៈកាល​នៃ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ”។ តុលាការនេះ ក៏​តែងតែ​ត្រូវបាន​គេ​ហៅ​ផងដែរ​ថា​ជា “តុលាការ​កូនកាត់” ពីព្រោះ​វា​មិនចំ​ជា​តុលាការ​ជាតិ ហើយ​មិនចំ​ជា​តុលាការ​អន្តរជាតិ។ ច្បាប់​ដែល​គេ​យក​មក​អនុវត្ត គឺជា​ច្បាប់​ព្រហ្មទណ្ឌ​ជាតិ​របស់​កម្ពុជា​ផង និង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​ផង។ ចៅក្រម​វិញ​ក៏មាន​សមាសភាព​ចម្រុះ​កម្ពុជា និង​អន្តរជាតិ​ដែរ។
តើ​តុលាការ​នេះ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ជំនុំជម្រះ​លើ​បុគ្គល​ណាខ្លះ? ហើយ​ចំពោះ​បទឧក្រិដ្ឋ​អ្វីខ្លះ?
ច្បាប់​ស្តីពី​ការ​បង្កើត​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​បាន​កម្រិត​ដែនកំណត់​នៃ​សមត្ថកិច្ច​​របស់​តុលាការ​នេះ ទាំង​សមត្ថកិច្ច​ទាក់ទង​នឹង​ប្រភេទ​នៃ​បទឧក្រិដ្ឋ ទាំង​កាលវេលា​ដែល​បទឧក្រិដ្ឋ​ត្រូវបាន​ប្រព្រឹត្ត និង​ទាំង​ជន​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​បទឧក្រិដ្ឋ​ទាំងនេះ។
គេអាច​ចែក​បទឧក្រិដ្ឋ ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​សមត្ថកិច្ច​របស់​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​ជាពីរ​ប្រភេទ គឺ​បទឧក្រិដ្ឋ​ថ្នាក់​ជាតិ និង​បទឧក្រិដ្ឋ​អន្តរជាតិ។
បទឧក្រិដ្ឋ​ថ្នាក់​ជាតិ គឺ​សំដៅ​លើ​រាល់​បទឧក្រិដ្ឋ​ទាំងឡាយណា ដែល​មានចែង​នៅក្នុង​ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ​កម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៥៦ រួមមាន បទ​មនុស្សឃាត ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម និង​ការ​រំលោភ​បំពាន​លើ​សាសនា។ ចំណែក​បទឧក្រិដ្ឋ​អន្តរជាតិ រួមមាន៖
  • ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​អនុសញ្ញា​អន្តរជាតិ ឆ្នាំ១៩៤៨។
  • ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​អនុសញ្ញា​ទាំងបួន ដែល​ត្រូវបាន​អនុម័ត​នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅ​ទីក្រុង​ហ្សឺណែវ។
  • ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ដែលមាន​ចែង​ក្នុង​អនុសញ្ញា​ក្រុងរ៉ូម ឆ្នាំ១៩៩៨ ស្តីពី​ការ​បង្កើត​តុលាការ​ព្រហ្មទណ្ឌ​អន្តរជាតិ។
  • បទឧក្រិដ្ឋ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​សម្បត្តិវប្បធម៌​ក្នុងពេល​មាន​ជម្លោះ​ប្រដាប់អាវុធ ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​អនុសញ្ញា​ក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ១៩៥៤។
  • បទឧក្រិដ្ឋ​ប្រឆាំង​នឹង​មន្រ្តី​ការទូត ដែល​ទទួលបាន​នូវ​ការ​ការពារ​ពី​សំណាក់​អនុសញ្ញា​ក្រុងវីយ៉ែន ឆ្នាំ១៩៦១ ស្តីពី​ទំនាក់ទំនង​ការទូត។
ក៏ប៉ុន្តែ បទឧក្រិដ្ឋ​ទាំងប៉ុន្មាន​ខាងលើ​នេះ ចូលក្នុង​ដែនសមត្ថកិច្ច​របស់​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម លុះត្រា​តែ​បទឧក្រិដ្ឋ​ទាំងនេះ​ត្រូវបាន​ប្រព្រឹត្ត​ ក្នុងចន្លោះ ពីថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់​ថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ពោលគឺ​ ក្នុង​ចន្លោះពេល​ដែល​ខ្មែរក្រហម​កាន់​អំណាច​នៅ​កម្ពុជា។
បុគ្គល​ដែល​អាច​នឹងត្រូវ​នាំយក​មក​កាត់ទោស​ ដោយ​តុលាការ​ខ្មែរក្រហមនេះ​មាន​តែ​ពីរ​ប្រភេទ​ប៉ុណ្ណោះ៖
  • ទីមួយ មេដឹកនាំ​ជាន់ខ្ពស់​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ៖ សំដៅ​ទៅលើ​អតីត​មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម​ទាំងឡាយណា ដែល​បាន​កាន់តំណែង​កំពូលៗ ក្នុង​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ដូចជា ខៀវ សំផន (អតីតប្រមុខរដ្ឋ) នួន ជា (អតីត​ប្រធាន​រដ្ឋសភា) អៀង សារី (អតីតឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី) និង អៀង ធីរិទ្ធិ (អតីតរដ្ឋមន្រ្តី) ជាដើម ដែល​ពេលនេះ ត្រូវបាន​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​កំពុង​ធ្វើការ​ជំនុំជម្រះ។
  • ទីពីរ ជនទាំងឡាយណា ដែល​ទទួល​ខុសត្រូវ​ខ្ពស់​បំផុត ចំពោះ​រាល់​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ទាំងប៉ុន្មាន​ខាងលើ៖ សំដៅ​ទៅលើ​ជនទាំងឡាយណា ដែល​ថ្វីដ្បិតតែ​មិនបាន​កាន់​តំណែង​កំពូល​ក្នុង​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក៏ពិតមែន ក៏ប៉ុន្តែ មាន​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​ខ្ពស់ ចំពោះ​បទឧក្រិដ្ឋ ដែល​ត្រូវបាន​ប្រព្រឹត្ត​ក្នុង​អំឡុងពេលនោះ។ រហូត​មកទល់​ពេលនេះ បុគ្គល​ដែល​ស្ថិតក្នុង​ប្រភេទ​ទីពីរ​នេះ ហើយ​ដែល​ត្រូវ​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​យក​មក​កាត់ទោស គឺ មានតែ​ កាំង ហ្កិចអៀវ ហៅ ឌុច អតីត​មេគុក​ទួលស្លែង​ មួយ​ប៉ុណ្ណោះ។
ការកំណត់ថា បុគ្គលណា​ស្ថិតក្នុង​ចំណោម​អតីត​មេដឹកនាំ​ជាន់ខ្ពស់​នៃ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ហើយ​បុគ្គលណា​ស្ថិតក្នុង​ចំណោម​អ្នកទទួលខុសត្រូវ​ខ្ពស់​បំផុត ចំពោះ​បទឧក្រិដ្ឋ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ក្នុង​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​ត្រូវ​យក​មក​ជំនុំជម្រះ​​នោះ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​សម្រេច​របស់​សហព្រះរាជអាជ្ញា​​នៃ​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម។
រចនាសម្ព័ន្ធ​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម គឺ​យកតាម​លំនាំ​រចនាសម្ព័ន្ធ​តុលាការ​កម្ពុជា ដោយមាន​ព្រះរាជអាជ្ញា​ផង និង​ចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​ផង។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសប្លែក​ពី​រចនាសម្ព័ន្ធ​តុលាការ​ធម្មតា ដែល​មាន​បី​ថ្នាក់ តុលាការ​ខ្មែរក្រហម មានតែ​ពីរថ្នាក់​ប៉ុណ្ណោះ គឺ​សាលាដំបូង និង​តុលាការ​កំពូល ដោយ​មិនមាន​សាលាឧទ្ធរណ៍​នោះទេ។
ចំពោះ​ចៅក្រម​វិញ តាំងពី​ស្ថាប័នអយ្យការ រហូតដល់​តុលាការ​កំពូល មាន​សមាសភាព​ចម្រុះ​ជា​ចៅក្រម​ខ្មែរ​ផង និង​ចៅក្រម​អន្តរជាតិ​ផង ដោយ​ចៅក្រម​ខ្មែរ​មានចំនួន​ច្រើនជាង​ចៅក្រម​បរទេស។
សហព្រះរាជអាជ្ញា​មាន​ពីរ​រូប គឺ​មួយរូប​ជា​ព្រះរាជអាជ្ញា​កម្ពុជា និង​មួយរូប​ទៀត ជា​ព្រះរាជអាជ្ញា​បរទេស។ សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​ក៏មាន​ពីររូប​ដូចគ្នា​នេះ​ដែរ។
នៅសាលាដំបូង ចៅក្រម​មាន​៥រូប រួមមាន​ចៅក្រម​ខ្មែរ​៣រូប មួយរូប​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន និង ចៅក្រម​បរទេស​ពីរ​រូប។
នៅ​តុលាការ​កំពូល មាន​ចៅក្រម​៧រូប រួមមាន ចៅក្រម​ខ្មែរ​៤រូប មួយរូប​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន និង​ចៅក្រម​បរទេស​៣រូប។
បើ​នៅ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់ សុទ្ធតែ​មាន​ចៅក្រម​ច្រើននាក់ និង​មាន​សមាសភាព​ចម្រុះ​បែបនេះ តើ​ការ​សម្រេចសេចក្តី​ត្រូវ​ធ្វើឡើង​ដោយ​របៀបណា?
ថ្វីដ្បិតតែ តុលាការ​ខ្មែរក្រហម អនុវត្ត​ច្បាប់​ជាតិ​ផង និង​អន្តរជាតិ​ផង ហើយ​ចៅក្រម​ក៏​មាន​សមាសភាព​ចម្រុះ​ជាតិសាសន៍​ទៀត ក៏ប៉ុន្តែ នីតិវិធី​តុលាការ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​ច្រើន​ទៅនឹង​នីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​កម្ពុជា។
ចំណុចចាប់ផ្តើម​នៃនីតិវិធី ​គឺ​ចេញពី​សហព្រះរាជអាជ្ញា ដែល​មានសិទ្ធិ​សម្រេច​កំណត់​ជនសង្ស័យ ដើម្បី​បើកផ្លូវ​ឲ្យមាន​ការ​ស៊ើបអង្កេត។ សំណួរ​ចោទឡើង​ថា ចុះបើ​សហព្រះរាជអាជ្ញា​ទាំងពីរ​រូបនេះ​មាន​យោបល់​​ផ្ទុយគ្នា តើ​គេត្រូវ​ដោះស្រាយ​វិវាទនេះ​ដោយ​របៀបណា?
មាត្រា ២០ នៃ​ច្បាប់​ស្តីពី​ការ​បង្កើត​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​ចែងថា នៅក្នុង​ករណី​ដែល​សហព្រះរាជអាជ្ញា​មាន​យោបល់​ខ្វែងគ្នា សហព្រះរាជអាជ្ញា​ទាំងពីរ ឬ​សហព្រះរាជអាជ្ញា​ណាមួយ​ក៏បាន​ដែរ អាច​ដាក់ពាក្យ​ប្តឹងទាស់​ទៅ​អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​ដើម្បី​សម្រេចសេចក្តី។ បណ្តឹងទាស់​នេះ​ត្រូវ​ដាក់ជូន​ទៅ​អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​ក្នុង​រយៈពេល​យ៉ាងយូរ ៣០ថ្ងៃ ចាប់​ពី​ពេល​មាន​យោបល់​ផ្ទុយគ្នា បើមិនដូច្នោះទេ មានន័យ​ថា សហព្រះរាជអាជ្ញា​ទាំងពីរ​មាន​យោបល់​ស្របគ្នា ហើយ​នីតិវិធី​ដែល​កំពុង​ដំណើរការ​នឹង​ត្រូវ​បន្តធ្វើ​តទៅមុខ​ទៀត។
អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​មាន​ចៅក្រម​៥រូប រួមមាន ចៅក្រម​ខ្មែរ​៣រូប មួយរូប​ជា​ប្រធាន និង​ចៅក្រម​បរទេស​២រូប។ រាល់​សេចក្តីសម្រេច​របស់​អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​នេះ​អាច​ធ្វើទៅបាន​លុះត្រាតែ​មាន​សំឡេងគាំទ្រ​យ៉ាងតិច​៤សំឡេង។ សេចក្តីសម្រេច​របស់​អង្គបុរេជំនុំជម្រះ គឺជា​សេចក្តីសម្រេច​បិទផ្លូវ​តវ៉ា ពោលគឺ គូវិវាទ​មិនអាច​ប្តឹង​ឧទ្ធរណ៍​ជំទាស់នឹង​សេចក្តីសម្រេច​របស់​អង្គបុរេ​ជំនុំជម្រះ​បានទេ។
ក្នុងករណី​ដែល​អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​មិនអាច​រក​សំឡេង​គាំទ្រ​គ្រប់៤​សំឡេង​ទេ​នោះ ការ​ស៊ើបអង្កេត​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើបន្ត។ ឧបមាថា សហព្រះរាជអាជ្ញា​មាន​យោបល់​ផ្ទុយគ្នា​ក្នុង​ការកំណត់​ជនសង្ស័យ​ឈ្មោះ “ក” ដោយ​ព្រះរាជអាជ្ញា​មួយរូប​ថា ត្រូវធ្វើការ​ចោទប្រកាន់​​ ឯមួយទៀត​​មិនយល់​ស្រប។ សហព្រះរាជអាជ្ញា​​ដែល​មិនយល់ស្រប​​ប្តឹងទាស់ទៅ​អង្គ​បុរេជំនុំជម្រះ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​វិវាទ​នេះ ក៏ប៉ុន្តែ អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​ក៏​មិនអាច​រក​សំឡេង​ភាគច្រើន​ ដើម្បី​សម្រេចសេចក្តី​បាន។ ក្នុងករណីនេះ ការ​ចោទប្រកាន់​លើ​បុគ្គល “ក” នឹង​ត្រូវ​បន្តធ្វើ។
នៅពេលដែល​សហព្រះរាជអាជ្ញា​សម្រេច​កំណត់​មុខសញ្ញា​ជនសង្ស័យ និង​បាន​ធ្វើ​ការ​ស៊ើបអង្កេតបឋម​រួច​ហើយ សហព្រះរាជអាជ្ញា​អាច​បញ្ជូន​សំណុំរឿងនេះ ទៅឲ្យ​សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត តាមរយៈដីកា​សន្និដ្ឋាន​បញ្ជូនរឿង​ឲ្យ​ស៊ើបសួរ។ គឺ​សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​នេះឯង​ ដែលជាអ្នកមាន​អំណាច​សម្រេច​ថា​ តើ​ត្រូវ​បើក​ការ​ស៊ើបអង្កេត​ទៅលើ​ជនសង្ស័យ​នេះដែរទេ។ ការសម្រេចនេះ​អាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន​ លុះត្រាតែមាន​ការឯកភាពគ្នា​រវាង​សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​ទាំងពីររូប។ ក្នុងករណី​ដែល​សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​ទាំងពីររូប​មាន​យោបល់​ផ្ទុយគ្នា គេ​អាច​ប្តឹង​ទៅ​អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​បាន ពោលគឺ​ អនុវត្តតាម​នីតិវិធី ដូចគ្នា​ទាំងស្រុង​នឹង​ករណី​ខ្វែងគំនិតគ្នា​រវាង​សហព្រះរាជអាជ្ញា។
និយាយជារួម តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​ប្រកាន់យក​នូវ​គោលការណ៍​មួយថា រាល់​ការ​ចោទប្រកាន់ ឬ​ការ​ស៊ើបអង្កេត ដែល​កំពុង​ដំណើរការ​ ត្រូវតែ​បន្តទៅមុខ​ជាប់រហូត។ គេអាច​បញ្ឈប់​នីតិវិធី​នេះបាន លុះត្រាតែ​មាន​ការព្រមព្រៀង​ពី​សហព្រះរាជអាជ្ញាទាំងពីរ​រូប ឬ​សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​ទាំងពីររូប​ឬ​ក៏​ត្រូវ​មានសំឡេង​​ភាគច្រើន នៅក្នុងអង្គបុរេជំនុំជម្រះ។ ការអនុវត្តន៍​យក​គោលការណ៍បែបនេះ គឺដើម្បីចៀសវាង​ការជាប់គាំង​ក្នុង​នីតិវិធី​តុលាការ។
នៅក្នុងដំណើរការស៊ើបអង្កេត សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​​មានសិទ្ធិ​ក្នុងការ​ចេញដីកា​នាំខ្លួន​ជនសង្ស័យ ដើម្បី​មកសាកសួរ និង​អាច​សម្រេច​ឃុំខ្លួន​ជនសង្ស័យ​ជា​បណ្តោះអាសន្ន​បាន ប្រសិនបើ​មានការ​ចាំបាច់។ ជនជាប់សង្ស័យ​អាច​ប្តឹងជំទាស់​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​ឃុំខ្លួន​បណ្តោះអាសន្ន​នេះ ទៅ​អង្គបុរេជំនុំជម្រះ​បាន ដូចដែល​យើង​បានឃើញ កាំង ហ្កិចអៀវ ហៅ ឌុច ខៀវ សំផន នួន ជា អៀង សារី និង អៀង ធីរិទ្ធិ ធ្លាប់បាន​ធ្វើ​កន្លងមក​ហើយ។
នៅចុងបញ្ចប់​នៃ​ការ​ស៊ើបអង្កេត ប្រសិនបើ​សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​មិនអាច​ប្រមូល​បាន​ភស្តុតាង​គ្រប់គ្រាន់​ ដើម្បី​ដាក់បន្ទុក​លើ​ជនសង្ស័យ​ទេនោះ សហចៅក្រម​នឹង​ចេញ​ដីកា​លើកលែង​ការ​ចោទប្រកាន់​ ហើយ​សំណុំរឿង​នឹងត្រូវ​បិទបញ្ចប់។ ក៏ប៉ុន្តែ សហព្រះរាជអាជ្ញា​អាច​ប្តឹងទាស់​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​នេះបាន។
ក្នុងករណីផ្ទុយពីនេះវិញ ប្រសិនបើ​សហចៅក្រម​ស៊ើបអង្កេត​​មាន​ភស្តុតាង​គ្រប់គ្រាន់​ ដើម្បី​ដាក់បន្ទុក​លើ​ជនសង្ស័យ សហចៅក្រម​នឹង​ចេញ​ដីកា​ចោទប្រកាន់​ជា​ផ្លូវការ​លើ​ជនសង្ស័យ ចំពោះ​បទល្មើស​ណាមួយ​ជាក់លាក់ ហើយ​បញ្ជូន​សំណុំរឿង​នេះ​ទៅឲ្យ​ចៅក្រម​សាលាដំបូង​ជា​អ្នក​បើក​សវនាការ​ជំនុំជម្រះ។
គឺ​ចៅក្រម​សាលា​ដំបូង​នេះហើយ ដែល​មាន​សិទ្ធិសម្រេច​ថា តើ​ជនជាប់ចោទ​ពិតជា​មានទោស ដូច​ការ​ចោទប្រកាន់​ដែរ​ឬ​ទេ។ រាល់​សេចក្តីសម្រេច​របស់​សាលាដំបូង​អាច​ធ្វើទៅ​បាន ​លុះត្រាតែ​មាន​សំឡេង​គាំទ្រ​យ៉ាងតិច ៤សំឡេង ក្នុង​ចំណោម​ចៅក្រម​ទាំង៥រូប។ នេះ​មានន័យ​ថា បើទោះជា​ចៅក្រមខ្មែរ​មាន​ច្រើនជាង​ចៅក្រម​បរទេស ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ ចៅក្រម​ខ្មែរ​តែ​ម្ខាង​មិនអាច​សម្រេចសេចក្តី​បានទេ ប្រសិនបើ​គ្មានការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ចៅក្រម​បរទេស​យ៉ាងតិច​មួយរូប​ទេនោះ។
នីតិវិធី​នៃ​ការ​ចេញ​សេចក្តីសម្រេច​នេះ ក៏​ត្រូវអនុវត្ត​ដូចគ្នា​ដែរ ចំពោះ​តុលាការ​កំពូល។ រាល់ការ​សម្រេចសេចក្តី​នៅ​តុលាការ​កំពូល​ ត្រូវតែ​ធ្វើឡើង​តាមរយៈ​សំឡេងគាំទ្រ​យ៉ាងតិច ៥សំឡេង ក្នុង​ចំណោម​ចៅក្រម​ទាំង ៧​រូប ពោលគឺ​ ត្រូវមានការគាំទ្រ​​ពីសំណាក់​ចៅក្រម​បរទេស​យ៉ាងតិច​មួយរូប ទើប​ការ​សម្រេចសេចក្តី​នេះ​អាច​ធ្វើទៅបាន៕

ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​តស៊ូ​ដោយ​ប្រដាប់​អាវុធ​របស់​ខ្មែរក្រហម

ប្រភព៖ RFI
កាលពី​សប្តាហ៍​មុន លោកអ្នកស្តាប់​បាន​ជ្រាប​រួចមក​ហើយ អំពី​ដើមកំណើត​របស់​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ និង​ការតស៊ូ​តាមផ្លូវ​នយោបាយ នៅកម្ពុជា។ នៅថ្ងៃ​នេះ សេង ឌីណា នឹង​រៀបរាប់​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗ ដែល​ជំរុញឲ្យ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ បោះបង់​ការ​តស៊ូ​តាមផ្លូវ​នយោបាយ ហើយ​រត់ចូលព្រៃ ធ្វើការ​តស៊ូ​ដោយ​ប្រដាប់អាវុធ​វិញ។
នៅ​ឆ្នាំ១៩៦២ មេដឹកនាំ​របស់​បក្ស​ប្រជាជន​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន និង​ផ្តន្ទាទោស​ឲ្យ​ជាប់គុក​អស់​មួយ​ជីវិត ក្នុងនោះ​រួមមាន​មេដឹកនាំ​សំខាន់ៗ ដូចជា កែវ មាស និង នន សួន ផងដែរ។ បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា​ក៏បាន​សម្រេចចិត្ត​រំលាយ​បក្ស​ប្រជាជន​ចោល ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​លែងមាន​ឧបករណ៍​សម្រាប់​ធ្វើ​ការ​តស៊ូ​ផ្នែក​នយោបាយ​ទៀត។
ទូ សាមុត បាត់ខ្លួន សាឡុត ស ឡើង​មកដឹកនាំបក្ស
ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នានោះ រចនាសម្ព័ន្ធ​របស់​បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា​បាន​ជួប​នឹង​របត់​មួយ​យ៉ាង​សំខាន់។ ទូ សាមុត ដែល​ជា​លេខាបក្ស បាន​បាត់ខ្លួន​ដោយ​មិនដឹង​មូលហេតុ។ យោងតាម​លោក Ben Kiernanសាឡុត ស និង​បក្ខពួក​ទំនងជា​មាន​ជាប់​ទាក់ទង​នឹង​ការបាត់ខ្លួន​របស់ ទូ សាមុត នេះ។ នៅក្នុង​មហាសន្និបាត​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៣ សាឡុត ស ត្រូវបាន​ជ្រើសតាំង​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​អគ្គលេខាធិការ​បក្ស​ជំនួស ទូ សាមុត ដោយ​រំលង នួន ជា ដែលជា​អនុលេខាបក្ស។ ឯ អៀង សារី ក៏​ឡើង​ជា​មេដឹកនាំ​លំដាប់​ទី​បី​ក្នុង​បក្ស។ សោ ភឹម, វ៉ន វេត, សុន សេន និង ជួន ជឿន ហៅ ម៉ុក ស្ថិតក្នុង​ចំណោម​សមាជិក​នៃ​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស។ ចំណែក​អតីត​មេដឹកនាំ​ចាស់ៗ ដូច​ជា នន សួន និង កែវ មាស ជាដើម ត្រូវ​បាន​គេ​ផាត់​ចេញ​ពី​រចនាសម្ព័ន្ធ​ថ្មី​នេះ។
នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ជាមួយ​គ្នានោះ បាតុកម្ម​ហិង្សា​មួយ​បាន​កើតឡើង​នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប។ បាតុករ​ដែល​ជា​សិស្ស និង​និស្សិត​បាន​នាំគ្នា​រិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម និង​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ។ បាតុករ​ថែមទាំង​បាន​ដុត​ព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍​របស់​ព្រះអង្គ​ទៀត​ផង។ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​ចោទប្រកាន់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ថា​ជាអ្នក​នៅ​ពីក្រោយ​បាតុកម្ម​នេះ។ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ​ក៏​បាន​ប្រកាស​រំលាយ​រដ្ឋាភិបាល​ចោល ដោយ​លើក​ហេតុផល​ថា បើ​មតិ​សាធារណៈ​គាំទ្រ​ពួក​ឆ្វេង​និយម​ដូចនេះ គួរឲ្យ​ពួក​ឆ្វេងនិយម​​មក​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ខ្លួន​ឯង​ម្តង​វិញ។ ព្រះអង្គ​បាន​ចុះផ្សាយ​បញ្ជី​ឈ្មោះ​ឥស្សរជន​នយោបាយ​ឆ្វេង​និយម ចំនួន​៣៤រូប ដែល​ព្រះអង្គ​ចង់​ឲ្យ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​នេះ។ ក្នុង​ចំណោម​៣៤រូបនេះ ក៏​រួមមាន​ទាំង​មេដឹកនាំ​ជាន់​ខ្ពស់​របស់​បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា​ផងដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ មិនមាន​អ្នកណា​ម្នាក់​ហ៊ាន​ចេញមុខ​តាម​ការអំពាវនាវ​នេះ​ទេ ដោយ​ខ្លាច​ថា​ជា​អន្ទាក់​របស់​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ឲ្យ​ពួកគេ​បង្ហាញ​មុខ ដើម្បី​លបសម្លាប់​ពួកគេ​ចោល។ សាឡុត ស និង អៀង សារី ក៏​រត់ចេញ​ពី​ក្រុង​ភ្នំពេញ ទៅ​លាក់ខ្លួន​ក្នុងព្រៃ នៅក្នុង​ស្រុក​ក្រូចឆ្មារ ខេត្ត​កំពង់ចាម នៅ​កន្លែង​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​សម្ងាត់​ថា “ការិយាល័យ១០០” ដោយ​មាន​ការ​ការពារ​ពីសំណាក់​វៀតណាម។
ទស្សនកិច្ច​របស់​សាឡុត ស នៅ​វៀតណាម​និង​ចិន

នៅ​អំឡុង​ចុង​ឆ្នាំ១៩៦៤ ដើម​ឆ្នាំ១៩៦៥ សាឡុត ស និង​មេដឹកនាំ​បក្ស​មួយ​ចំនួន​ទៀត បាន​ធ្វើដំណើរ​ដោយ​ថ្មើរជើង ចាកចេញ​ពី​ការិយាល័យ១០០ ឆ្ពោះទៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ។ ក្រៅពី​ជួប​ជាមួយ​ក្រុម​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ទី​នោះ សាឡុត ស ក៏បាន​ជួប​ចរចា​ដោយ​សម្ងាត់​ជាមួយ​មេដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម​ផង​ដែរ អំពី​ផែនការ​តស៊ូ​ប្រដាប់អាវុធ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​សង្គម​រាស្រ្តនិយម។ ក៏ប៉ុន្តែ មេដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម​បាន​ជំទាស់​នឹង​ផែនការ​នេះ។

ចេញ​ពី​ក្រុង​ហាណូយ សាឡុត ស បាន​បន្ត​ដំណើរ​ទៅកាន់​ក្រុង​ប៉េកាំង និង​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង​ទៀត។ ប៉ុន្តែ​ដំណើរ​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​លាក់ការណ៍​បំផុត។ គេ​មិន​បាន​ដឹង​ថា​តើ សាឡុត ស បាន​ជជែក​អំពី​អ្វីខ្លះ​ជាមួយ​មេដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​​ចិន​នោះទេ។ ប៉ុន្តែ បើ​មើល​ទៅលើ​បរិបទ​នយោបាយ​នៅ​ពេល​នោះ និង​ឥរិយាបថ​របស់ សាឡុត ស ពេល​វិល​ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ គេ​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ចិន​ប្រហែលជា​បាន​គាំទ្រ​នយោបាយ​របស់ សាឡុត ស ច្រើនជាង​វៀតណាម។ ចិន​ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​កំពុង​តែ​មាន​ទំនាក់ទំនង​តានតឹង​ខ្លាំង​ជាមួយ​សហភាព​សូវៀត ​ឆ្លៀត​បង្កើន​ឥទ្ធិពល​លើ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ ប្រជែង​ជាមួយ​នឹង​វៀតណាម ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​សូវៀត។
“បក្សពលករកម្ពុជា” ប្តូរឈ្មោះ​ទៅជា “បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា”
ក្រោយពី សាឡុត ស ត្រឡប់​ពី​ចិន មកការិយាល័យ​១០០​វិញ បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​បង្ហាញ​នូវ​នយោបាយ​ឯករាជ​ពី​វៀតណាម​កាន់តែ​ខ្លាំងឡើងៗ។ នៅ​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៦ បក្សពលករ​កម្ពុជា ថែមទាំង​ត្រូវបាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា “បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា” ទៀតផង ដើម្បី​បង្ហាញ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ច្បាស់​ថា បក្ស​នេះ​មិន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម ដែល​ពេលនោះ​មានឈ្មោះ​ថា “បក្ស​ពលករ​វៀតណាម”។ ទីតាំង​ធំ​របស់​ពួក​ខ្មែរក្រហម ក៏​ត្រូវបាន​រើចេញ​ពី​ការិយាល័យ​១០០ ទៅតាំង​នៅក្នុង​ខេត្ត​រតនគិរី​វិញ ដោយ​ដាក់ឈ្មោះ​ថា “ការិយាល័យ​១០២”។
ពួក​ខ្មែរក្រហម ដែល​បាន​បោះបង់ចោល​ការ​តស៊ូ​ផ្នែក​នយោបាយ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ១៩៦២​មក​នោះ បាន​បង្កើន​ការ​វាយប្រហារ​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​សង្គមរាស្រ្តនិយម។ ប៉ុន្តែ ពួក​គេ​នៅ​មិន​ទាន់​សម្រេច​បើក​ការ​តស៊ូ​ប្រដាប់​អាវុធ​នៅ​ឡើយ​ទេ រហូតដល់​ក្រោយ​ការបះបោរ​នៅ​សំឡូត​ ទើប​ពួក​ខ្មែរក្រហម​ឈាន​ចូលដល់​ដំណាក់កាល​តស៊ូ​ប្រដាប់​អាវុធ។
ការបះបោរ​នៅ​សំឡូត
មូលហេតុ​ដែល​នាំឲ្យមាន​ការបះបោរ​នៅ​សំឡូត នៅ​ឆ្នាំ១៩៦៧ គឺ​កើត​ចេញ​ពី​នយោបាយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ភ្នំពេញ ក្នុង​ការ​ប្រមូល​ទិញ​ផលស្រូវ។
នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ១៩៦៥ និង​ឆ្នាំ១៩៦៦ កសិករ​ខ្មែរ​បាន​លួច​លក់​ស្រូវ​ទៅឲ្យ​កងទ័ព​វៀតណាម​ខាងជើង​ដែល​ឲ្យថ្លៃ​ខ្ពស់​ជាង​រដ្ឋាភិបាល ដែល​ជាហេតុ​នាំឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បាត់បង់​ប្រាក់ចំណូល​ដែល​បាន​មកពី​ការ​នាំចេញ​ស្រូវ។
នៅ​ឆ្នាំ១៩៦៦ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ដាក់ចេញ​នូវ​បទបញ្ជា​ដាច់ខាត​ឲ្យ​ប្រជាកសិករ​លក់ស្រូវ​ជូនរដ្ឋ ហើយ​ថែមទាំង​បញ្ជូន​កងកម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​ឲ្យចុះ​ទៅ​ប្រមូល​ទិញ​ស្រូវ​នៅ​តាម​ទី​ជនបទ​ទៀតផង។
នៅ​ឆ្នាំ១៩៦៧ ​លន់ នល់ ដែលជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​កងកម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​ផ្តោត​ការ​ប្រមូល​ទិញ​ស្រូវ​នៅក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង ដែល​ជា​ជង្រុក​ស្រូវ​យ៉ាង​ធំ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា។ មិនយូរ​ប៉ុន្មាន​ការ​ប្រឈមមុខគ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជា​កសិករ​នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ក៏បាន​កើតឡើង។ ពួក​សកម្មជន​កុម្មុយនិស្ត​ប្រចាំ​ខេត្ត​បាត់ដំបង ក៏បាន​ឆ្លៀត​ពេលនោះ ជំរុញ​ការ​បះបោរ​ឲ្យ​កាន់តែ​ខ្លាំងឡើង​ថែមទៀត ដោយ​បាន​បាច​ខិត្តប័ណ្ណ​ចោទ​រដ្ឋាភិបាល​ថា ប្រមូល​ទិញ​ស្រូវ​ ដើម្បី​យក​ទៅ​លក់ឲ្យ​អាមេរិក។
នៅ​ថ្ងៃទី២ មេសា ឆ្នាំ១៩៦៧ ការបះបោរ​ដ៏​ធំ​មួយ​ក៏​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ស្រុក​សំឡូត ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ ប្រជាជន​ប្រមាណ​២០០នាក់​​ ដោយ​មាន​កាន់​បដា​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ផង​នោះ បាន​ធ្វើ​ការ​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំង​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​នៅ​សំឡូត។ ក្រុម​បះបោរ​បាន​សម្លាប់​ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល​ចំនួន​ពីរ​នាក់ ហើយ​ដណ្តើម​បាន​កាំភ្លើង​មួយ​ចំនួន​ផង។ ភាពចលាចល​នេះ​បាន​រាលដាល​ទៅ​ភូមិ​ផ្សេងៗ​ទៀត នៅ​ក្បែរ​នោះ រហូត​ដល់​មាន​ការ​បង្រ្កាប​ពី​ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល​។ ក្រុម​បះបោរ​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​ប៉ូលិស​ចាប់ខ្លួន និង​វាយដំ​សួរចម្លើយ។ ចំណែក​មួយ​ចំនួន​ទៀត​បាន​រត់​គេចខ្លួន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រៃ។
នៅ​ភ្នំពេញ​ឯណោះ​វិញ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​ចោទប្រកាន់​ ខៀវ សំផន, ហ៊ូ យន់ និងហ៊ូ នឹម ថា​ជា​អ្នក​នៅ​ពីក្រោយ​អំពើ​បះបោរ​នៅ​សំឡូត​ ហើយ​បាន​គំរាម​ថា​នឹង​បញ្ជូន​អ្នកទាំងបីរូប​នេះ​ទៅឲ្យ​តុលាការសឹក​កាត់ទោស។ ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ទាំង​បី​នាក់​នេះ​ក៏​បាន​លួចរត់​ចេញពី​ភ្នំពេញ​ ដើម្បី​គេចចេញ​ពី​ការ​កាត់ទោស​នេះ។ ក្រោយ​មក លន់ នល់ បាន​អះអាង​ថា អ្នកទាំងបីនាក់​នេះ​បាន​ស្លាប់​បាត់​ទៅហើយ។ ហេតុ​ដូចនេះហើយ​បាន​ជា​ពេល​ដែល ខៀវ សំផន ហ៊ូ យន់ និង ហ៊ូ នឹម លេចមុខ​សាជាថ្មី​នៅក្នុង​ចំណោម​មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម គេ​បាន​ហៅ​អ្នក​ទាំង​បី​នាក់​នេះ​ថា​ជា “ខ្មោចទាំងបី”។
ខ្មែរក្រហម​នៅ​ពីក្រោយ​ការបះបោរ​នៅ​សំឡូត?
នៅក្នុង​សៀវភៅ​ដែល​មាន​ចំណងជើង​ថា “បងទី១ ប៉ុល ពត” លោក David Chandler បាន​សរសេរ​ថា ពួក​មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម​មិនមែន​ជាអ្នក​នៅ​ពីក្រោយ​អំពើ​បះបោរ​នៅ​សំឡូត​ទេ។ ពួកគេ​មិនទាំង​បានដឹង​ជាមុនផង​ថា​នឹងមាន​អំពើ​បះបោរ​បែបនេះ​កើតឡើង។ ក៏ប៉ុន្តែ ដំណឹង​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​នៅ​សំឡូត​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម​មើលឃើញ​កាន់តែ​ច្បាស់​នូវ​កម្លាំង​បដិវត្តន៍​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា។ បន្ថែម​ពីលើ​នេះ​ទៅទៀត ប្រតិបត្តិការ​តាម​កម្ទេច​ក្រុម​បះបោរ ពី​សំណាក់​ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល បាន​រាលដាល​ទៅ​កន្លែង​ផ្សេងៗទៀត​ធ្វើឲ្យ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​លែងមាន​កន្លែងជ្រក ក្រៅតែ​ពី​រត់ចូល​ក្នុង​ព្រៃ​ធ្វើការតស៊ូ​ដោយ​ប្រដាប់​អាវុធ ដើម្បី​បន្ត​បដិវត្តន៍​របស់​ពួកគេ​តទៅ​ទៀត។
នៅ​ថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ ក្រុម​ខ្មែរក្រហម​មួយក្រុម​បាន​បើក​ការ​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំង​ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​កន្លែង ស្ថិតក្នុង​ស្រុក​បាណន់​ ខេត្ត​បាត់ដំបង ដោយ​ដណ្តើម​បាន​កាំភ្លើង​៣២ដើម។ ពួក​ខ្មែរក្រហម​បាន​អបអរសាទ​ជោគជ័យ​របស់​ពួក​គេ ដោយ​កំណត់​យក​ថ្ងៃនោះ​ថា​ជា​ថ្ងៃចាប់ផ្តើម​ការតស៊ូ​ប្រដាប់​អាវុធ​របស់​ខ្លួន និង​ជាថ្ងៃ​បង្កើត​កងទ័ព​បដិវត្តន៍​របស់​ពួកគេ។ ក្រោយមក​ការ​វាយឆ្មក់​ស្រដៀងៗគ្នានេះ​ក៏បាន​កើតឡើង​នៅតាម​បណ្តា​ខេត្ត​មួយចំនួន​ផ្សេងទៀត​ក្រៅពី​ខេត្ត​បាត់ដំបង។
ទោះជាយ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ១៩៦៨ ដល់​ឆ្នាំ១៩៧០ កងទ័ព​ខ្មែរក្រហម​គ្រាន់តែ​ជា​កងឧទ្ទាម​តូចតាច​មួយប៉ុណ្ណោះ។ អាវុធ​យុទ្ធភ័ណ្ឌ​ក៏​មិនសូវ​ជា​មាន​អ្វី​ធំដុំ​ប៉ុន្មាន​ដែរ។ ការទម្លាក់​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ នៅ​ឆ្នាំ១៩៧០ គឺជា​របត់​ដ៏សំខាន់​មួយ​សម្រាប់​បដិវត្តន៍​របស់​ពួក​ខ្មែរក្រហម៕

ដើមកំណើត​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា

ប្រភព៖ RFI
មុននឹង​បង្កើត​ជា​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា ចលនាកុម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ នៃ​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន របស់​ ហូ ជីមិញ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥១ ទើប​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ​បាន​បែកចេញ​ពី​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន ដោយ​បង្កើត​ជា​គណបក្ស​ខ្លួនឯង មានឈ្មោះ​ថា គណបក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា។
បក្សកុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន

លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត​​បាន​ចាប់ផ្តើម​​រីកដុះដាល​ខ្លាំង នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក តាមរយៈ​​ចលនា​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម ដែល​ចាប់ផ្ទុះឡើង​ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទីពីរ។ នៅឥណ្ឌូចិន ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង​ ក៏​មាន​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​មួយ​ដែរ គឺ “បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន” ដែល​​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ហូ ជីមិញ នៅ​ឆ្នាំ១៩៣០។ បក្ស​នេះ​ប្រមូលផ្តុំ​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​មកពី​ប្រទេស​កម្ពុជា វៀតណាម និង​ឡាវ។

នៅ​កម្ពុជា​ សាខាបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន​ ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤២ ដោយ​អាចារ្យមៀន ហៅ សឺន ង៉ុកមិញ។ យោងតាម​លោកស្រី Elizabeth Beckerឈ្មោះ សឺន ង៉ុកមិញ នេះ គឺជា​ការ​ច្របាច់​បញ្ចូលគ្នា​រវាង​ សឺន ង៉ុកថាញ់ និង ហូ ជីមិញ។ ធ្វើ​បែបនេះ គឺ​ក្នុង​គោលដៅ​ឆ្លៀត​យក​ចំណេញ​ពី​ប្រជាប្រិយភាព​របស់ សឺន ង៉ុកថាញ់ ដែល​ជា​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ចលនា​ប្រឆាំង​បារាំង​ដ៏​ល្បីល្បាញ​មួយ គឺ​ចលនា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ។ ប៉ុន្តែ សឺន ង៉ុកថាញ់​ មិនមែន​ជា​មនុស្ស​កុម្មុយនិស្ត​ទេ។
បក្សប្រជាជន​បដិវត្តន៍កម្ពុជា

នៅឆ្នាំ ១៩៥១ សឺន ង៉ុកមិញ ថែមទាំង​បាន​បង្កើត​ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ​មួយ ដោយ​ដាក់ឈ្មោះ​ថា “សមាគម​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ” ទៀតផង ជាហេតុ​នាំឲ្យ​មាន​ការ​ភាន់ច្រលំ មិនដឹង​មួយណា​ជា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​កុម្មុយនិស្ត និង​មួយណា​មិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។ នៅឆ្នាំ​ដដែល​នេះ​ដែរ វៀតណាម​បាន​សម្រេច​បំបែក បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន ឲ្យ​ទៅជា​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ផ្ទាល់​របស់​ប្រទេស​នីមួយៗ​វិញ។ ក្រុម​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ក៏​សម្រេច​បង្កើត​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ផ្ទាល់​របស់​ខ្លួន ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា “បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា”។ បក្ស​នេះ​ដឹកនាំ​ដោយ​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិមបក្ស​បណ្តោះអាសន្ន​មួយ ដែល​មាន សឺន ង៉ុកមិញ ជា​ប្រធាន ទូ សាមុត ជា​អនុប្រធាន និង សៀវ ហេង ជា​អគ្គលេខាធិការ។ ក៏ប៉ុន្តែ ពី​ឆ្នាំ​១៩៥១ រហូតដល់​ឆ្នាំ១៩៦០ ក្រុមខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​មិន​បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​សន្និបាត​បង្កើត​បក្ស​ជា​ផ្លូវការ​ទេ ដែល​ជាហេតុ​នាំ​ឲ្យ បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា​មិនទាន់​មាន​ឯករាជ្យ​ដាច់ស្រឡះ​ពី បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន។ សូម្បី​តែ​លក្ខន្តិកៈ​របស់​បក្ស​ក៏​វៀតណាម​ជាអ្នក​សរសេរ​ឲ្យ​ដែរ រួច​ទើប​យក​មក​បកប្រែ​ជា​ភាសាខ្មែរ។

បក្សពលករកម្ពុជា
ក្រោយពី​សន្និសីទ​ក្រុងហ្សឺណែវខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៥៤ ដែល​កិច្ចព្រមព្រៀង​បាន​ហាមឃាត់​មិនឲ្យ​មាន​ចលនា​តស៊ូ​ប្រដាប់អាវុធ​​នៅលើ​ទឹកដី​កម្ពុជា បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា​ក៏​បែកខ្ញែក​គ្នា​ជា​បីក្រុម៖
  • មួយក្រុម ​រួមមាន សឺន ង៉ុកមិញ, កែវ មុន្នី, ម៉ី ផូ, រ័ត្ន សាមឿន, ប៉ែន សុវណ្ណ ជាដើម​ បាន​រត់​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម។
  • ក្រុមទីពីរ រួមមាន ទូ សាមុត, សៀវ ហេង, នួន ជា, សោ ភឹម ជាដើម នៅ​បន្ត​សកម្មភាព​ជា​សម្ងាត់​ នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។
  • ក្រុមទីបី រួមមាន កែវ មាស, នន សួន, ប៉ែន យុទ្ធ ជាដើម​ បាន​បង្កើត​ជា​គណបក្ស​ស្របច្បាប់​មួយ ឈ្មោះ​ថា “គណបក្ស​ប្រជាជន” ដើម្បី​ចូលរួម​ប្រកួតប្រជែង​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រុម​ទាំងបី​នេះ​នៅតែ​បន្ត​ទាក់ទងគ្នា​ជា​ប្រចាំ។
ការណ៍​ដែល​ចលនា​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ត្រូវ​បែក​ជា​ពីរ ដោយ​មួយប៉ែក​​រត់ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម និង​មួយប៉ែកទៀត​ នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជាបែបនេះ ទំនង​​ជា​មូលហេតុ​ចម្បង​ ដែល​នាំឲ្យ​មាន​ការ​កាប់សម្លាប់​គ្នា​រវាង​សមាជិក​បក្ស នៅអំឡុង​ឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់​១៩៧៩ រហូតដល់​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​មួយក្រុម​ដែល​រត់ទៅ​វៀតណាម​ នាំ​ទ័ព​វៀតណាម​មក​វាយ​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ក្នុងស្រុក ដែល​ជា​អតីត​សហការី។
នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ ពោលគឺ ៩ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​បែកចេញ​ពី​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន ទើប​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា​បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​សន្និបាត​ដោយ​លួចលាក់​មួយ ក្នុង​គោលដៅ​បង្កើត​ជា​ផ្លូវការ​នូវ​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ផ្ទាល់​របស់​កម្ពុជា ​ប៉ុន្តែ បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​បក្ស​ទៅជា “បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា”​ វិញ។ បក្សថ្មី​នេះ មាន ទូ សាមុត ជា​លេខាបក្ស នួន ជា ជា​លេខារង ហើយ សាឡុត ស គឺ​ជា​មេដឹកនាំ​លំដាប់​ទីបី​ក្នុង​បក្ស។ សាឡុត ស គឺ​ជា​ឈ្មោះ​ដើម​របស់ ប៉ុល ពត។ អៀង សារី ដែល​ជា​មិត្តភក្តិ​របស់ សាឡុត ស​ ក៏​ត្រូវបាន​ជ្រើសរើស​ឲ្យ​ធ្វើជា​សមាជិក​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​ថ្មី​នេះ​ដែរ។
បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា
នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ទូ សាមុត បាន​បាត់​ខ្លួន នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៣ សាឡុត ស ក៏​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង​ជា​លេខា​បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា​ រំលង​នួន ជា ដែល​ជា​លេខារង។ ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៦៤ ដើម​ឆ្នាំ​១៩៦៥ សាឡុត ស បាន​ទៅ​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​វៀតណាម និង​នៅ​ចិន។ ក្រោយ​ពី​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​ចិន សាឡុត ស ក៏​បាន​ផ្តាច់​ខ្លួន​បន្តិច​ម្តងៗ​ពី​ឥទ្ធិពល​វៀតណាម។ នៅ​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៦៦ សាឡុត ស បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា មក​ជា​ “ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា”  វិញ។
សម្រាប់​ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ ប៉ុល ពត សន្និបាត​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០​ ទើប​ជា​ការ​ចាប់ផ្តើម​ពិតប្រាកដ​​នៃ​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​​របស់​ខ្លួន ហើយ​បដិសេធ​មិន​ទទួលស្គាល់​ថា​ខ្លួន​មានកំណើត​ចេញពី បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា​នោះទេ។ ពួក​ខ្មែរក្រហម​​ធ្វើបែបនេះ ​ក្នុង​ចេតនា​ផ្តាច់​បដិវត្តន៍​របស់​ពួកគេ​ឲ្យ​ដាច់ស្រឡះ​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន ដើម្បី​​កុំឲ្យ​មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​ប្រទេស​វៀតណាម។ ផ្ទុយទៅវិញ គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា​គណបក្ស​កាន់អំណាច​នៅ​កម្ពុជា តែងតែ​ប្រកាន់យក​​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា ​ជា​ប្រភពដើម​របស់​ខ្លួន​ ហើយ​កំណត់​យក​ថ្ងៃទី២៨ មិថុនា ឆ្នាំ១៩៥១ ជា​ថ្ងៃកំណើត​បក្ស​ជាប់រហូតមក​ទល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។
ការតស៊ូ​​តាមផ្លូវនយោបាយ​​ក្រោមរូបភាព “បក្សប្រជាជន”
នៅ​ក្នុងការតស៊ូ​ផ្នែកនយោបាយ នៅចន្លោះ​ទសវត្សរ៍​ទី៥០ និង​៦០ ខ្មែរកុម្មុយនិស្ត​បាន​ចែកចេញ​ជា​បីក្រុម​ធំៗ៖
មួយក្រុម​បាន​ធ្វើ​សកម្មភាព​ជាចំហ ក្នុងឋានៈ​ជា​សមាជិក​របស់​បក្ស​ប្រជាជន ដែល​​ពួកគេ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយស្របច្បាប់​ ដើម្បី​ត្រៀមខ្លួន​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៥។ បើទោះជា​បាន​បង្កើត​បក្ស​ពលករ​​ជាផ្លូវការ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦០​​ហើយ​ក៏ដោយ ក៏​ប៉ុន្តែ ពួក​កុម្មុយនិស្ត​នៅតែ​​បន្ត​ធ្វើការ​តស៊ូ​ផ្នែក​នយោបាយ​ដោយ​ប្រើ​ឈ្មោះ​បក្ស​ប្រជាជន​ដដែល ដោយទុក​បក្ស​ពលករ​ជា​ការណ៍​សម្ងាត់។
ពួកខ្មែរកុម្មុយនិស្ត​ក្រុម​ទីពីរ ទៅ​ប្រកប​មុខរបរ​ជា​គ្រូបង្រៀន អ្នកនិពន្ធ ឬ​អ្នកកាសែត​ ជាដើម ដោយ​​លាក់​មិនឲ្យ​គេដឹង​ថា​ពួកគេ​ជា​សមាជិក​របស់​​បក្ស​​កុម្មុយនិស្ត​​នោះទេ។ ក្រុម​​នេះ​មាន​ភារកិច្ច​ធ្វើការ​ឃោសនា​ជា​សម្ងាត់​ ដើម្បី​​រើស​​សមាជិក​​ថ្មី​ឲ្យចូល​​បក្ស និង​បង្កើត​ជា​សាខាបក្ស​តូចៗ​ នៅ​តាម​កន្លែង​ដែល​ពួកគេធ្វើការ។ ក្រុមនេះ​ថែមទាំង​បាន​បង្កើត​វិទ្យាល័យ​ឯកជន​មួយ​ផ្ទាល់ខ្លួន​ទៀតផង ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះថា “វិទ្យាល័យ​កម្ពុជបុត្រ”។
ចំណែកក្រុមទីបី ​ពួកគេ​បាន​ប្រឡូកចូល​ធ្វើ​នយោបាយ ដោយ​ជ្រក​ក្រោម​ឈ្មោះ​ចលនា​សង្គមរាស្រ្តនិយម​របស់​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ។
មូលហេតុនៃ​បរាជ័យ​របស់​បក្សប្រជាជន​ក្នុងការបោះឆ្នោតជាតិ
ក៏ប៉ុន្តែ នៅគ្រប់​ការ​បោះឆ្នោត​ទាំងអស់ ទាំង​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ១៩៥៥ និង​ការ​បោះឆ្នោត​ក្រោយៗ​មកទៀត បក្ស​ប្រជាជន​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ទាំងស្រុង ដោយ​រក​មិនបាន​មួយ​អាសនៈ​ផង នៅក្នុង​សភាជាតិ។ លើកលែងតែ​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​៣នាក់​ ដែល​បាន​ទៅ​ជ្រក​ក្រោម​ឈ្មោះ​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​តំណាងរាស្រ្ត។ អ្នក​ទាំង៣​នាក់​នោះ មាន ហ៊ូ នឹម និង ហ៊ូ យន់ ជាប់ឆ្នោត​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៨ ហើយ ខៀវ សំផន ជាប់ឆ្នោត​នៅឆ្នាំ​១៩៦២។
បរាជ័យ​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ នៅក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​នេះ អាច​បណ្តាល​មក​ពី​កត្តា​ធំៗបី៖
កត្តាទីមួយ (ដូច​ខ្ញុំ​បាន​ជម្រាបជូន​លោក​អ្នកស្តាប់​រួច​មកហើយ​ថា) ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​កម្ពុជា ក៏ដូចជា​នៅ​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែរ បាន​ទទួល​នូវការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​ ដោយសារ​ពួកគេ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ ក្រោយ​ពេល​ដែល​បារាំង​បាន​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​កម្ពុជា ការតស៊ូ​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ក៏​លែង​មានន័យ​តទៅទៀត។ កុំថាឡើយ​តែ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ទូទៅ សូម្បីតែ​ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក​ចលនា​កម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ​ខ្លួនឯង​ ក៏មាន​ខ្លះ​ចាប់ផ្តើម​ចោទ​ជា​សំណួរ​ខ្លួនឯង​ដែរ​ថា​ តើ​ពួកគេ​តស៊ូ​ដើម្បី​អ្វីទៀត បើ​ពេលនេះ​បារាំង​លែង​កាន់កាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទៀតហើយ​នោះ?
កត្តាទីពីរ នៅឆ្នាំ​១៩៥៥ សៀវ ហេង ដែល​ជា​អគ្គលេខា​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា បាន​ចុះចូល​ដោយ​សម្ងាត់​ជាមួយ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ។ សៀវ ហេង​ ក៏បាន​ក្លាយ​ជា​រនុកក្នុង​របស់​ចលនា​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម ដោយនៅ​បន្ត​កាន់តំណែង​កំពូល​របស់​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា​ដដែល រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៥៩។ យោងតាម​លោកស្រី Elizabeth Beckerក្នុង​អំឡុងពេល​នោះ សៀវ ហេង បាន​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​សម្ងាត់​ជាច្រើន​ទាក់ទង​នឹង​ចលនា​កម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ ដែល​ជួយឲ្យ​កងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​របស់​រដ្ឋាភិបាល ធ្វើការ​បំបែក​សម្បុក​សម្ងាត់​របស់​ពួក​កម្មុយនិស្ត។
កត្តាទីបី ដែល​នាំឲ្យ​បក្ស​ប្រជាជន​ទទួល​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ គឺ​ការ​ធ្វើទុក្ខ​បុកម្នេញ​ពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ​រដ្ឋាភិបាល​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម។ នៅ​រាល់​ពេល​ធ្វើការ​ឃោសនា​បោះឆ្នោត​ម្តងៗ សមាជិក​បក្ស​ប្រជាជន​ជាច្រើន​នាក់ រួមទាំង​បេក្ខជន​តំណាងរាស្រ្ត​ផង​ត្រូវបាន​ប៉ូលិស​ចាប់ខ្លួន ហើយ​សមាជិក​ខ្លះទៀត​ត្រូវ​គេ​លប​ធ្វើឃាត។ រហូតដល់​មាន​ពេលខ្លះ ដូចជា នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៨ ជាដើម កែវ មាស ដែល​ជា​បេក្ខជន​តែមួយគត់​របស់​បក្ស​ប្រជាជន ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​លាក់ខ្លួន ​មិនហ៊ាន​ទាំង​ចេញមក​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ឃោសនា​បោះឆ្នោត​ផង។
ទោះជា​ប្រឈមមុខ​នឹង​ស្ថានភាព​បែបនេះ​ក៏ដោយ ក្រុមខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​នៅតែ​បន្ត​ការតស៊ូ​ផ្នែក​នយោបាយ​របស់ខ្លួន​តទៅទៀត។ សូម្បីតែ​ក្រោយពី​បាន​បង្កើត​បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦០ ហើយ​ក៏ដោយ ក៏​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​បាន​សម្រេច​រក្សាទុក​បក្ស​ប្រជាជន ដើម្បី​ចូលរួម​ការ​បោះឆ្នោត​ម្តងទៀត​ នៅ​ឆ្នាំ១៩៦២។ រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៦៧ ទើប​ពួក​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​សម្រេចចិត្ត​ចាប់យក​ការតស៊ូ​ដោយ​ប្រដាប់អាវុធ​វិញម្តង៕

បដិវត្តន៍​ខ្មែរក្រហម​ក្រោយ​រដ្ឋប្រហារ​ឆ្នាំ​១៩៧០

ប្រភព៖ RFI
ចាប់តាំង​ពី​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​បើក​ការ​តស៊ូ​ដោយ​ប្រដាប់​អាវុធ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៧ រហូត​មក​ទល់​នឹង​ឆ្នាំ១៩៧០ ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​មាន​ទាហាន​តិចតួច​បំផុត។ ទាហាន​ទាំង​នោះ​សោត​ក៏​មិន​បាន​ទទួល​​កា​រហ្វឹកហ្វឺន និង​បំពាក់​អាវុធ​យុទ្ធភ័ណ្ឌ​អ្វី​ធំដុំ​ដែរ។ ក៏​ប៉ុន្តែ ក្រោយ​ពេល​ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម ទៅ​ចូលរួម​ក្នុង​ រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ក្រោយ​ពី​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទម្លាក់​ពី​អំណាច​មក កងទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ទទួល​ការ​ឧបត្ថម្ភ​គាំទ្រ​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ផង និង​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​ចិន និង​វៀតណាម​ផង។
ពីសត្រូវ​ក្លាយ​មក​ជា​មិត្ត
នៅ​ថ្ងៃទី១៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុង​ពេល​ដែល​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ កំពុង​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ សហភាព​សូវៀត លន់ នល់ និង​អ្នកអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ បាន​រៀបចំ​ឲ្យ​រដ្ឋសភា​ជាតិ​ធ្វើ​ការ​បោះឆ្នោត​ទម្លាក់​ព្រះអង្គ​ចេញ​ពី​តំណែង​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ។
ចាក​ចេញ​ពី​ម៉ូស្គូ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង ប្រទេស​ចិន។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នោះ គណៈប្រតិភូ​មួយ​ក្រុម​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា ដឹកនាំ​ដោយ សាឡុត ស ដែល​ទើប​តែ​បញ្ចប់​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ ក៏​កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ក្រុង​ប៉េកាំង​ដែរ។
ដោយ​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​ចិន និង​វៀតណាម​ខាង​ជើង សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​ប្រកាស​បង្កើត​ រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា​មួយ ហើយ​ព្រះអង្គ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​រត់​ចូល​ព្រៃ​កាន់​អាវុធ​ ដើម្បី​តស៊ូ​ប្រឆាំង​នឹង​របប លន់ នល់។ ​ខ្មែរក្រហម ដែល​ជា​អតីត​គូ​សត្រូវ​របស់​ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​នេះ​ដែរ។

ចិន​ ជើង​មួយ​ចង់​ជាន់​ទូក​ពីរ

បើ​យោងតាម​សៀវភៅ​របស់​​លោក​ស្រី Elizabeth Beckerដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “ទឹកភ្នែកកម្ពុជា” (Les larmes du Cambodge) ចិន​​បាន​សម្តែង​ការ​គាំទ្រ​ដល់​​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ និង​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា បែរ​ជា​បាន​បញ្ជូន​តំណាង​ពិសេស​របស់​ខ្លួន​ឲ្យ​មក​ចរចា​​ជាមួយ​ លន់ នល់​ទៅ​វិញ។ ​ក្នុង​ការ​ចរចា​នោះ ចិន​បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ទទួល​ស្គាល់​រដ្ឋាភិបាល​ លន់ នល់ ប្រសិន​បើ​​គាត់​យល់​ព្រម​តាម​លក្ខខណ្ឌ​ចំនួន​បី។ ទី​មួយ អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចិន​ដឹក​ជញ្ជូន​សព្វាវុធ​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បី​យក​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម។ ទីពីរ អនុញ្ញាត​ឲ្យ​វៀតណាម​តាំង​ទ័ព​នៅ​លើ​ទឹកដី​កម្ពុជា។ ទីបី ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​មួយ​ សម្តែង​ការ​គាំទ្រ​ជា​ផ្លូវការ​ដល់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម។
ឥរិយាបថ​របស់​ចិន​នេះ​បង្ហាញ​ថា អាទិភាព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង​នៅ​ពេល​នោះ​គឺ​បដិវត្តន៍​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម មិន​មែន​កុម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ​នោះ​ទេ។ ក្រុង​ប៉េកាំង​នឹង​សុខ​ចិត្ត​បោះបង់​ចោល​​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា ហើយ​មក​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល លន់​ នល់ វិញ ប្រសិន​បើ​រដ្ឋាភិបាល​នេះ​យល់​ព្រម​គាំទ្រ​បដិវត្តន៍​វៀតណាម។ នេះ​ក៏​ព្រោះ​តែ​ចិន​យល់​ថា ពួក​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម​មាន​កម្លាំង​មាំមួន​ជាង​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ខ្មែរ ក្នុង​ការ​ទប់ទល់​ជាមួយ​អាមេរិក។
ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ លន់ នល់ បដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​លក្ខខណ្ឌ​ទាំង​បី​​ខាង​លើ​នេះ ក្រុង​ប៉េកាំង​ក៏​បាន​ផ្តាច់​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ លន់​ នល់ ហើយ​ប្រកាស​ទទួល​ស្គាល់​​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា របស់​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ដែល​បាន​បង្កើត នៅ​ថ្ងៃទី៥ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៧០។

ប្រជាប្រិយភាព​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ចំណេញ​ដល់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម

ការ​ចូលរួម​ក្នុង រាជ​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ទទួល​​បាន​នូវ​ផល​ចំណេញពីរ។
ទីមួយ ក្រោម​ឈ្មោះ​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ ដែល​មាន​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជា​ប្រមុខ ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ទទួល​នូវ​ការ​គាំទ្រ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​កម្ពុជា ដែល​គាំទ្រ​ព្រះអង្គ។ សាឡុត ស ដែល​ធ្លាប់​តែ​ជា​ជន​បះបោរ​មួយ​រូប​លាក់​ខ្លួន​ពី​ការ​តាម​ប្រមាញ់ពី​សំណាក់​រដ្ឋាភិបាល​នោះ បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មេ​បញ្ជាការ​កង​ទ័ព​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​នេះ។
ទីពីរ ចលនា​ខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​ឧបត្ថម្ភ​គាំទ្រ​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​ចិន និង​វៀតណាម​ខាង​ជើង។ គួរំឭក​ថា កាល​ពី​មុន វៀតណាម​ជួយ​ដល់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ត្រឹម​តែ​ផ្តល់​កន្លែង​លាក់​ខ្លួន​ពី​ការ​តាម​ប្រមាញ់​ពី​សំណាក់​ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម​ប៉ុណ្ណោះ។ តែ​ចាប់​ពី​ពេល​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ចូល​រួម​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា កងទ័ព​វៀតណាម ដែល​កាលណោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា ជា​កងទ័ព​ខ្លាំង​ជាង​គេ​បំផុត​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នោះ ថែម​ទាំង​បាន​ជួយ​ច្បាំង​នឹង​ទាហាន​លន់ នល់ ជំនួស​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ទៀត​ផង។
ក្រោយ​ពេល​ត្រឡប់​ពី​ប៉េកាំង​មក​ដល់​រតនគិរី​វិញ សាឡុត ស បាន​​សម្រេច​ប្តូរ​ស្នាក់ការកណ្តាល​បក្ស​ទៅ​កាន់​ស្រុក​​សន្ទុក ខេត្ត​កំពង់ធំ​វិញ។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើ​បដិវត្តន៍​មក ទើប​តែ​ពេល​នោះ​ទេ ដែល សាឡុត ស សម្លឹង​ឃើញ​នូវ​ឱកាស​ដែល​ខ្លួន​អាច​ដណ្តើម​កាន់​អំណាច​នៅ​កម្ពុជា​បាន។
នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ ក្រុម​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​បាន​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ​វៀតណាម​កាល​ពី​ឆ្នាំ១៩៥៤ ក៏​បាន​វិល​ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ ដើម្បី​ចូលរួម​ធ្វើ​បដិវត្តន៍​ជាមួយ​នឹង​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ក្នុង​ស្រុក។ ប៉ុន្តែ ក្រុម​ខ្មែរ​ហាណូយ​នៅ​ពេល​នោះ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្តល់​តំណែង​ក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា​នោះ​ទេ។ តំណែង​សំខាន់ៗ​នៅ​តែ​ស្ថិត​ក្នុង​កណ្តាប់ដៃ​ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម​ស្និទ្ធ​នឹង សាឡុត ស ដដែល។
ទាហាន​វៀតណាម​ច្បាំង​ជំនួស​ខ្មែរ​ក្រហម
ចាប់តាំង​ពី​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ នៅ​ក្រុង​ប៉េកាំង​មក កងទ័ព​​វៀតណាម​​បាន​ជួយ​រដ្ឋាភិបាល​នេះ​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង។ យោង​តាម​លោក David Chandler ក្នុង​សៀវភៅ​ដែល​មាន​ចំណងជើង​ថា “បងទី១ ប៉ុល ពត” នៅ​រវាង​ឆ្នាំ​១៩៧១ ដល់​ឆ្នាំ១៩៧២ នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ​ភាគ​ច្រើន​​គឺ​ជា​ការ​ច្បាំង​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​វៀតណាម និង​ទាហាន​លន់ នល់។ បើ​ទោះ​ជា​មាន​ទាហាន​ខ្មែរក្រហម​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​នោះ​ក៏​ដោយ ក៏​ទាហាន​ទាំង​នោះ​ស្ថិត​ក្រោម​បញ្ជា​របស់​មេបញ្ជាការ​វៀតណាម​ដែរ។
ទាហាន​លន់ នល់ ​បាន​បើក​ប្រតិបត្តិការ​​យោធាធំៗ​ចំនួន​ពីរ​លើក​ ក្នុង​គោលដៅ​វាយបំបែក​សំបុក​ខ្មែរ​ក្រហម។ លើក​ទីមួយ​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ មាន​ឈ្មោះ​ថា “ប្រតិបត្តិការ​ចេនឡា​ទី១” និង​លើក​ទីពីរ​នៅ​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៧១ មាន​ឈ្មោះ​ថា “ប្រតិបត្តិការ​ចេនឡា​ទី២”។ ប្រតិបត្តិការ​ទាំង​ពីរ​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ហើយ​ទាហាន​លន់ នល់​ ក៏​បញ្ឈប់​យុទ្ធសាស្រ្ត​វាយ​លុក មក​ជា​យុទ្ធសាស្រ្ត​​ការពារ​វិញម្តង។ បរាជ័យ​នៃ​ប្រតិបត្តិការ​ទាំងពីរ​លើក​នេះ​សុទ្ធតែ​ដោយ​សារ​​តែ​ខ្មែរ​ក្រហម​​មាន​ជំនួយ​ពី​ទាហាន​វៀតណាម ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា​ទាហាន​​ខ្លាំង​ជាង​គេ​បំផុត​ក្នុង​តំបន់​ នៅ​ពេល​នោះ។
ដោយ​មាន​កងទ័ព​វៀតណាម​ជួយ​ច្បាំង​ជំនួស​ខ្លួន​បែប​នេះ ​ខ្មែរ​ក្រហម​ក៏​មាន​ឱកាស​ពង្រឹង​បក្ស​របស់​ខ្លួន ទាំង​ផ្នែក​យោធា និង​ផ្នែក​នយោបាយ។ យោង​តាម​ការ​ប៉ាន់ស្មាន​របស់​ភ្នាក់ងារ​ចារកិច្ច​អាមេរិក នៅ​មុន​រដ្ឋប្រហារ​ឆ្នាំ​១៩៧០ ខ្មែរ​ក្រហម​មាន​ទ័ព​តែ​ប្រមាណ​មិន​ដល់​៣ពាន់​នាក់​ផង។ ប៉ុន្តែ មិន​ដល់​បី​ឆ្នាំ​ផង ចំនួន​នេះ​បាន​កើន​ឡើង​រហូត​ដល់​ប្រមាណ​៤ម៉ឺន​នាក់។
ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក៏​ដោយ ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​តែ​បន្ត​ធ្វើ​ការ​ឃោសនា​ថា បដិវត្តន៍​របស់​ពួក​គេ​ គឺ​ជា​បដិវត្តន៍​ឯករាជ ម្ចាស់ការ និង​មិន​ពឹង​បរទេស។ សូម្បី​តែ​​នៅ​ក្នុង​​ឯកសារ​ស្តីពី​ប្រវត្តិ​បក្ស ក៏​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​មិន​បាន​រំឭក​អំពី​ជំនួយ​របស់​វៀតណាម​ដែរ។ តែ​ធាតុ​ពិត ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ពឹង​ផ្អែក​យ៉ាង​ខ្លាំង​លើ​វៀតណាម។

មិត្ត​ក្លាយ​ជា​សត្រូវ

នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៣ សញ្ញា​នៃ​ការ​បែកបាក់​រវាង​ខ្មែរ​ក្រហម និង​ខ្មែរ​ហាណូយ​ក៏​បាន​លេច​ចេញ​ជា​រូបរាង​ច្បាស់​ឡើងៗ។ ខ្មែរ​ហាណូយ​ពីរ​រូប​គឺ កែវ ចិន្តា និង ប៉ែន សុវណ្ណ រួម​ជា​មួយ​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​ទៀត ដែល​ធ្វើការ​​ឲ្យ​វិទ្យុបក្ស​បាន​លាលែង​ចេញ​ពី​តំណែង។ យោង​តាម​លោក Raoul Jennar ប៉ែន សុវណ្ណ មាន​បំណង​ទៅ​បង្កើត​បក្ស​ថ្មី​​ជាមួយ ជា សុទ្ធ។ ប៉ុន្តែ វៀតណាម​បាន​ជំទាស់​នឹង​ផែនការ​ណ្ណecker,ងដល់​នាំ១៩៧២នេះ។
ថ្ងៃទី២៧ មករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ឈប់​បាញ់​មួយ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស រវាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​វៀតណាមខាង​ជើង ស្តីពី​បញ្ហា​សង្រ្គាម​នៅ​ឥណ្ឌូចិន។ កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ​ក៏​តម្រូវ​ផង​ដែរ​ឲ្យ​វៀតណាម​ដក​កងទ័ព​ទាំង​អស់​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា។ វៀតណាម​បាន​ស្នើ​សុំ​ឲ្យ សាឡុត ស ទទួល​យក​​បទ​ឈប់​បាញ់​នេះ តែ សាឡុត ស បាន​បដិសេធ។ សាឡុត ស យល់​ថា ការណ៍​ដែល​វៀតណាម​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ជា​មួយ​​​អាមេរិក​បែបនេះ គឺ​ជា​អំពើ​ក្បត់​នឹង​ខ្មែរក្រហម។ សម្រាប់​ខ្មែរ​ក្រហម វៀតណាម​​បាន​ក្លាយ​ពី​មិត្ត​ ទៅ​ជា​សត្រូវ​វិញ​ម្តង។ សូម្បី​តែ​ពួក​ខ្មែរ​ហាណូយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បក្ស​ពួក​របស់ សាឡុត ស ចាប់​ផ្តើម​សង្ស័យ​ថា ជា​ភ្នាក់ងារ​របស់​វៀតណាម​ដែរ។ ពួក​ខ្មែរ​ហាណូយ​​​មួយ​ចំនួន ដែល​ទើប​តែ​បាន​ចូល​មក​កម្ពុជា​វិញ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន​នេះ ក៏​បាន​លួច​ចាក​ចេញ​ពី​កម្ពុជា​វិញ ដោយ​បន្លំ​ខ្លួន​ជាមួយ​ទាហាន​វៀតណាម។ មួយ​ចំនួន​​ទៀត ដែល​នៅ​សេសសល់​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​តាមដាន​ឃ្លាំ​មើល​យ៉ាង​ដិតដល់​ពី​សំណាក់​ពួក​ សាឡុត ស។

ខ្មែរ​ក្រហម​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាមេរិក

នៅអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៣ កងទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​បើក​ការ​វាយ​លុក​លើ​ទីតាំង​រដ្ឋាភិបាល​លន់ នល់ ដើម្បី​ពង្រីក​តំបន់​ដែល​ពួក​គេ​​កាន់កាប់។ កងទ័ព​អាកាស​អាមេរិក​ក៏​បាន​ចាប់​បើក​ប្រតិបត្តិការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​​​លើ​ទីតាំង​ខ្មែរ​ក្រហម។ ក្នុង​ពេល​ដែល​ប្រតិបត្តិការ​សឹក​របស់​អាមេរិក នៅ​វៀតណាម និង​ឡាវ​បាន​បញ្ចប់​អស់​ទៅ​ហើយ​នោះ ប្រទេស​កម្ពុជា​​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ចំណុច​ស៊ីប​តែ​មួយ​គត់​របស់​យន្តហោះ​អាមេរិក​ នៅ​ឥណ្ឌូចិន។ ចាប់​ពី​ខែ​កុម្ភៈ ដល់​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៧៣ គ្រាប់បែក​ប្រមាណ​ជាង​៥០ម៉ឺន​តោន ត្រូវ​បាន​យន្តហោះ​អាមេរិក​ទម្លាក់​លើ​ទឹក​ដី​កម្ពុជា។ ប៉ុន្តែ ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​នេះ ​ប៉ះ​លើ​ជន​ស៊ីវិល​ស្លូតត្រង់​ ច្រើន​ជាង​លើ​ទាហាន​ខ្មែរ​ក្រហម។
នៅដើមខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៣ ដោយ​ទទួល​រង​នូវ​សម្ពាធ​ពី​សំណាក់​សភា និង​ពី​មតិ​សាធារណៈ​អាមេរិក ប្រធានាធិបតី Richard Nixonក៏​បាន​សម្រេច​បញ្ឈប់​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​នៅ​កម្ពុជា។

អាមេរិក​ដក ខ្មែរ​ក្រហម​ចូល 

ចាប់​ពី​ពេល​នោះមក សង្រ្គាម​នៅ​កម្ពុជា​ គឺ​ជា​សង្រ្គាម​រវាង​ទាហាន​ខ្មែរក្រហម​ និង​ទាហាន​លន់ នល់​សុទ្ធសាធ ដោយ​គ្មាន​ទ័ព​អាមេរិក​មក​​ចូល​ឡូកឡំ​ទៀត​ទេ។
មក​ទល់នឹងពេលនោះ កងទ័ព​ខ្មែរក្រហម​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​កម្ពុជា​មួយ​ភាគ​ធំ​ទៅ​ហើយ។ សូម្បីតែ ក្រុង​ភ្នំពេញ​ក៏​ត្រូវ​ទាហាន​ខ្មែរ​ក្រហម​ព័ទ្ធ​ជិត​ដែរ។ នៅ​តាម​តំបន់​ដែល​ពួក​គេ​កាន់កាប់ ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “តំបន់រំដោះ” ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​អនុវត្ត​នយោបាយ​បដិវត្តន៍​របស់​ពួក​គេ ដូច​ជា​ការ​បង្កើត​សហករណ៍ ការ​លុប​បំបាត់​លុយ​កាក់ និង​កម្មសិទ្ធិ​ឯកជន ​ជា​ដើម។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ក៏​បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​ដៃ ទាហាន​ខ្មែរក្រហម៕

រចនាសម្ព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​នៃ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ

ប្រភព៖ RFI
ពីខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់​ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៦ ខ្មែរក្រហម​បាន​កាន់​អំណាច​ក្រោម​ឈ្មោះ “រាជរដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា” ដែល​កាល​ណោះ មាន​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ និង ប៉ែន នុត ជា​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី។ រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជាបាន​បាត់​ឈ្មោះ​ ចាប់​ពី​ពេល​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង នៅ​ថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៦។
យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែល​បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៧៦ សភា​តំណាង​ប្រជាជន គឺ​ជា​អំណាច​នីតិ​បញ្ញត្តិ​នៃ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។ សមាជិក​សភា ដែល​មាន​២៥០រូប​ ត្រូវ​ជ្រើស​រើស​ឡើង​តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​ផ្ទាល់ និង​ជា​សម្ងាត់ សម្រាប់​អណត្តិ​៥ឆ្នាំ។ នួន ជា គឺ​ជា​ប្រធាន និង ឈិត ជឿន ហៅ​ម៉ុក គឺ​ជា​អនុប្រធាន​ទី​មួយ។
គណៈប្រធានរដ្ឋ​ មាន​ឋានៈ​​​​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ដែល​ជា​ប្រមុខ​រាជរដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា ​បាន​បន្ត​កាន់​តំណែង​ជា​ប្រមុខរដ្ឋ​នៃ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ រហូត​ដល់​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៦។ ក្រោយ​ពី​ព្រះអង្គ​លាលែង​ចេញ​ពី​តំណែង ខៀវ សំផន ក៏​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​នេះ​ជំនួស​ព្រះអង្គ។
យោងតាមលោក Raoul Jennar រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ មាន​រចនាសម្ព័ន្ធ​​ដូច​តទៅ៖
ប្រមុខ​រដ្ឋ
ខៀវ សំផន

សភា​តំណាង​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា
នួន ជា ប្រធាន
ឈិត ជឿន ហៅ ម៉ុក អនុ​ប្រធាន

រដ្ឋាភិបាល
ប៉ុល ពត ជា​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី
ឈឹម សាមោក ជា​នាយក​ខុទ្ទកាល័យ​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី
ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី
អៀង សារី ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី និង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស
សុន សេន ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី និង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ
វន វ៉េត ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី និង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច

រដ្ឋមន្រ្តី
ហ៊ូ នឹម រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ឃោសនាការ និង​ព័ត៌មាន
អៀង ធីរិទ្ធិ (ប្រពន្ធ​របស់ អៀង សារី) ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សង្គមកិច្ច
យុន យ៉ាត (ប្រពន្ធ​របស់ សុន សេន) ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​អប់រំ
ជួន ជឿន រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សុខាភិបាល
ជួន ម៉ុម រដ្ឋមន្រ្តី​ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្រ្ត
កង ចាប រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌
ចេង អន ​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ឧស្សាហកម្ម
នន សួន រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​កសិកម្ម
កុយ ធួន រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម
តូច ភឿន រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សាធារណការ

ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ អង្គការ​ដែល​មាន​អំណាច​លើស​អ្វីៗ​ទាំង​អស់​នោះ គឺ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា ដែល​មក​ទល់​នឹង​ពេល​នោះ​ត្រូវ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ខ្លួន​ឯង​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា “អង្គការបដិវត្តន៍” ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ថា​ជា “អង្គការ”
នៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធបក្សនេះទៀតសោត គណៈ​កម្មាធិការ ​ដែល​មាន​សិទ្ធិ​អំណាច​ធំបំផុត ក្នុង​ការ​​ធ្វើ​សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្ត​នានា អនុម័ត​គោល​នយោបាយ​រដ្ឋាភិបាល និង​លក្ខន្តិកៈ​ផ្សេងៗ​នោះ គឺ​គណៈ​អចិន្រ្តៃយ៍​បក្ស​ ដែល​មាន​សមាជិក​៥រូប​ គឺ​ប៉ុល ពត ជា​លេខា នួន ជា ជា​អនុលេខា អៀង សារី សោ ភឹម និង វន វ៉េត ជា​សមាជិក។
បន្ទាប់ពីគណៈអចិន្រ្តៃយ៍បក្ស អង្គការ​ដែល​មាន​អំណាច​លំដាប់​ទីពីរ​ក្នុង​បក្ស គឺ​គណៈកម្មាធិការ​​មជ្ឈិម​បក្ស។ សមាជិក​គណៈ​កម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​នេះ​រួម​មាន សមាជិក​ទាំង​៥រូប​នៃ​គណៈអចិន្រ្តៃយ៍ បូក​ជាមួយ​នឹង​មនុស្ស​ពីរ​នាក់​ទៀត​គឺ សុន សេន និង តាម៉ុក។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ មនុស្ស​បី​រូប​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​បន្ថែម​ទៅ​ក្នុង​គណៈ​កម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស គឺ ខៀវ សំផន ញឹម រស់ និង កែ ពក។

រចនាសម្ព័ន្ធ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា

គណៈ​អចិន្រ្តៃយ៍ (៥រូប)
ប៉ុល ពត លេខាបក្ស
នួន ជា អនុលេខា​បក្ស
អៀង សារី សមាជិក
សោ ភឹម សមាជិក
វន វ៉េត សមាជិក

គណៈ​កម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស (១០​រូប)
ប៉ុល ពត
នួន ជា
អៀង សារី
សោ ភឹម
វន វ៉េត
សុន សេន
ឈិត ជឿន ហៅ​ម៉ុក
ខៀវ សំផន
ញឹម រស់
កែ ពក

នៅក្នុងចំណោមសមាជិក​គណៈ​កម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​ដ៏​មាន​អំណាច​នេះ មាន​តែ​នួន ជា អៀង សារី និង ខៀវ សំផន ប៉ុណ្ណោះ ដែល​នៅ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​រហូត​មក​ទល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ។ អ្នក​ផ្សេង​ទៀត​បាន​ស្លាប់​បាត់​អស់​ទៅ​ហើយ។ វន វ៉េត និង​ញឹម រស់ ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​សម្លាប់​ចោល​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៨។ សោ ភឹម បាន​សម្លាប់​ខ្លួន​ឯង​នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៨។ សុន សេន ត្រូវ​បាន ប៉ុល ពត បញ្ជា​ឲ្យ​គេ​សម្លាប់​ចោល​ទាំង​គ្រួសារ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៧។ ក្រោយ​មក ប៉ុល ពត ខ្លួន​ឯង​ត្រូវ​បាន​ពួក​ខ្មែរក្រហម​គ្នាឯង​ចាប់​ខ្លួន​យក​មក​កាត់ទោស​ឲ្យ​ជាប់គុក​អស់​មួយ​ជីវិត​ពី​បទ​ធ្វើ​ឃាត​លើ សុន សេន នេះ។ ប៉ុល ពត បាន​ស្លាប់​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៩៨។ ចំណែក​តាម៉ុក​វិញ ​ស្លាប់​ដោយ​ជម្ងឺ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៦ ក្រោយ​ពី​បាន​ជាប់​ឃុំ​នៅ​ក្នុង​មន្ទីរ​ឃុំឃាំង​នៃ​តុលាការ​យោធា​កម្ពុជា​ អស់​រយៈពេល​ប្រមាណ​៧​ឆ្នាំ។
ក្រៅពីគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស លេខា​បក្ស​ប្រចាំ​ភូមិភាគ​ក៏​ជា​មនុស្ស​ដែល​មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។
ពួកខ្មែរក្រហមបានធ្វើការបែងចែក​ទឹកដី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​ភូមិភាគ​ តាំង​ពី​មុន​ឆ្នាំ​១៩៧៥​ម៉្លេះ។ ភូមិភាគ​នីមួយៗ គឺ​ជា​ការ​យក​ខេត្ត​ពីរ​ឬ​ច្រើន ឬ​កាត់​យក​ខេត្ត​នេះ​ខ្លះ ខេត្ត​នោះ​ខ្លះ មក​ដាក់​បញ្ចូល​គ្នា។ ភូមិភាគ​នីមួយៗ​ត្រូវ​បែង​ចែក​ជា​តំបន់ ហើយ​តំបន់​នីមួយៗ​ត្រូវ​បែង​ចែក​ជា​ស្រុក ឃុំ និង​សហករណ៍​បន្ត​ទៀត។
នៅតាមភូមិភាគនីមួយៗ លេខា​បក្ស​ប្រចាំ​ភូមិភាគ​គឺ​ជា​អ្នក​មាន​អំណាច​សម្រេច​លើ​អ្វីៗ​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​របស់​ខ្លួន។ អ្នក​ដែល​មាន​អំណាច​បន្ទាប់​ពី​ភូមិភាគ គឺ​សហករណ៍។ សហករណ៍​នីមួយៗ​ដឹកនាំ​ដោយ ប្រធាន​សហករណ៍​មួយ​រូប និង​សហការី​២រូប​ផ្សេង​ទៀត។ យោង​តាម​លោក David Chandlerសហករណ៍​មាន​អំណាច​ធ្វើ​សេចក្តី​សម្រេច​លើ​អ្វីៗ​ទាំងអស់​​នៅ​ក្នុង​​រង្វង់​​ដែនដី​របស់​ខ្លួន ដូចជា ការ​កំណត់​របប​ចំណី​អាហារ ទំហំ​ការងារ​ដែល​​ប្រជាជន​ត្រូវបំពេញ ឬ កំណត់​ថា​កុមារ​ណា​ដែល​ត្រូវ​ដាក់​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​កង​ចល័ត ជាដើម។ល។
កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​៧​ភូមិភាគ (ភូមិភាគ​កណ្តាល ជា​ភូមិភាគ​ទី៧ ដែល​ទើប​នឹង​បង្កើត នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧) ​រួម​មាន ៣២​តំបន់។

១ ភូមិភាគនិរតី ឬភូមិភាគ៤០៥

យោងតាមលោកស្រី Elizabeth Becker ភូមិភាគ​និរតី​គឺ​ជា​ភូមិភាគ​ធំ​ជាង​គេ មាន​ប្រជាជន​ក្រីក្រ​ជាង​គេ ប៉ុន្តែ មាន​កងទ័ព​ខ្លាំង​ជាង​គេ។ លេខា​ភូមិភាគ​និរតី គឺ​ឈិត ជឿន ហៅ​តាម៉ុក។ ភូមិភាគ​នេះ​រួម​មាន​ខេត្ត​កំពត និង​ខេត្ត​តាកែវ​ទាំង​មូល ស្រុក​ពីរ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់​ស្ពឺ គឺ​ស្រុក​សំរោង​ទង និង​ស្រុក​គង​ពិសី និង​ស្រុក​ប្រាំ​ក្នុង​ខេត្ត​កណ្តាល គឺ​ស្រុក​កណ្តាល​ស្ទឹង ស្រុក​ស្អាង ស្រុក​កោះធំ ស្រុក​កៀន​ស្វាយ និង​ស្រុក​លើក​ដែក។ ភូមិភាគ​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​បួន​តំបន់ គឺ​តំបន់​១៣ តំបន់​៣៣ តំបន់​៣៥ និង​តំបន់២៥។

ទី២ ភូមិភាគបូព៌ា ឬភូមិភាគ២០៣

ភូមិភាគ​នេះ​ដឹកនាំ​ដោយ សោ ភឹម ដែល​បាន​ធ្វើ​អត្តឃាត​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៨ នៅ​ពេល​ដែល​ប៉ុល ពត បញ្ជូន​ទាហាន​ឲ្យ​មក​ចាប់​ខ្លួន​។ ភូមិភាគ​នេះ​រួម​មាន ខេត្ត​ព្រៃវែង និង​ខេត្ត​ស្វាយរៀង​ទាំង​មូល ស្រុក​ទាំងអស់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត​ទន្លេរ​មេគង្គ ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ចាម ស្រុក​ឆ្លូង​ក្នុង​ខេត្ត​ក្រចេះ និង​ស្រុក​បី​ទៀត​ក្នុង​ខេត្ត​កណ្តាល គឺ​ស្រុក​ខ្សាច់​កណ្តាល ស្រុក​ល្វាឯម និង​ស្រុក​មុខ​កំពូល។ ភូមិភាគ​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​៥​តំបន់ គឺ​តំបន់​២០ តំបន់​២១ តំបន់​២២ តំបន់​២៣ និង​តំបន់​២៥។

ទី៣ ភូមិភាគពាយ័ព្យ ឬភូមិភាគ៥៦០

លេខា​ភូមិភាគ​ពាយ័ព្យ​ គឺ​ញឹម រស់។ ភូមិភាគ​នេះ​រួម​មាន​ខេត្ត​ពោធិសាត់ និង​បាត់ដំបង​ទាំង​មូល ហើយ​ចែក​ចេញ​ជា​៧​តំបន់ ពី​តំបន់​១ ដល់​តំបន់​៧។

ទី៤ ភូមិភាគឧត្តរ ឬភូមិភាគ៣០៣

ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧០ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៦​ ភូមិភាគ​នេះ​ដឹកនាំ​ដោយ កុយ ធួន ហៅ ធុច។ ក្រោយ​ពី កុយ ធួន ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៦ កែ ពក ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​លេខា​ភូមិភាគ​នេះ​ជំនួស​ កុយ ធួន។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ភូមិភាគ​ឧត្តរ​នេះ ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ភូមិភាគ​កណ្តាល​វិញ។ ចំណែក​ភូមិភាគ​ភូមិភាគ​ឧត្តរ​ចាស់​ត្រូវ​បាន​រើ​ទីតាំង​ទៅ​តាំង​នៅ​ខេត្ត​ខេត្តសៀមរាប ឧត្តរ​មានជ័យ និង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ​វិញ។ ភូមិភាគ​ឧត្តរ​ថ្មី​នេះ​ដឹកនាំ​ដោយ កង ចាប។

ទី៥ ភូមិភាគ​កណ្តាល

គឺ​ជា​ភូមិភាគ​បង្កើត​ថ្មី ដោយ​មាន​ទីតាំង​នៅ​ត្រង់​ភូមិភាគ​ឧត្តរ​ចាស់ ពោល​គឺ​រួមមាន​​ខេត្ត​កំពង់ធំ​ទាំងមូល ស្រុក​ទាំង​អស់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ត្រើយ​ខាង​លិច​ទន្លេរ​មេគង្គ ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ចាម និង​ស្រុក​ព្រែកប្រសព្វ ក្នុង​ខេត្ត​ក្រចេះ។ ភូមិភាគ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បែងចែក​ជា​បី​តំបន់ គឺ​តំបន់​៤១ តំបន់​៤២ និងតំបន់​៤៣។ លេខាភូមិភាគ​កណ្តាល គឺ កែ​ ពក។

ទី៦ ភូមិភាគបស្ចិម ឬភូមិភាគ៤០១

ភូមិភាគ​នេះ​ដឹកនាំ​ដោយ ជូ ជេត ហើយ​​រួមមា​នខេត្ត​កោះកុង និង​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង​ទាំង​មូល និង​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ។ ភូមិភាគ​នេះ​បែង​ចែក​ជា​៥​តំបន់ គឺ​តំបន់​៣១ តំបន់​៣២ តំបន់​៣៧ តំបន់១៥ និង​តំបន់​១១។

ទី៧ ភូមិភាគឦសាន ឬភូមិភាគ១០៨

ណៃ សារ៉ាន់ ហៅ យ៉ា បាន​កាន់​តំណែង​ជា​លេខា​ភូមិភាគ​ឦសានរហូត​ដល់​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៧៦។ ពេល​ដែល ណៃ សារ៉ាន់ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​គុក​ទួល​ស្លែង ម៉ែន សាន ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​លេខា​ភូមិភាគ​ជំនួសវិញ។ ភូមិភាគឦសាន​រួមមាន ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង ខេត្ត​រតនគិរី និង​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី​ទាំង​មូល និង​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​ខេត្ត​ក្រចេះ។ ភូមិភាគ​នេះ​បែង​ចែក​ជា​៦​តំបន់ គឺ​តំបន់​១០១ តំបន់​១០២ តំបន់​១០៤ តំបន់​១០៥ តំបន់​១០៧ និង​តំបន់​៥០៥។
នៅ​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម ​តំបន់​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ជា​តំបន់​ស្វយ័ត ដោយ​មិន​ចំណុះ​ឲ្យ​ភូមិភាគ​ណាមួយ។ តំបន់​ទាំង​នោះ​រួម​មាន តំបន់​សៀមរាប-ឧត្តរមានជ័យ ឬ​តំបន់១០៦ និង​តំបន់​ព្រះវិហារ ឬតំបន់១០៣ ដែល​ពី​មុន​ស្ថិត​ក្នុង​ភូមិភាគ​ឧត្តរ តំបន់​ក្រចេះ ឬ​តំបន់៥០៥ និង​តំបន់​មណ្ឌលគិរី ឬ​តំបន់​១០៥ ពី​មុន​ស្ថិត​ក្នុង​ភូមិភាគ​ឦសាន។ តំបន់​កំពង់សោម​ក៏​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ជា​តំបន់​ស្វយ័ត​ដែរ៕

មហាយក្ស​ចិន​និង​ស្មារតី​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ជា​លក្ខណៈ​អន្តរជាតិ

ប្រភព៖ RFI
ថ្ងៃ​នេះ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស័រ តាន់​សូម​បន្ត​និយាយ​ពី​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស​ចិន​ត​ទៅ​ទៀតដោយ​សូមបន្ត​លើក​ឡើង​ពី​ស្ថានភាព​ទូទៅ​នៃ​មហាយក្ស​អាស៊ី​មួយ​នេះក្នុង​គ្រា​បច្ចុប្បន្ន។ សព្វ​ថ្ងៃ ក្នុង​នាម​ជា​មហា​ប្រទេស​មួយ​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ឡើងៗ​នៅ​លើ លោក​ ចិន​មិន​ត្រូវ​ការ​ពារ​តែ​ផល​ប្រយោជន៍ជាតិ​ប៉ុណ្ណោះទេ​ ប៉ុន្តែ​ក៏​ត្រូវ​គិត​គូរ​ផង​ដែរពី ​ប្រយោជន៍​អន្តរជាតិ។
 នៅ​ក្នុង​អភិក្រម​នៃ​ការ​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​នៅ​លើ​លោក ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ កាន់​តែ​ខ្លាំង​នឹង​ជម្រើស​ពីរ​ដ៏​ពិបាក។ នៅ​ម្ខាង ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ត្រូវ​ការពារ​ផល​ប្រយោជន៍​របស់​ប្រទេស​ជាតិ តែ​នៅ​ម្ខាង​ទៀតទីក្រុង​ប៉េកាំង​ដែល​កំពុង​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក ក៏​ត្រូវ​គិតគូរ​ដែរ​ពី​ប្រយោជន៍អន្តរជាតិ​។
ប្រទេស​ចិន​ដែល​យក​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​នៅ​អាស៊ី​មក​ធ្វើ​ជា​ឈ្នាន់​ជាន់​ឡើង​ទៅ​ក្រសោប​
យកលក្ខន្តិកៈ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក មាន​មធ្យោបាយ​ពីរ​សំខាន់​ដែល​ប្រទេស​ជប៉ុន​ពុំ​មាន។ នោះ​គឺ ចិន​ជា​សមាជិក​អចិន្ត្រៃយ៍​នៃ​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ហើយ​ចិន​ក៏​ជា​មហា​អំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ដែរ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ នៅ​ក្នុង​នយោបាយ​ការ​បរទេស​របស់​ខ្លួន ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ដែល​កំពុង​បន្ត​លេច​ត្រដែត​ឡើង​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ ត្រូវ​តែ​អភិវឌ្ឍ​ការ​ផ្តោះប្តូរ​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​ឧភតោភាគី ហើយ​ទន្ទឹម​​នេះ ក៏​ត្រូវ​ប្រឹងប្រែង​ជួយ​រក្សា​ស្ថិរភាព​នៃ​ប្រព័ន្ធ​អន្តរជាតិ​ដែរ តាម​រយៈ​ការ​ពង្រឹង​លក្ខណៈ​ពហុភាគី​និយម​និង​ពហុប៉ូល​នៃ​ពិភពលោក​បច្ចុប្បន្ន។
ក្នុង​គោលដៅ​ការពារ​ផល​ប្រយោជន៍​របស់​ប្រទេស​ជាតិ ការ​ពង្រឹង​ភាព​ជា​ដៃគូ​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​មួយ​ប្រទេស​នីមួយៗ​និង​ជាមួយ​ទ្វីប​នីមួយៗ​ ជា​ការ​មួយ​ចាំបាច់​បំផុត សម្រាប់​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន។ ពីព្រោះ ធ្វើ​ដូច្នេះ ទីក្រុង​ប៉េកាំង​អាច​បន្ត​ទិញ​ពី​បរទេស វត្ថុធាតុ​ដើម ពិសេស​ថាមពល​និង​ពង្រីក​ទីផ្សារ​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ សម្រាប់​ផលិតផល​Made in China ដែល​ត្រូវ​លក់​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ប្រទេស។ ត្រង់​នេះ ការ​បង្កើន​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន​និង​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​ជាក់​ស្តែង។ ទំហំ​នៃ​ការ​ផ្តោះប្តូរ​រវាង​ចិន​និង​អាហ្វ្រិក​ដែល​ជា​ទ្វីប​សម្បូណ៌​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ធម្មជាតិ បាន​កើន​ឡើង​មួយ​ជា​បួន​ក្នុង​រយៈ​ពេល​១០​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ បាន​កើន គិត​ជា​ទឹក​ប្រាក់ ដល់​១០​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨។ ក្នុង​ន័យ​នេះ នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​២០០៦ ជា​លើក​ទី​មួយ​បង្អស់ ជំនួប​កំពូល​ចិន-អាហ្វ្រិក បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង។
នៅ​ក្នុង​ន័យ​ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ ទ្វីប​អាមេរិក​ខាង​ត្បូង​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ដៃគូ​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​៣​របស់​ប្រទេស​ចិន ដោយ​ទំហំ​នៃ​ការ​ផ្តោះប្តូរ​បាន​កើន គិត​ជា​ទឹក​ប្រាក់​ដល់​ទៅ​១៤​ ០០០០​លាន​ដុល្លារ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨។ នៅ​អាមេរិក​ខាង​ត្បូង ចិន​ដាក់​ទុន​រក​ស៊ី​នៅ​លើ​វិស័យ​រ៉ែ​និង​ប្រេង​កាត លក់​សម្លៀក​បំពាក់ និង​គ្រឿង​Electronique​ទៅ​ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​អាមេរិក​ខាង​ត្បូង និង​ទិញ​ពី​ប្រទេស​ទាំង​នេះ​មក​វិញ នូវ​ផលិតផល​កសិកម្ម​និង​វត្ថុធាតុ​ដើម។ អ៊ីចឹង​ហើយ បាន​ជា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨​មក ចិន​បាន​ក្លាយ​ជា​ដៃគូ​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​១​របស់​ប្រទេស​ប្រេស៊ីល ជំនួស​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។
ក៏​ប៉ុន្តែ ការ​ទូត​ជា​ឧភតោភាគី​របស់​ប្រទេស​ចិន នៅ​លើ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ថាមពល មិន​ស៊ី​ចង្វាក់​គ្នា​ឡើយ​ជាមួយ​នឹង​ស្មារតី​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​ទីក្រុង​ប៉េកាំង ក្នុង​នាម​ជា​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​នៃ​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ពិភពលោក។ ឧទាហរណ៍​នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក ចិន​ឲ្យ​អាទិភាព​ទៅ​លើ​តែ​ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ខ្លួន​ទាញ​បាន​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​ដៃគូ ហើយ​មិន​ខ្ចី​រវីរវល់​សោះ​ឡើយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​នេះ។ ចិន​ដែល​ខ្លាច​បរទេស​ជ្រៀត​ជ្រែក​ក្នុង​បញ្ហា​ផ្ទៃ​ក្នុង​របស់​ខ្លួន ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ហាម​ខ្លួន​ឯង កុំ​ចូល​ជ្រៀតជ្រែក​ក្នុង​បញ្ហា​ផ្ទៃ​ក្នុង​របស់​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​នីមួយៗ។ អ៊ីចឹង​ហើយ បាន​ជា​ចិន​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ការពារ​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ូដង់ (Soudan) ក្នុង​សំណុំ​រឿង​ដារហ្វួ(Darfour) ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ការ​ដាក់​ទ័ណ្ឌកម្ម​ពី​សំណាក់​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ធ្វើ​ដូច្នេះ ចិន​មិន​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លួន​ឯង​ក្នុង​នាម​ជា​មហា​អំណាច​ពិភព​លោក ដែល​តាម​ធម្មតា​ត្រូវ​មាន​ស្មារតី​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ខ្លាំង​ជាង​នេះ។
ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ នៅ​ក្នុង​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ចិន​ពិបាក​ជ្រើស​រើស​រវាង​ការ​
ការពារ​ផល​ប្រយោជន៍​របស់​ខ្លួន និង​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​ខ្លួន ឲ្យ​សម​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក។ ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន​និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក សំខាន់​ណាស់​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ ពីព្រោះ​នៅ​ម្ខាង​ចិន​ត្រូវ​ការ​ទីផ្សារ​សហ​រដ្ឋ​អាមេរិក និង​នៅ​ម្ខាង​ទៀត​អាមេរិក​ត្រូវ​ការ​លុយ​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​របស់​ចិន​ដែល​ជា​ប្រទេស​សម្បូណ៌​សញ្ច័យធន។
សហរដ្ឋ​អាមេរិក​អះអាង​ថា នយោបាយ​រក្សា​តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន​ចិន​ឲ្យ​នៅ​ថោក​ជ្រុល យ៉ាង​តិច​២០% ថោក​ជាង​តម្លៃ​ពិត​ប្រាកដ​របស់​វា បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​មិន​ស្មោះ​ត្រង់។ ពីព្រោះ ធ្វើ​យ៉ាង​នេះ និង​ដោយសារ​តែ​កម្លាំង​ពលកម្ម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​មាន​តម្លៃ​ថោក ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង អាច​លក់​ផលិតផល​ទៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​ក្នុង​តម្លៃ​ថោក​មែន​ទែន។
ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា ទាំង​សហរដ្ឋអាមេរិក​និង​ទាំង​សហភាព​អឺរ៉ុប ចេះ​តែ​ទាមទារ​ឲ្យ​ចិន​ដំឡើង​តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន។ ក៏​ប៉ុន្តែត្រង់​នេះ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​ក៏​ពិបាក​ជ្រើស​រើស​ដែរ។ ផល​ប្រយោជន៍​របស់​ជាតិ តម្រូវ​ឲ្យ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​បន្ត​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ដំឡើង​តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន។ ទន្ទឹម​​នេះ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​ដឹង​ថា នយោបាយ​រក្សា​តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន​ឲ្យ​នៅ​ថោក​ជ្រុល​បែប​នេះ គំរាម​ស្ថិរភាព​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ និង​ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ បាត់​បង់​តុល្យភាព។
យ៉ាង​ណា​មិញ ក្នុង​សំណុំរឿង​ប្រាក់​យ័ន ក៏​ដូច​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​ធាតុអាកាស​ពិភព​លោក​កើន​កំដៅ​ដែរ មក​ទល់​ពេល​នេះ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​ផល​ប្រយោជន៍​ជាតិខ្លាំងជ្រុល ខ្លាំងជាង​ផល​ប្រយោជន៍​អន្តរជាតិ។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​បស្ចិមលោក​ជា​ទូទៅ ចាត់​ទុក​ចិន​ថា​ជា​ប្រទេស​ឆ្មើងឆ្មៃ គ្មាន​ស្មារតី​ទទួល​ខុស​ត្រូវ មិន​សម​នឹង​មាឌ​ព្រម​ទាំង​ទម្ងន់​របស់​ខ្លួន​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។
មែន​ទែន​ទៅ ការ​ពិត​មិន​អ៊ីចឹង​ទាំង​ស្រុង​ទេ។ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​យល់​ណាស់​ថា ខ្លួន​គ្មាន​ជម្រើស​អ្វី​ក្រៅ​ពី​បង្កើន​ស្មារតី​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ពិភពលោក នា​ពេល​ដែល​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន​លេច​ត្រដែត​ឡើង​កាន់​តែ​ច្បាស់​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ ក៏​ប៉ុន្តែ សម្រាប់​ទីក្រុង​ប៉េកាំង នៅ​មាន​ច្រើន​ណាស់​បញ្ហា​ដែល​ខ្លួន​ត្រូវ​ដោះស្រាយ​ជា​អាទិភាព ដូចជាការ ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ ការកាត់​បន្ថយ​វិសមភាព​ក្នុងសង្គម ការបន្ត​ពង្រឹង​អនុត្តរភាព​​នៃ​ប្រទេស​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​អាស៊ី ដើម្បី​នៅទីបំផុត ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក ដែល​មាន​ស្មារតី​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ខ្ពស់។ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​ដឹង​ទៀត​ថា ការ​ស្លាប់​រស់​របស់​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត អាស្រ័យ​ទាំង​ស្រុងនឹង​ជ័យ​ជំនះ​ឬ​បរាជ័យ​នៃ​ការ​អនុវត្តន៍​ផែន​ការ​ទាំង​អស់​នេះ។
ពាក្យគន្លឹះ : ចិន

ហេតុអ្វី​បានជា​អង់គ្លេស​មិនព្រម​ទទួលយក​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី​របស់​អឺរ៉ុប?

ប្រភព៖ RFI
លោក David Cameron នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ បាន​​ជំទាស់​នឹង​សំណើ​របស់​បារាំង និង​អាល្លឺម៉ង់ ដែល​ចង់​​កែប្រែ​សន្ធិសញ្ញា​សហភាព​អឺរ៉ុប ដើម្បី​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល។ ការជំទាស់នេះ​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​បារាំង និង​អាល្លឺម៉ង់​ងាកទៅបង្កើត​​សន្ធិសញ្ញា​ដាច់ដោយឡែក​មួយ ជាមួយ​ប្រទេស​ជាសមាជិក​សហភាព​អឺរ៉ុប​ផ្សេងទៀត ដោយ​ទុក​ឲ្យ​អង់គ្លេស​នៅ​ឯកោ​ម្នាក់ឯង។ ហេតុអ្វី​បាន​ជាលោក David Cameron ជ្រើសរើស​ផ្លូវ​ដើរ​ដ៏​ឯកោ​បែបនេះ?
នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ជំនួបកំពូល​អឺរ៉ុប កាលពី​ថ្ងៃ​សុក្រ សប្តាហ៍​មុននេះ លោក David Cameron បាន​ពន្យល់ថា លោក​ជំទាស់​នឹង​ការ​កែប្រែ​សន្ធិសញ្ញា​សហភាព​អឺរ៉ុប ព្រោះ វា​មិន​បម្រើ​ឲ្យ​ផលប្រយោជន៍​របស់​អង់គ្លេស។
គួរ​បញ្ជាក់ថា តាំង​ពីដើម​មក អង់គ្លេស​តែងតែ​ជំទាស់​នឹង​ការទាមទារ​របស់​សហភាព​អឺរ៉ុប ដែល​ចង់​រឹតបន្តឹង​ការ​គ្រប់គ្រង​សកម្មភាព​ទីផ្សារ​មូលត្រ និង​​បង្កើត​ពន្ធ​លើ​ការ​ទិញដូរ​មូលបត្រធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ធនាគារ។ អង់គ្លេស​យល់ថា ការធ្វើ​បែបនេះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យប៉ះពាល់​ដល់​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អង់គ្លេស ដែល​ជា​ទីផ្សារមូលបត្រ​ធំបំផុត នៅ​អឺរ៉ុប។
នៅ​ក្នុង​ជំនួបកំពូល កាលពីថ្ងៃ​សុក្រ លោក Cameron បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​មាន​ពិធីសារ​ពិសេស​មួយ ដើម្បី​​ការពារ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អង់គ្លេស ទើប​​អង់គ្លេស​យល់​ព្រម​ឲ្យ​មាន​ការកែប្រែ​សន្ធិសញ្ញា​សហភាព​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ បារាំង និង​អាល្លឺម៉ង់​ប្រឆាំង​យ៉ាង​ដាច់អហង្ការ​​មិន​ឲ្យ​បង្កើត​ករណី​ពិសេស សម្រាប់​អង់គ្លេស​តែ​ម្នាក់​ឯង​ដូច្នេះ​ទេ។ ដោយ​មិន​អាច​កែប្រែ​សន្ធិសញ្ញាសហភាព​អឺរ៉ុប​បាន បារាំង និង​អាល្លឺម៉ង់​ក៏​ងាក​ទៅ​ចរចា​បង្កើតវិធាន​សារពើពន្ធ​ថ្មី ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​សន្ធិសញ្ញា​ដាច់ដោយ​ឡែកមួយ ដែល​ចុះ​​រវាង​ប្រទេស​ចាយលុយ​អឺរ៉ូ (១៧​ប្រទេស) ដោយ​បើក​ផ្លូវ​ឲ្យ​ប្រទេស​ផ្សេងទៀត​ចូលរួម តាម​គោលការណ៍​ស្ម័គ្រចិត្ត។
ថ្វីដ្បិត​តែ​លោក David Cameron លើក​ឡើង​អំពី​​ការការពារ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អង់គ្លេស ក៏ប៉ុន្តែ ហេតុផល​សំខាន់​បំផុត ដែល​អង់គ្លេស​មិន​​ទទួល​យក​វិធាន​សារពើពន្ធ​របស់​អឺរ៉ុប គឺ​មក​ពី​បញ្ហា​នយោបាយ​ផ្ទៃ​ក្នុង​របស់​អង់គ្លេស។ លោក David Cameron និង​គណបក្ស​​របស់​លោក (គណបក្ស​អភិរក្ស​និយម​) តែងតែ​ប្រកាន់​ជំហរ​​មិន​ចង់​ឲ្យ​អង់គ្លេស​​ធ្វើ​សមាហរ័ណកម្ម​ស៊ីជម្រៅ​ជាមួយ​សហភាព​អឺរ៉ុប។
នៅ​មុន​ជំនួបកំពូល​អឺរ៉ុប សមាជិកសភា​មក​ពី​គណបក្ស​អភិរក្ស​និយម​បាន​ព្រមាន​​ថា ប្រសិន​បើ​លោក David Cameron ចុះហត្ថលេខា​យល់ព្រម​ឲ្យ​កែប្រែ​សន្ធិសញ្ញា​សហភាព​អឺរ៉ុប ពួកគេ​នឹង​ទាមទារ​ឲ្យ​យក​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី ទៅ​ឆ្លងកាត់​ការបោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ។ លោក David Cameron ដឹង​ថា ពលរដ្ឋ​អង់គ្លេស​ភាគច្រើន​ប្រាកដ​ជា​មិន​​ទទួល​យក​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី​នេះ​ទេ។ ដូច្នេះ បើ​សិន​ជា​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ គាត់​ប្រាកដ​ជា​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ហើយ​អាច​នឹង​ត្រូវ​គេ​បង្ខំ​ឲ្យ​ចុះចេញ​ពី​តំណែង។
ក៏ប៉ុន្តែ ការបដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​វិធានសារពើពន្ធ​របស់​អឺរ៉ុប​ក៏​កំពុង​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក David Cameron ត្រូវ​​ប្រឈមមុខ​នឹង​វិបត្តិ​នយោបាយ​ដែរ។ ក្រៅ​ពី​គណបក្ស​ប្រឆាំង គណបក្ស​ជាដៃ​គូ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ (Liberal Democrats) ក៏​​រិះគន់​សេចក្តីសម្រេច​​របស់​លោក David Cameron នេះដែរ។ លោក Nick Clegg ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី និង​ជា​មេដឹកនាំ​គណបក្ស Liberal Democrats បាន​លើកឡើង​ថា ការ​បដិសេធ​មិនទទួល​យក​វិធានសារពើពន្ធ​ថ្មី​របស់​អឺរ៉ុប​មិនមែន​ជា​​រឿង​ល្អ​ទេ ព្រោះ​វា​​កំពុង​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​អង់គ្លេស​ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​ឯកោ។
គួរ​បញ្ជាក់ថា ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ក្រៅ​តំបន់​ចាយលុយអឺរ៉ូទាំង ១០​ មាន​ ៩ប្រទេស​ ដែល​បាន​សុខចិត្ត​ទទួល​យក​សន្ធិសញ្ញា​ ដែល​ចុះហត្ថលេខា​ដោយ​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​​ចាយលុយ​អឺរ៉ូ។ គិត​ជា​សរុប ប្រសិន​បើ​មិនមាន​ការ​ជំទាស់​ពី​សភា​ជាតិ​ទេនោះ ប្រទេស​ចំនួន ២៦ នឹង​អនុវត្ត​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី​របស់​អឺរ៉ុប។ អង់គ្លេស​គឺ​ជា​ប្រទេស​តែមួយ​គត់ ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រៅ​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី​នេះ។
សេចក្តីសម្រេច​របស់​លោក David Cameron បាន​ទទួល​នូវការ​អបអរ​សាទរ​យ៉ាងខ្លាំងក្លា​ពី​សំណាក់​មន្រ្តី​គណបក្ស​អភិរក្ស​និយម។ អ្នក​ខ្លះ​បាន​លើកឡើង​ថា ការ​សម្រេច​​នៅក្រៅ​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី​របស់​អឺរ៉ុប ដែល​កំពុង​តែ​ស្ថិត​ក្នុង​វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល គឺ​​ប្រៀបបាន​នឹង​ការ​មិន​ឡើង​​លើ​នាវា Titanic ដែល​កំពុង​តែ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​លិចលង់។
ក៏ប៉ុន្តែ ប្រសិន​បើ​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប​ពិត​ជា​ត្រូវ​លិចលង់​មែន ការស្ថិត​នៅ​ក្រៅ​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី​របស់​អឺរ៉ុប មិន​ប្រាកដ​ថា​អាច​ជួយ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​អង់គ្លេស​ចៀស​រួច​ពី​វិបត្តិ​នោះទេ ព្រោះ​ការនាំចេញ​ភាគច្រើន​របស់​អង់គ្លេស គឺ​នាំចេញ​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​សមាជិក​សហភាព​អឺរ៉ុប។ ផ្ទុយ​ទៅវិញ ប្រសិន​បើ​​សន្ធិសញ្ញា​ថ្មី​ចូល​ជាធរមាន ហើយ​​អឺរ៉ុប​ទាំង ២៦​ប្រទេស នាំគ្នា​ជជែក​​អំពី​ការ​បង្កើត​ច្បាប់ ដើម្បី​រឹតបន្តឹង​ការ​គ្រប់គ្រង​សកម្មភាព​ទីផ្សារ​មូលបត្រ ឬ​បង្កើត​ពន្ធ​លើ​ការទិញដូរ​មូលបត្រ អង់គ្លេស​ប្រាកដ​ជា​មិន​​អាច​ចូល​រួម ដើម្បី​តវ៉ា​ការពារ​ផលប្រយោជន៍​របស់​ខ្លួន​បានទេ។
នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ ១២ ធ្នូ នេះ លោក​នីកូឡា សាកូហ្ស៊ី ប្រធានាធិបតីបារាំង បាន​ថ្លែង​ថា “នៅពេលនេះ អឺរ៉ុប​ថ្មីមួយ​បាន​ចាប់កំណើត​ហើយ”។ ក៏ប៉ុន្តែ អឺរ៉ុប​​ថ្មីនេះ គឺ​ជា​អឺរ៉ុប​ដែល​គ្មាន​រាជាណាចក្រ​អង់គ្លេស៕

ការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា

  ប្រភព៖  RFI
   ដោយ សេង ឌីណា
នៅក្រោម​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ បទល្មើស​ព្រហ្មទណ្ឌ​មាន​តែ​មួយគត់ គឺ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​បដិវត្តន៍។ អ្នកណា​ដែល​ត្រូវ​ចោទប្រកាន់​ថា​ជា​អ្នក​ប្រឆាំង​នឹង​បដិវត្តន៍ ដែល​ពួក​ខ្មែរក្រហម​ហៅថា “ខ្មាំង” នោះ អ្នកនោះ​នឹងត្រូវ​គេ​យក​ទៅ​សម្លាប់​ចោល ដោយ​គ្មាន​ការ​ជំនុំជម្រះ​អ្វីទាំងអស់។
ពួក​មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម ដែល​ភ័យខ្លាច​រហូតដល់​ទៅ​ស្រមោល​ខ្លួនឯង​នោះ មើលឃើញ​មនុស្ស​ជុំវិញ​ខ្លួន​ទាំងអស់​ថា​សុទ្ធតែ​ជា​ខ្មាំង រហូតដល់​សម្លាប់​គ្នាឯង​នៅក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​បក្ស។
ជម្លោះ និង​ការ​កម្ចាត់​គ្នាឯង​នៅក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ កម្ពុជា (ឬ​ខ្មែរក្រហម) ​បាន​ចាប់ផ្តើម​ឡើង តាំងពី​ពេល​ដែល​ពួកគេ​ទើបតែ​នឹង​ឡើង​មក​កាន់អំណាច​ នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៥​ម្ល៉េះ។
ហ៊ូ យន់ មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​ខ្មែរ​ក្រហម និង​ជា​អតីត​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ នៃ​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួមជាតិ​កម្ពុជា បាន​បាត់ខ្លួន​ នៅ​ខែ​សីហា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី​បាន​ជំទាស់​នឹង​សេចក្តី​សម្រេច​របស់​បក្ស​ជាច្រើនលើក​ច្រើនសា ជាពិសេស​ ទាក់ទង​នឹង​ការ​ជម្លៀស​ប្រជាជន​ចេញពី​ទីក្រុង និង​ការ​ធ្វើសង្រ្គាម​ជាមួយ​វៀតណាម។
ការបោសសម្អាត​​ភូមិភាគ​ឦសាន
ក៏ប៉ុន្តែ ប្រតិបត្តិការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​បក្ស​បាន​ចាប់​កក្រើក​ខ្លាំង​ នៅខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៦ ដោយ​ចាប់ផ្តើម​ពី​ភូមិភាគ​ឦសាន​ទៅ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៦ ណៃ សារ៉ាន់ ហៅ មិត្តយ៉ា លេខាបក្ស​ប្រចាំ​ភូមិភាគ​ឦសាន ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន​យក​ទៅ​ដាក់ឃុំ​ នៅ​គុក​ទួលស្លែង ដោយ​ចោទ​ពីបទ​ក្បត់ជាតិ។ ប៉ុន្មានថ្ងៃ​ក្រោយមក​ទៀត កែវ មាស និង​កែវ មុន្នី ក៏​ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន​ជា​បន្តបន្ទាប់​គ្នា​ដែរ។ យើង​សង្កេតឃើញ​ថា កម្មាភិបាល​ជាន់ខ្ពស់​ខ្មែរក្រហម​ទាំងបីរូប​នេះ សុទ្ធសឹង​តែជា​អតីត​មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​នៃ​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​ខ្មែរ ដែល​បែកចេញ​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន។
គួរ​រំឭក​ឡើងវិញ​ថា នៅក្រោយ​សន្និសីទ​ក្រុង​ហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៥៣ ក្រុម​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​បាន​បែកខ្ញែកគ្នា​ជា​បី​ក្រុម៖ មួយក្រុម​រត់ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម មួយក្រុម​បង្កើត​ចលនា​តស៊ូ​ដោយ​សម្ងាត់​នៅ​កម្ពុជា និង​មួយក្រុមទៀត​បង្កើត​បក្ស​នយោបាយ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា “ប្រជាជន” ដើម្បី​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ។ កែវ មុន្នី ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត ដែល​រត់ទៅ​វៀតណាម​ជាមួយ សឺន ង៉ុកមិញ។ ណៃ សារ៉ាន់ ស្ថិតក្នុង​ចំណោម​ចលនា​តស៊ូ​សម្ងាត់ រួម​ជាមួយ ទូ សាមុត សៀវ ហេង នួន ជា និង សោ ភឹម។ ចំណែកឯ កែវ មាស ស្ថិតក្នុង​ចំណោម​មេដឹកនាំ​បក្ស​ប្រជាជន និង​ជា​លេខាបក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​ខ្មែរ​ប្រចាំ​ក្រុង​ភ្នំពេញ។
ដូចនេះ ការចាប់ខ្លួន ណៃ សារ៉ាន់ កែវ មុន្នី និង កែវ មាស គឺត្រូវបាន​ធ្វើឡើង ក្នុងគោលដៅ​បោសសម្អាត​ក្រុម​ដែល​គេ​សង្ស័យ​ថា​ស្និទ្ធិ​នឹង​វៀតណាម។
ជីកស្មៅ​ត្រូវ​ជីក​ទាំងឫស
ក្រោយពី​បាន​ចាប់ខ្លួន​មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​នៅ​ភូមិភាគ​ឦសាន​ហើយ ក្រុម ប៉ុល ពត ក៏បាន​បន្ត​ប្រតិបត្តិការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​បក្ស រហូតដល់​ក្រុង​ភ្នំពេញ​ទៀត គឺ​នៅក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​តែម្តង។
នៅចុងឆ្នាំ​១៩៧៦ និង​ដើមឆ្នាំ​១៩៧៧ រដ្ឋមន្រ្តី​ ៣រូប ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន​ជា​បន្តបន្ទាប់គ្នា គឺ​នន សួន រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​កសិកម្ម​ កុយ ធួន រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម និង​ទូច ភឿន រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សាធារណការ។ ក្រោមការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​សួរចម្លើយ កុយ ធួន និង ទូច ភឿន បាន​សារភាព​ថា​ពួកគេ​ពិតជា​ភ្នាក់ងារ​ស៊ើបការណ៍​អាមេរិក (សេ.អ៊ី.អា) មែន ហើយ​ថែមទាំង​បាន​បង្កើត​ខ្សែរយៈ​ក្នុង​ជួរ​កម្មាភិបាល​ខ្មែរ​ក្រហម​ទៀតផង។
ភោគ ឆាយ និង​ហ៊ូ នឹម ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន ​នៅខែមីនា និង​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៧។ ការ​ចាប់ខ្លួន​ចេះតែ​បន្ត​ធ្វើ ដោយ​យោងតាម​ចម្លើយ​សារភាព​ ពី​អ្នកទោស ដែល​ទទួលរង​នូវ​ទារុណកម្ម ហើយ​បង្ខំចិត្ត​ឆ្លើយដាក់​គ្នា​ពីមួយ​ទៅមួយ។ ​ឲ្យតែ​កម្មាភិបាល​ណា​ត្រូវគេ​សង្ស័យថា​ជា​ខ្មាំង​ហើយ​នោះ មិនត្រឹមតែ​បុគ្គល​នោះ​ទេ ដែល​ត្រូវ​ចាប់ខ្លួន សូម្បីតែ​សហការី និង​ក្រុមគ្រួសារ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ក៏​ត្រូវ​ចាប់ខ្លួន​ទាំងអស់​ដែរ ក្រោម​ពាក្យស្លោក​ថា “ជីក​ស្មៅ​ត្រូវ​ជីក​ទាំង​ឫស”។
នៅក្នុង​អំឡុងពេល​នោះ ជម្លោះ​រវាង​ខ្មែរក្រហម និង​វៀតណាម បាន​រាលដាល​កាន់តែ​ខ្លាំងឡើងៗ។ នៅចុងឆ្នាំ ១៩៧៧ ក្រោយ​ពេលត្រឡប់​ពី​បំពេញទស្សនកិច្ច នៅ​ប្រទេស​ចិន​វិញ ប៉ុល ពត បាន​បញ្ជាឲ្យ​បើក​ប្រតិបត្តិការ​​យោធា​​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំមួយ ប្រឆាំង​នឹង​វៀតណាម នៅ​ព្រំដែន​ខាងកើត​កម្ពុជា។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រតិបត្តិការ​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​យ៉ាង​ដំណំ។ កងទ័ព​វៀតណាម​បាន​វាយលុក​ចូល​រហូតដល់​ទីរួមខេត្ត​ស្វាយរៀង។
នៅចំពោះមុខ​មន្រ្តី​ថ្នាក់ដឹកនាំ​បក្ស ប៉ុល ពត និង សុន សេន ដែល​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារជាតិ បាន​លើកឡើង​ថា បរាជ័យ​នៃ​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​ប្រឆាំង​វៀតណាម​នេះ កើតឡើង​ដោយសារ​តែ​មាន​ខ្មាំង​បង្កប់ ក្នុង​ជួរ​កម្មាភិបាល​ខ្មែរ​ក្រហម​ នៅ​ភូមិភាគ​បូព៌ា។
ប៉ុល ពត ចាប់ផ្តើម​ជីករំលើងឫស​បដិវត្តន៍​របស់ខ្លួនឯង
ការបោសសម្អាត​ភូមិភាគ​បូព៌ា​ក៏បាន​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើឡើង នៅក្នុង​អំឡុង​ចុង​ខែ​មករា និង​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៨ ក្រោម​បញ្ជា​ផ្ទាល់​របស់ ប៉ុល ពត ដោយ​មាន សុន សេន ជាអ្នក​ចេញមុខ​អនុវត្តផ្ទាល់ និង​មាន​ ឌុច ជា​អ្នក​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ ដែលយក​បាន​ពី​ចម្លើយសារភាព​របស់​អ្នកទោស។ ក្នុងរយៈពេល​តែ​ប្រមាណ​មួយខែ​ប៉ុណ្ណោះ កម្មាភិបាល​ភូមិភាគ​បូព៌ា​ប្រមាណ​៤០០នាក់ ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន​យក​ទៅដាក់​ក្នុង​គុក​ទួលស្លែង។
យោងតាម​លោកស្រី Elizabeth Becker សោ ភឹម លេខា​ភូមិភាគ​បូព៌ា​បាន​បើក​កិច្ចប្រជុំ​សម្ងាត់​មួយ​ជាមួយ​មន្រ្តី​ជំនិតៗ នៅ​ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៨ ដើម្បី​ជជែក​អំពី​ការ​ចាប់ខ្លួន​កម្មាភិបាល​ភូមិភាគ​បូព៌ា​នេះ។ ពេលនោះ សោ ភឹម និង​សហការី​សុទ្ធតែ​ជឿថា អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ចាប់ខ្លួន​ទាំងនេះ​សុទ្ធសឹង​ជា​មនុស្ស​គ្មាន​កំហុស។ ក៏ប៉ុន្តែ សោ ភឹម នៅតែ​យល់​ថា ការ​ចាប់ខ្លួន​នេះ ប្រហែល​ជា​មកពី​មាន​ការ​ភាន់ច្រឡំ​អ្វីមួយ​ ដោយ​មិនគិត​ថា គេ​កំពុងតែ​មាន​ផែនការ​​កម្ចាត់​ខ្លួន​នោះទេ។
ទីបំផុត សោ ភឹម ត្រូវបាន​គណៈមជ្ឈិមបក្ស​កោះហៅ​ឲ្យទៅ​ប្រជុំ​នៅ​ភ្នំពេញ ដោយ​មិនមាន​បញ្ជាក់​អំពី​កម្មវត្ថុ​ច្បាស់លាស់។ សោ ភឹម បាន​ចាត់​និរសា​ម្នាក់​ឲ្យទៅ​ភ្នំពេញ ដើម្បី​សួរនាំ​​អំពី​ការប្រជុំនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ និរសានេះ​បាន​បាត់ខ្លួនរហូត​មិនឃើញ ត្រឡប់​មកវិញ​ទេ។ សោ ភឹម ក៏បាន​បញ្ជូន​និរសា​ឲ្យទៅ​ភ្នំពេញ​ជា​បន្តបន្ទាប់​ទៀត ប៉ុន្តែ មិនមាន​និរសា​ណាម្នាក់​វិល​ត្រឡប់​មកវិញ​នោះទេ។
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ គណៈមជ្ឈិមបក្ស ក៏បាន​ដាក់​បញ្ជា​ឲ្យ​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ភូមិភាគ​បូព៌ា។ កងទ័ព​ខ្មែរក្រហម​ចំនួន​ពីរ​កង​វរសេនាធំ អម​ដោយ​កងរថក្រោះ​ផងនោះ ក៏បាន​ឆ្លង​ទន្លេ​មេគង្គ ទៅ​ត្រើយ​ខាងកើត តម្រង់​ទៅកាន់​ទីតាំង​របស់ សោ ភឹម។
មកទល់នឹងពេលនោះ សោ ភឹម នៅតែ​មិនទាន់​ជឿ​ទៀត​ថា ប៉ុល ពត ចង់​កម្ចាត់​ខ្លួនចោល។ សោ ភឹម នៅតែ​យល់ថា គាត់ និង​ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​ភូមិភាគ​បូព៌ា​ទាំងអស់ សុទ្ធតែ​ជា​មនុស្ស​ស្មោះត្រង់​នឹង​បដិវត្តន៍ ប្តូរជីវិត​ដើម្បី​បដិវត្តន៍ គឺជា​ខ្សែក្រវ៉ាត់​ជួរមុខគេ​ក្នុង​ការ​ការពារ​ប្រទេស​ពី​ការ​វាយលុក​របស់​ វៀតណាម។ ដូចនេះ គ្មាន​ហេតុផល​អ្វី ដែល​ខ្លួន​ត្រូវ​ក្លាយ​ទៅជា​ខ្មាំង​របស់​បដិវត្តន៍​នោះទេ។ សោ ភឹម បាន​ព្យាយាម​ទាក់ទង​ទៅ​ភ្នំពេញ​ម្តងទៀត​តាម​វិទ្យុទាក់ទង ដើម្បី​សួរនាំ​អំពី​ហេតុផល។ ដោយ​មិនបាន​ទទួល​ចម្លើយ​ពី​ភ្នំពេញ សោ ភឹម ក៏បាន​សម្រេចចិត្ត​ធ្វើដំណើរ​ទៅភ្នំពេញ ដើម្បី​ជួប​និយាយ​ដោយ​ផ្ទាល់​ជាមួយ ប៉ុល ពត។
សោ ភឹម បាន​ទាក់ទង​សុំ​ជួប​ជាមួយ ប៉ុល ពត ដោយ​សម្ងាត់។ ក៏ប៉ុន្តែ ប៉ុល ពត មិនបាន​ទៅ​ជួប សោ ភឹម ដោយ​ខ្លួនឯង​នោះទេ តែ​បែរជា​បញ្ជូន​ទាហាន​ពីរទូក​ឲ្យ​ទៅ​ចាប់ សោ ភឹម។ សោ ភឹម ដឹងខ្លួន​មុន ក៏​បាន​បាញ់​សម្លាប់​ខ្លួនឯង មុនពេល​ដែល​ទាហាន​ខ្មែរក្រហម​ចាប់ខ្លួន​ទៅទៀត។
ក្រោយ​ការ​ស្លាប់​របស់​ សោ ភឹម កម្មាភិបាល និង​កងទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​ភូមិភាគ​បូព៌ា​រាប់ពាន់នាក់ បាន​រត់​គេចខ្លួន​ទៅក្នុង​ព្រៃ ហើយ​បន្ទាប់មក​ ​រត់​ឆ្លង​ព្រំដែន​ចូល​ទៅក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម។ នៅ​ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៨ ប្រជាជន​នៅក្នុង​ភូមិភាគ​បូព៌ា​ប្រមាណ​ជាង​១ម៉ឺននាក់ ត្រូវបាន​គេ​យក​ទៅ​សម្លាប់ចោល។
វៀតណាម​បានលេស​ចូល​វាយផ្តួលរំលំ​ខ្មែរក្រហម
ការ​បោសសម្អាត​ភូមិភាគ​បូព៌ា គឺជា​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​បំផុត​ សម្រាប់​វៀតណាម​ក្នុងការ​ផ្តួលរំលំ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ទីបំផុត វៀតណាម​ទទួលបាន​នូវ​អ្វី​ដែល​ពួកគេ​ត្រូវការ​បំផុត។ នោះគឺ​ក្រុម​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​មួយក្រុម ដែល​មាន​បទពិសោធន៍ និង​ដែល​អាច​ទទួលបាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​ប្រជាជន​កម្ពុជា ក្នុងការ​ដឹកនាំ​រណសិរ្ស​ប្រឆាំងនឹង ប៉ុល ពត។ វៀតណាម​វាយ​ផ្តួលរំលំ ប៉ុល ពត ដោយ​យក​រណសិរ្ស​នេះ​ធ្វើជា​រនាំង ដើម្បី​បិទបាំង​កុំឲ្យ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ចោទប្រកាន់​ថា ខ្លួន​ឈ្លានពាន​លើ​កម្ពុជា។
ទីបំផុត អ្នក​ដែល​ត្រូវ ប៉ុល ពត ចោទប្រកាន់​ថា​ជា​ភ្នាក់ងារ​វៀតណាម​នោះ ត្រូវ ប៉ុល ពត បង្ខំ​ឲ្យ​រត់ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​មែន រួចហើយ​ ក៏បែរ​មក​ប្រឆាំងនឹង ប៉ុល ពត វិញ ដោយ​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពីសំណាក់​កងទ័ព​វៀតណាម​ផង។ នៅទីបំផុត សូម្បីតែ​សុបិន​អាក្រក់ ក៏​ប៉ុល ពត អាច​ធ្វើ​ឲ្យក្លាយ​ជា​ការពិត​បាន​ដែរ!!!

ប្រេស៊ីល​ជា​យក្ស​ដែល​ទើប​ងើប​ពី​ដំណេក

ប្រភព៖ RFI
នៅ​ថ្ងៃ​នេះ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស័រ តាន់​បន្ត​លើក​ឡើង​អំពី​ស្ថានភាព​នៃ​ពិភពលោក​បច្ចុប្បន្ន។ អស់ពីបាន​ចាប់​អារម្មណ៍ម្តងមួយៗ ទៅ​លើមហិច្ឆតានៃ​បណ្តា​ប្រទេស​មហា​អំណាច ដូចជា ​សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន រុស្ស៊ី ​ឥណ្ឌា និង ​បារាំងរួចមក ចាប់ពីសប្តាហ៍នេះទៅ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស័រ​តាន់​សូម​លើក​ឡើង​អំពី​ករណី​នៃប្រទេសសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ក្នុងនោះរួមមានជាអាទិ៍ និង ជាបឋម ប្រទេសប្រេស៊ីល។
មិន​ដែល​ឡើយ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ជាង​ប្រាំរយ​ឆ្នាំ​របស់​ខ្លួន ដែល​ប្រទេស​ប្រេស៊ីល​មាន ឈ្មោះ ឥទ្ធិពល​ និង​ទឹកមាត់ប្រៃ នៅ​លើ​ឆាកអន្តរជាតិ ដូច​ពេល​នេះ។ ស្ថានភាព​នៃ​ប្រទេស
ធំ​ជាង​គេ​មួយ​នេះ​នៃ​ទ្វីប​អាមេរិកឡាទីន ប្រៀប​ដូច​យក្ស​មួយ ដែល​ក្រោយពី​បាន​ដេក​លក់ យូរ​ឆ្នាំ បើក​ភ្នែក ងើប​ឈរ​ឡើង ហើយ​សម្លឹង​មើល​ទៅ​ឆ្ងាយ ពីព្រោះ​ចង់​មាន​អំណាច​នៅ ក្នុង​តំបន់ និង​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក។
អ្នក​ដែល​បាន​ដាស់​យក្ស​ប្រេស៊ីល​ឲ្យ​ងើប​ពី​ដំណេក អ្នក​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ប្រេស៊ីល​ទុកចិត្ត​ខ្លួន​ឯង និង​មាន​មោទនភាព គឺ​លោក​​ប្រធានាធិបតី​ លុយឡា(Lula) អាយុ​៦៤​ឆ្នាំ និង ដែល​អាណត្តិ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​នឹង​ត្រូវ​ចប់​ជាស្ថាពរ នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​២០១០​នេះ។
កាលពី​ឆ្នាំ​២០០២ នៅ​ពេល​ដែល លុយឡា បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង​ប្រធានាធិបតី  ប្រេស៊ីល​ជា​ប្រជាជាតិ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​វាយ​តម្លៃ​ថា អត់​ផ្លូវ និង​គ្មាន​អនាគត។
ប្រាំបី​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រេស៊ីល​ដែល​បាន​ប្រសូត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៥ មាន​គ្រឹះ​មាំ​មួន សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​មាន​កំណើន​ខ្លាំងក្លា ប្រេស៊ីល​ក្លាយ​ជា​អ្នក​នាំពាក្យ​នៃ បណ្តា​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍន៍ ជា​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​ប្រទេស​G២០។ អ៊ីចឹងហើយ​បាន​ជា ថ្មីៗ កន្លង​ទៅ​នេះ លោក​ប្រធានាធិបតី​បារាំង សារកូស៊ី(Sarkozy) បាន​ធ្លោយ​មាត់​និយាយ​ថា ពីពេលនេះ​តទៅ គេ​នឹង​មិន​អាច​ដោះស្រាយ​បាន​ទេ បញ្ហា​ធំៗ​នៅ​ក្នុង​លោក បើសិន​ជា​គ្មាន ប្រទេស​ប្រេស៊ីល។
គួរ​និយាយ​ថា តាំងពី​ដំបូង​មក លុយឡា​ដែល​ជា​អតីត​ប្រមុខ​សហជីព មេ​ដឹកនាំ​កូដកម្ម​ធំៗ សម័យ​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០ និង​ដែល​ជា​អ្នក​បង្កើត​គណបក្ស​ពលករ មាន​មហិច្ឆតា​ធំ​ណាស់ សម្រាប់​ប្រេស៊ីល។ គោលដៅ​របស់​លោក គឺ​កំចាត់​ភាព​អត់​ឃ្លាន ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកក្រ​ក្លាយ​ជា​អ្នក វណ្ណៈ​មធ្យម និង​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​មិន​ចេះ​អក្សរ​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ចេះដឹង។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៤ តាម​រយៈ​កម្មវិធី ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា “ ឈប់ឃ្លាន” រដ្ឋាភិបាល​ផ្តើម​ផ្តល់​ប្រាក់​ឧបត្ថម្ភ​ពី​១០​ទៅ​១០០​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ខែ ឲ្យ​ដល់​១​លាន​២​សែន​គ្រួសារ​ដែល​ក្រីក្រ​ជាង​គេ។ ជា​ថ្នូរ​វិញ ម្តាយ​ឪពុក​ត្រូវ បញ្ជូន​កូន​ទៅ​សាលារៀន។ ទន្ទឹម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ កសិករ​ក្រីក្រ​ទទួល​បាន​ឥណទាន​ពី​រដ្ឋ​មាន​​ទឹក​ស្អាត​​និង​​ភ្លើង​​ អគ្គិសនី​​ប្រើ​​បា្រស់។
ដើម្បី​ដំឡើង​អំណាច​ទិញ​របស់​ប្រជាជន ក្នុង​គោលដៅ​ដំឡើង​ការ​ទិញ​ដូរ​គ្រឿង​ឧបភោគ
បរិភាគ​នៅ​លើ​ទីផ្សារ​ផ្ទៃ​ក្នុង រៀង​រាល់​ឆ្នាំ រដ្ឋាភិបាល​សម្រេច​ដំឡើង​ប្រាក់ខែ​អប្បបរមា​ដែល
កើន​រហូត​ដល់​ទៅ​៥៤% ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​២០០៣ និង​២០១០។ ជា​លទ្ធផល ក្នុង​រយៈពេល​តែ ៨​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ប្រជាជន​ប្រេស៊ីល​រហូត​ដល់​ទៅ​២៤​លាន​នាក់​បាន​ចេញ​រួច​ផុត​ពី​ភាពក្រីក្រ ហើយ​ទន្ទឹម​ជាមួយគ្នា​នេះ ៣១​លាន​នាក់​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​វណ្ណៈ​មធ្យម។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​របស់​លុយឡា ប្រទេស​ប្រេស៊ីល​បង្កើត​បាន ក្នុង​មួយ ឆ្នាំៗ ការងារ​ចំនួន​១​លាន​៤​សែន​កន្លែង ជា​មធ្យមភាគ។
នៅ​ក្នុង​អាណត្តិ​ទីពីរ​វិញ លុយឡា​បាន​ឲ្យ​អាទិភាព​ទៅ​លើ​ការ​ពង្រឹង​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច ដោយ​បាន​ចំណាយ​ប្រាក់​ប្រមាណ​ជាង​២៧​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ សម្រាប់​សាងសង់ កំពង់ផែ ផ្លូវ​និង​ស្ពាន។
ដោយសារតែ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​លឿន​រហ័ស​នៃ​ប្រទេស ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ លុយឡា មាន​លទ្ធភាព​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុង​ការ​ពង្រឹង​តួនាទី​របស់​ប្រេស៊ីល នៅ​លើ​ឆាក​តំបន់ និង​នៅ​លើ​ឆាកអន្តរជាតិ។ អ៊ីចឹងហើយ បាន​ជា​ប្រេស៊ីល​ក្រោម​អាណត្តិ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​របស់​​លុយឡា ​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ទាមទារ​អសនៈ​អចិន្ត្រៃយ៍​មួយ​នៅ​ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ​អង្គការ សហប្រជាជាតិ បាន​បើក​ស្ថានទូត​៣៦​បន្ថែម​ទៀត​នៅ​ក្នុង​លោក បាន​ដឹកនាំ​ប្រកប​ដោយ ជោគជ័យ​បេសកកម្ម​រក្សា​ស្ថិរភាព​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ នៅ​ប្រទេស​ហៃទី(Haïti)។
នៅ​ក្នុង​ន័យ​ដូចគ្នា​នេះ​ដែរ លុយឡា​បាន​ពង្រឹង​វត្តមាន​របស់​ប្រេស៊ីល​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក ជាទី​ដែល​លោក​បាន​ទៅ​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​ជាង​ដប់​ដង​រួច​មក​ហើយ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រេស៊ីល​របស់​លុយឡា បាន​បង្កើន​ប្រាក់​ចំណាយ​នៅ​លើ​វិស័យ​យោធា ដើម្បី​ការពារ ប្រទេស ការពារ​ឆ្នេរសមុទ្រ​ប្រវែង​៨​ពាន់​៥​រយ​គីឡូ​ម៉ែត្រ ការពារ​ផ្ទៃ​ព្រំដែន​ទឹក​ទាំង ៤​លាន​៥​សែន​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា និង​អណ្តូង​ប្រេងកាត​បាតសមុទ្រ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់ ហួស​ការ​ស្មាន ដែល​ទើបតែ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ។
ការ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​យ៉ាង​លឿន​រហស័​របស់​ប្រេស៊ីល កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​ជិតខាង ព្រួយបារម្ភ​និង​ផ្តើម​អនុវត្ត​នូវ​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅថា នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​និយម។ ជាក់ស្តែង នៅ​ឆ្នាំ​២០០៩ រដ្ឋាភិបាល​អេក្វាទ័រ(Equateur) បាន​បណ្តេញ​ក្រុមហ៊ុន​សំណង់​ប្រេស៊ីល Odebrecht ចេញ​ពី​ប្រទេស​ខ្លួន។ ដូចគ្នាអ៊ីចឹងដែរ អាជ្ញាធរ​អារហ្សង់ទីន (Argentine) បាន លើក​រនាំង​គយ ខ្ទប់​កុំ​ឲ្យ​ទំនិញ​ប្រេស៊ីល​ហូរ​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​គេ​ច្រើន​ពេក។ នៅ​ខែ ​តុលា​ខាង​មុខ​នេះ ប្រេស៊ីល​នឹង​រៀបចំ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី មុន​នឹង​បិទ​ទំព័រ​បញ្ចប់ សករាជ​លុយឡា។
យ៉ាងណាក៏ដោយ ការងារ​របស់​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី​នៃ​ប្រទេស​ប្រេស៊ីល នឹង​មិន​យ៉ាប់យ៉ឺន​ពេកទេ ពីព្រោះម្យ៉ាង មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​មួយ​នេះ​នៃ​ទ្វីប​អាមេរិកឡាទីន បាន​ចេញ​រួច​ផុត ពី​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​សកល​ហើយ។ ពីព្រោះម្យ៉ាងទៀត ជាលើក​ទី​មួយ​បង្អស់​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​របស់​ខ្លួន ប្រេស៊ីល​មាន កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្ពស់ អតិផរណា​ទាប និង​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​មាំមួន៕
ពាក្យគន្លឹះ : ប្រេស៊ីល

ចំនួន​មហាសេដ្ឋី​កើន​ឡើង​ច្រើន​នៅ​ចិន រុស្សី ប្រេស៊ីល និង​ឥណ្ឌា

ប្រភព៖ RFI
ទស្សនាវដ្តី​អាមេរិកាំង​Forbes ទើប​តែ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​បញ្ជី​ឈ្មោះ​មហាសេដ្ឋី​ដែល​មាន​លុយ​លើស​ពី​មួយ​ពាន់​ លាន​ដុល្លារ​ឡើង​ទៅ។ ដូច​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ទស្សនាវដ្តី​នេះ បាន​លាត​ត្រដាង​ជា​អាទិ៍ ឈ្មោះ​របស់​អ្នក​មាន​ជាង​គេ​បង្អស់​ទាំង​១០​នាក់​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក។ ជាប់​លេខ១ គឺ​Carlos Slim ជនជាតិ​ម៉ិចស៊ិក​ដដែល និង​ជាប់លេខ​២ គឺ​ជនជាតិ​អាមេរិកាំង​Bill Gates។ យោង​ទៅ​តាម​ទស្សនាវដ្តី​Forbes នៅ​ឆ្នាំ​២០១០​កន្លង​ទៅ​នេះ មហាសេដ្ឋី​ដែល​មាន​លុយ​លើស​ពី​មួយ​ពាន់​លាន​ដុល្លារ កើន​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​គេ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​មហាយក្ស​ថ្មីថ្មោង​ទាំង​បួន​ដែល​គេ​ហៅ​កាត់​ថា​BRIC ក្នុង​នោះ​មាន​ចិន រុស្ស៊ី ប្រេស៊ីល​និង​ឥណ្ឌា។
តាម​ ទស្សនាវដ្តី​Forbes ក្នុង​អំឡុង​ពេល​មួយ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ចំនួន​អ្នក​មាន​លុយ​លើស​ពី​មួយ​ពាន់​លាន​ដុល្លារ បាន​កើន​ទ្វេ​ដង​នៅ​ប្រទេស​ចិន និង​បាន​កើន​ឡើង​២​ភាគ​៣​នៅ​រុស្ស៊ី និង​នៅ​ប្រេស៊ីល។ សរុប​ទាំង​អស់ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ អ្នក​មាន​កប់​ក្តោង​បែប​នេះ​មាន​ចំនួន​១១៥​នាក់​នៅ​ប្រទេស​ចិន ១០១​នាក់​នៅ​រុស្ស៊ី​និង​៣០​នាក់​នៅ​ប្រេស៊ីល។ រី​ឯ​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​វិញ មហាសេដ្ឋី​ដែល​មាន​លុយ​លើស​ពី​មួយ​ពាន់​លាន​ដុល្លារ​មាន​ចំនួន​ទាំង​អស់​ ៥៥នាក់។
ការ​កើន​ឡើង​រហ័ស​នៃ​ចំនួន​មហាសេដ្ឋី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំង​បួន​នេះ​ដែល​គេ​ ហៅ​កាត់​ថា​BRIC(B ដូចBrésil RដូចRussie Iដូចឥណ្ឌា និងCដូចChine) ស្តែង​ឲ្យ​ឃើញ​កាន់​តែ​ច្បាស់​នូវ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា​នៃ​មហាយក្ស​ ថ្មីថ្មោង​ទាំង​នេះ។
យោង​ទៅ​តាម​ទស្សនាវដ្តី​Forbes ជា​ទូទៅ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​សេដ្ឋី​ចិន​កើន​ឡើង​លឿន​ដោយសារ​តែ​អចលនទ្រព្យ​ឡើង​ ថ្លៃ។ ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​សេដ្ឋី​រុស្ស៊ី​បាន​មក​ជា​ពិសេស​ពី​ប្រេងកាត​និង​ដែក​ ថែប​ឡើង​ថ្លៃ។ រី​ឯ​សេដ្ឋី​នៅ​ប្រេស៊ីល​វិញ​រឹងរឹត​តែ​មាន​ខ្លាំង ដោយសារតែ​រូបិយវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​នេះ​ឡើង​ថ្លៃ​ខ្លាំង​នារយៈ​ពេល​ចុង​ក្រោយ​ នេះ។
អ្វី​ដែល​គួរ​កត់​សម្គាល់ គឺ​ថា ពី​អំណីះ​ត​ទៅ មាន​ប្រទេស​ចំនួន​បី​នៅ​ក្នុង​លោក​ដែល​មាន​អ្នក​មាន​កប់​ក្តោង​បែប​នេះ​លើស​ ពី​១០០​នាក់ នោះ​គឺ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ដែល​មាន​៤១៣​នាក់​ចិន​១១៥នាក់ និង​រុស្ស៊ី​១០១​នាក់៕

ប្រេស៊ីល​ក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទី ៦ នាំមុខ​អង់គ្លេស

ប្រភព ៖ RFI
ប្រេស៊ីល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ចូល​ជា​ប្រទេស​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ ពិភពលោក​ទី៦ សម្រាប់​ឆ្នាំ ២០១១ គឺ​ជំនួស​ប្រទេស​អង់គ្លេស ដែល​ត្រូវ​ធ្លាក់មក​ត្រឹម​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ៧វិញ។ ចំណាត់ថ្នាក់នេះ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​មជ្ឈមណ្ឌល​ដើម្បី ស្រាវជ្រាវ សេដ្ឋកិច្ច និង​ពាណិជ្ជកម្ម ដែល​មាន​ទីតាំង ក្នុង​ទីក្រុង​ឡុងដ៍ ប្រទេស​អង់គ្លេស និង​បាន​ចុះផ្សាយ​ដោយ​វិទ្យុ​អង់គ្លេស BBC កាលពីថ្ងៃ​ចន្ទ ទី ២៦ ធ្នូ ២០១១។
មជ្ឈមណ្ឌល​ដើម្បីស្រាវជ្រាវ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ពាណិជ្ជកម្ម ហៅកាត់ថា CEBR ​បានធ្វើ​ការវាយតម្លៃ​ស្រដៀងគ្នា​ទៅនឹង​ការព្យាករណ៍​ទុកមុន​របស់​មូលនិធិ​ រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​FMI កាលពីដើមឆ្នាំនេះ ដែល​ថា ប្រេស៊ីល​នឹង​ឡើង​ចំណាត់ថ្នាក់​របស់ខ្លួន គឺ​វ៉ាដាច់​អង់គ្លេស ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោកឆ្នាំ ២០១១។
នៅឆ្នាំ ២០១១​នេះ ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​សរុប​របស់​ប្រេស៊ីល​បាន​កើន​ដល់ ២៤៤ម៉ឺន លាន​ដុល្លារ ចំណែក​អង់គ្លេស​មាន​ត្រឹម​តែ​២៤១​ម៉ឺនលាន​ដុល្លារ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រេស៊ីល​មាន​យ៉ាងតិច ត្រឹម ៣ភាគរយ ចំណែក​អង់គ្លេស ជួប​បញ្ហា​ប្រាក់បំណុល​ច្រើន និង​មានកំណើនសេដ្ឋកិច្ច​មិន​ដល់​មួយភាគរយផង គឺ ប្រមាណ​ ០,៩ភាគរយ​នៅឆ្នាំ ២០១១នេះ។
ចំនួន​ប្រជាជន​វិញ ប្រេស៊ីល​មាន​ដល់​ទៅ ២០០​លាន​នាក់ គឺ​ច្រើន​ជាង​ប្រជាជន​អង់គ្លេស​៤ដង។ គឺ​កត្តាទាំងអស់នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រេស៊ីល​ឡើង​ចំណាត់ថ្នាក់ ពី​លេខ​៨ មក​លេខ៦។
ប្រេស៊ីល​ដែល​មាន​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ខ្ពស់ គឺ​ដល់ ទៅ ៧,៥​ភាគរយ នៅឆ្នាំ ២០១០ គឺ​តួលេខ​ឯតទគ្គកម្ម​ក្នុង​ប្រវត្តិសេដ្ឋកិច្ច​ប្រេស៊ីល និង​បាន​ធ្វើឲ្យ​ប្រេស៊ីល ដែល​នាំមុខ​គេ នៅ​អាមេរិក​ខាងត្បូង​រួចទៅហើយនោះ។ សេដ្ឋកិច្ច​ប្រេស៊ីល​ពឹងផ្អែក​ទៅលើ​ការនាំចេញ​វត្ថុធាតុដើម កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និង​សេវាកម្ម។ ការនាំចេញ​របស់​ប្រេស៊ីល​មាន​ច្រើន​ជាងការនាំចូល។ ការនាំចេញ​មាន​តម្លៃ ២០០ពាន់​លាន​ដុល្លារ ច្រើន​ជាង​ការនាំចូល​ដែល​មាន​តម្លៃ ជាង ១៨០​ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ ប្រេស៊ីល​នាំចេញច្រើន​ជាងគេ គឺ​វត្ថុធាតុដើម ដូចជាង ប្រេងកាត រ៉ែដែក ច្រើនជាង​ការនាំចូល។
អតីត​ប្រធានាធិបតី ប្រេស៊ីល លោក​លុយឡា
និង​លោកស្រី​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី លោកស្រី ឌែលម៉ា
©Reuters
សេដ្ឋកិច្ច ​របស់​ប្រេស៊ីល​ចាប់ផ្តើម​កម្រើក រីកលូតលាស់ខ្លាំង ក្នុង​រយៈពេល ៨ឆ្នាំ​ចុងក្រោយនេះ ដោយមក​ពី​មាន​កំណែទម្រង់​នយោបាយ​ដឹកនាំធ្វើ​ដោយ​អតីត​ប្រធានាធិបតី​ប្រេស៊ីល លោក​លុយឡា។ ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​លោក​លុយឡា នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​នាំចេញ និង​ការកាត់បន្ថយ​ប្រាក់បំណុល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រេស៊ីល​ រឹងមាំ។
ការមានដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ច្រើន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រេស៊ីល​ជៀសផុត​ពីការប៉ះពាល់​ដោយ​ ផ្ទាល់​ពី​វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល​អឺរ៉ុប និង​វិបត្តិអាមេរិក។ ប្រេស៊ីល​ មាន​ដៃគូពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​គ្រប់ប្រទេស ដូចជា​ចិន អាមេរិក និង​អាហ្សង់ទីន។ បើចំនួន​បញ្ជាទិញ របស់​អាមេរិក ធ្លាក់ចុះ ប្រេស៊ីល​នៅសល់​ទីផ្សារអាហ្រិ្វក ចិន ឬ​ប្រទេស​នៅអាស៊ី​ផ្សេងទៀត ដែល​នៅត្រូវការ​ទិញ​វត្ថុធាតុ​ដើម​ពី​ប្រេស៊ីល ​ដើម្បី​ពង្រីក​ឧស្សាហកម្ម​របស់ពួកគេ។
មួយវិញទៀត តម្លៃវិនិយោគ នៅប្រេស៊ីល​បាន​កើន​គួរ​ឲ្យ​កត់សំគាល់ គឺ​ក្នុង​រយៈពេល​តែមួយឆ្នាំ តម្លៃវិនិយោគ​របស់​បរទេស នៅក្នុង​ប្រទេស​ប្រេស៊ីល​កើន​ ពី​៤៨ពាន់​លាន​ដុល្លារ នៅឆ្នាំ ២០១០ ទៅដល់​ ៦០ពាន់លាន នៅឆ្នាំ ២០១១។
នៅ​ឆ្នាំ​២០១០​នេះ ប្រេស៊ីល​របស់​លុយឡា​បង្កើត​បាន​ការងារ​ចំនួន​២​លាន​កន្លែង។ នយោបាយ​បង្កើត​​ការងារ​ធ្វើ និង​ការដំឡើងប្រាក់ខែ​អប្បបរមា បាន​សង្រ្គោះ​ប្រជាជន​ប្រេស៊ីល​ជាង ២៤លាន​នាក់​ឲ្យ​រួចផុត​ពីភាពក្រីក្រ និង​ជួយ​មនុស្ស​៣៤​លាននាក់​ផ្សេងទៀត ឲ្យ​មាន​កម្រិត​ជីវភាពមធ្យម។
ប្រាក់ខែ​ជាមធ្យម​របស់​ប្រជាជន​ប្រេស៊ីល មាន​ប្រមាណ ជាង​៩ពាន់​ដុល្លារ ក្នុង​មួយឆ្នាំ។ អំណាច​ទិញ​របស់​ប្រជាជន​ប្រេស៊ីល​បាន​កើនជាលំដាប់។ ការជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការផលិត ក្នុង​ស្រុក និង​ការប្រើប្រាស់​របស់​ប្រជាជន​ទៅលើ​ផលិត​ផល​ក្នុង​ស្រុក ធ្វើឲ្យ​ប្រេស៊ីល​មិន​សូវ​ពឹងផ្អែក​ទៅលើ​ជំហរ​របស់​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេស​ ក្រៅច្រើន។
វិទ្យាស្ថាន​អង់គ្លេស​បាន​បង្ហាញ​ចំណាត់ថ្នាក់​ប្រទេស​មហាអំណាច សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទាំង១០ប្រចាំឆ្នាំ នេះ និង​បាន​ព្យាករ​ទុក​សម្រាប់​ឆ្នាំ ២០២០។
សំណង់ខ្ពស់ៗ​សង​គ្រប​សំណង់​អនាធិបតេយ្យ​នៅទីក្រុង​ប៊ុមបៃ
©Reuters
អាស៊ី​ដណ្តើម​តំណែង​របស់​អឺរ៉ុប​
នៅក្នុង​ការវាយតម្លៃ​របស់​វិទ្យាសា្ថន អាមេរិក​នៅតែ​រក្សា​ចំណាត់ថ្នាក់​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក ទីមួយ​របស់ខ្លួន បន្ទាប់មក គឺ​ចិន ទី២ ជប៉ុន​ទី៣ អាល្លឺម៉ង់​ទី៤ បារាំង​ទី ៥ ប្រេស៊ីលទទួល​ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៦ ជំនួស​អង់គ្លេស ដែល​ធ្លាក់មក​នៅទី ៧។ បន្ទាប់មក​គឺ​អ៊ីតាលី លេខ ៨។ លេខ៩ គឺរុស្ស៊ី ចំណែក​ឥណ្ឌា​ដែល​ស្ថិតនៅលេខ​១១ឆ្នាំ ២០១០ បាន​ចូល​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់លេខ ១០។ រុស្ស៊ី និង​ឥណ្ឌា​ដែល​ជា​ប្រទេស​រីកលូតលាស់ថ្មី ឡើងចំណាត់ថ្នាក់ បន្ទាប់ ពី​កាណាដា​ត្រូវ​ខ្ទាតចេញ​ពី​តារាង​របស់​ប្រទេស​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ ពិភពលោក​ទាំង ១០។
ក្នុង​តារាង របស់​វិទ្យាស្ថាន​អង់គ្លេស គឺ​នៅឆ្នាំ ២០២០ ខាងមុខ ក្រុមប្រទេស​នៅអាស៊ី និង​ប្រទេស​រីកលូតលាស់ថ្មី នឹង​វ៉ាដាច់​ប្រទេស​នៅអឺរ៉ុប។ បារាំង អាល្លឺម៉ង់ អង់គ្លេស និង​អ៊ីតាលី នឹង​ធ្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់ មក​ស្ថិតនៅក្រោយ​រុស្ស៊ី ឥណ្ឌា និង​ប្រេស៊ីលទៅទៀត។ នៅឆ្នាំ ២០២០ អាមេរិក ចិន និង​ជប៉ុន នៅរក្សា​តំណែង​មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក លេខ១ លេខ២ និង​លេខ​៣​របស់ខ្លួនដដែល ប៉ុន្តែ ចំណាត់ថ្នាក់​លេខ ៤ នឹង​បានទៅ​រុស្ស៊ី បន្ទាប់មក​គឺ​ឥណ្ឌា​ដែល​នឹង​ផ្លោះរំលង​ប្រេស៊ីល ទៅនៅលេខ ៥ ចំណែក​ប្រេស៊ីល​នឹង​នៅ​ស្ថិតក្នុង​ចំណាត់ថ្នាក់​លេខ ៦ដដែល។ អាល្លឺម៉ង់​ជាប់លេខ ៧ អង់គ្លេស ជាប់លេខ​៨ ដោយ​នាំមុខ​បារាំង​ដែល​ជាប់លេខ ៩ ចំណែក​ប្រទេស​លេខ១០ គឺ​អ៊ីតាលី។
បើតាម​ប្រធាន​របស់វិទ្យាស្ថាន អង់គ្លេស CEBR ការដាក់ចំណាត់ថ្នាក់​ទៅតាម​សក្តានុពល​សេដ្ឋកិច្ច បាន​បង្ហាញ​ថា ប្រទេស​នៅអាស៊ី​កំពុង​បោះជំហាន​នាំមុខ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក គឺ​វ៉ា​ប្រទេស​លោកខាងលិច។ ចំណាត់ថ្នាក់​នេះ​ក៏បង្ហាញដែរថា ប្រទេស​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​រុងរឿង រឹងមាំ ដើរទៅមុខ មិន​ងាយរង​នឹង​វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ពិភពលោក ភាគច្រើន គឺជា​ប្រទេស​ដែលមាន​សមត្ថភាព​ផលិត និង​នាំចេញ​ផលិតប្រើប្រាស់​ចាំបាច់ ដូចជា​អាហារ និង​ថាមពល៕

លទ្ធផល​​​នៃ​​ការ​​បក​ស្រាយ​​សាលក្រម​​ឡាអេ​​អាច​​ចេញ​​នៅ​​ចុង​​ឆ្នាំ​​២០១២​​

    ប្រភព ៖        RFI
ការ​​​​ទាមទារ​​​របស់​​​ថៃ​​​​​ធ្វើ​​​ជា​​​ម្ចាស់​​​កម្មសិទ្ធិ ​​​ផ្ទៃ​​ដី​​​ជុំវិញ​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះវិហារ ​​​បាន​​​តម្រូវ​​​អោយ​​​ កម្ពុជា​​​ដាក់​​​បណ្តឹង​​​ទៅ​​​តុលាការ​​​ឡាអេ​​ ​ដើម្បី​​​ស្នើ​​​អោយ​​​ តុលាការ​​​នេះ ​​បក​​ស្រាយ​​​សាលក្រម​​​របស់​​​ខ្លួន​​​ឆ្នាំ​​​១៩៦២។​ មន្ត្រី​​ជាន់​​ខ្ពស់​​​កម្ពុជា​​​ជំនាញ​​​ព្រំដែន ​​​បាន​​​ថ្លែង​​​អោយ​​ ដឹង​ថា​​ យោង​​​តាម​​​នីតិ​​វិធី​​​របស់​​​តុលាការ​​​នេះ​​ ​​សេចក្តី​​សម្រេច​​​លើ​​​បណ្តឹង​​​របស់​​​កម្ពុជា​​​មួយ​​​នេះ​​​នឹង​​​អាច ​​​ចេញ​​​នៅ​​​ចុង​​ឆ្នាំ​​​២០១២​​​​ ​ឯ​ណោះ។​​
កាល​ពី​ចុង​ខែ​មេសា​ឆ្នាំ​២០១១​នេះ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​តាម​រយៈ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការបរទេស​របស់​ខ្លួន​បាន​ ដាក់​ពាក្យ​បណ្តឹង​មួយ​ស្នើ​សុំ​អោយ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​បកស្រាយ​ សាលក្រម​ឆ្នាំ​១៩៦២​ដែល​បញ្ជាក់​ពី​ភាព​ជា​ម្ចាស់​របស់​កម្ពុជា​ទៅ​លើ​ ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។ ជា​បណ្តឹង​ដែល​ប្រឆាំង​ការ​ទាមទារ​របស់​ថៃ​ដែល​ថា​ផ្ទៃដី​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ បុរាណ​នោះ​គឺ​ជា​របស់​ខ្លួន។
លោក វ៉ា គីមហុង​ទេសរដ្ឋមន្ត្រី​ទទួលបន្ទុក​កិច្ចការ​ព្រំដែន​និង​ជា​ប្រធាន​ គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​ខណ្ឌសីមា​ព្រំដែន​គោក​របស់​កម្ពុជា​បាន​ពន្យល់​ថា​ នីតិវិធី​របស់​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ឡាអេ​នឹង​រុញ​អោយ​សេចក្តី​សម្រេច​លើ​ បណ្តឹង​បកស្រាយ​សាលក្រម​នេះ​ទៅ​ដល់​ចុង​ឆ្នាំ​២០១២​ឯណោះ។
ពីព្រោះ​ភាគី​ទាំងពីរ​កម្ពុជា​និង​ថៃ​ត្រូវ​ឆ្លើយឆ្លង​និង​បង្ហាញ​អំណះអំណាង ​ទៅវិញ​ទៅ​មក។ ​លោក​​ វ៉ា គីមហុង ​បន្ត​ថា​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ដាក់​បណ្តឹង​របស់​កម្ពុជា​នៅ​ចុង​ខែ​មេសា​នោះ ​មក តុលាការ​បាន​បញ្ជា​អោយ​ប្រទេស​ថៃ​ដាក់​របាយការណ៍​នៅ​ចុង​ខែ​វិច្ឆិកា​កន្លង​ ទៅ​នេះ។​ហើយ​ថា​កម្ពុជា​វិញ​មាន​ពេល​ពី​ខែ​វិច្ឆិកា​រហូត​ដល់​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ ​២០១២​ ដើម្បី​ដាក់​របាយការណ៍​ឆ្លើយតប​របាយការណ៍​​របស់​ថៃ​វិញ​មុន​ប្រទេស​ ថៃ​ធ្វើ​របាយការណ៍​មួយ​ទៀត​ការពារ​អំណះអំណាង​ខ្លួន​ដែរ។
ប៉ុន្តែ​ថា ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពេល​នេះ​ប្រសិនបើ​ភាគី​ទាំងពីរ​អាច​កែសម្រួល​កងទ័ព​ចេញ​ពី​ តំបន់​ដែល​ត្រូវ​គ្មាន​កងទ័ព​បណ្តោះ​អាសន្ន​នោះ វា​គឺ​ជា​ការ​វិវឌ្ឍន៍មួយ​ល្អ​ហើយ។ លោក​វ៉ា គីមហុង​ដែល​ជា​ប្រធាន​គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​ខណ្ឌ​សីមា​ព្រំដែន​គោក​នោះ​បាន​ ថ្លែង​ប្រាប់​វិទ្យុ​បារាំង​អន្តរជាតិ​ថា លោក​គ្មាន​សង្ឃឹម​ថា​កិច្ច​ប្រជុំ​គណៈកម្មការ​របស់​លោក​អាច​ប្រព្រឹត្តទៅ​ បាន​ក្នុង​ពេល​ខាង​មុខ​ឡើយ។
គួរ​បញ្ជាក់​ថា ​គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​ខណ្ឌ​សីមា​ព្រំដែន​គោក​គឺ​ជា​យន្តការ​ សំខាន់​មួយ​ទៀត​ដែល​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ថៃ។ គណៈកម្មការ​នេះ​ មាន​តួនាទី​វាស់វែង​ស្វែងរក​បង្គោល​ព្រំដែន​ចាស់​សម័យ​ បារាំង​និង​បោះបង្គោល​ព្រំដែន​ថ្មី​បន្ថែម៕

សុន្ទរកថា ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ សុខ អាន ក្នុងពិធី “ប្រកាសការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី”

ប្រភព៖ អង្គភាពព័ត៌មាន និង ប្រតិកម្មរហ័សនៃទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តី
សុន្ទរកថា ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ សុខ អាន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី តំណាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់​សម្តេច អគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ថ្លែងក្នុងពិធី “ប្រកាសការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី”

ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

  ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ

ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តី​​

សុន្ទរកថា​  ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ សុខ អាន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី
រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី តំណាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់​សម្តេច
អគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ថ្លែងក្នុងពិធី “ប្រកាសការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី”​ រាជធានីភ្នំពេញ ថ្ងៃទី២១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១
–   ឯកឧត្តម អង្គ វង្ស ​វឌ្ឍានា រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងយុត្តិធម៌
–    ឯកឧត្តម Masafumi KUROKI ឯកអគ្គរាជទូតជប៉ុនប្រចាំកម្ពុជា
–   ឯកឧត្តម លោកជំទាវ ឯកអគ្គរាជទូត ឯកអគ្គរដ្ឋទូត តំណាងអង្គទូតនានា
–   ឯកឧត្តម លោកជំទាវ អស់លោក លោកស្រី ភ្ញៀវកិត្តិយសជាតិ និងអន្តរជាតិ ជាទីមេត្រី!
ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមានសេចក្តីសោមនស្សរីករាយចូលរួមជាមួយឯកឧត្តម លោកជំទាវ អស់លោក លោកស្រី ភ្ញៀវកិត្តិយសជាតិ និងអន្តរជាតិទាំងអស់ក្នុងពិធី “ប្រកាសការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី” ដែលបានប្រកាសឲ្យប្រើ​ចាប់​តាំង​ពីថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧​ កន្លងមក។ ខ្ញុំសូមចាត់ទុកថា នេះគឺ​ជា​​ថ្ងៃប្រវត្តិសាស្រ្តគតិយុត្តិ និងជាព្រឹត្តិការណ៍ជាតិដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងដំណើរការកសាងក្របខណ្ឌច្បាប់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងនូវ​ឆន្ទៈរបស់​រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការកសាង និងពង្រឹងនីតិរដ្ឋ ក្រោមការដឹកនាំប្រកប​ដោយគតិបណ្ឌិតរបស់​សម្តេច​អគ្គមហា​សេនា​បតី​តេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
ក្នុងនាមរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងក្នុងនាមខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ ខ្ញុំសូមកោតសរសើរ និងវាយតម្លៃខ្ពស់ចំពោះការខិតខំប្រឹង​ប្រែងរបស់ថ្នាក់​​ដឹកនាំ និងមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ ក៏ដូចជាស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនានា ដែលបានសហ​ការ​​​យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ​ទីភ្នាក់ងារ​សហ​ប្រតិបត្តិការ​អន្តរ​ជាតិ​នៃ​ប្រទេសជប៉ុន (JICA) ក្នុងការរៀបចំតាក់​តែង​សេច​ក្តី​​​ព្រាងក្រមរដ្ឋប្បវេណី និងក្រមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី ដែលជា ក្រមជាមូលដ្ឋានក្នុងការ​បម្រើដល់សុខដុមនីយកម្មនៃការ​រស់នៅប្រ​ចាំថ្ងៃរបស់​ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប និងបម្រើ​ដល់វិស័យយុត្តិធម៌សង្គម។
ក្រោយថ្ងៃរំដោះ៧ មករា ឆ្នាំ១៩៧៩ យើងត្រូវកសាងប្រទេសពីបាតដៃទទេ បន្ទាប់ពីទទួលរងការ​បំផ្លិច​បំផ្លាញយ៉ាងខ្ទេចខ្ទាំក្នុងរបបប៉ុល ពត ។ អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវរៀបចំកសាងឡើងវិញ ក្នុងនោះក្របខ័ណ្ឌ​ គតិយុត្ត​សម្រាប់បម្រើ​សង្គមទាំងមូលគឺជាកិច្ចការដ៏ចំបងមួយ ។ តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩មក បទប្បញ្ញត្តិដែល​ពាក់ព័ន្ធ​​​​នឹងរឿងរដ្ឋប្ប​វេណី ត្រូវបានចងក្រងនៅក្នុងច្បាប់ផ្សេងៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដូចជា​ក្រឹត្យច្បាប់​លេខ​៣៨​ស្តី​ពី​កិច្ចសន្យា និងការ​ទទួល​​ខុស​ត្រូវក្រៅកិច្ចសន្យា ដែលត្រូវបានប្រកាសឲ្យប្រើឆ្នាំ១៩៨៨ ច្បាប់ស្តីពី​អាពាហ៍​ពិពាហ៍ និងគ្រួសារ ដែលត្រូវបានប្រកាសឲ្យប្រើនៅឆ្នាំ១៩៨៩ និងច្បាប់ភូមិបាល ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ឲ្យប្រើនៅឆ្នាំ២០០១​ជាដើម។ ហេតុ​ដូច្នេះ ការចងក្រងនូវ​ ក្រម​រដ្ឋប្ប​វេណី​ នេះឡើង គឺជាលើកទី​មួយ​ហើយ​ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩មក ដែលបទប្បញ្ញត្តិ​ទាក់​ទងនឹងរឿងរដ្ឋប្បវេណី​ត្រូវបាន​ប្រមូលផ្តុំឲ្យមកនៅ​ក្នុង​ក្រម​តែមួយ ដែលធ្វើឲ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការស្វែងយល់ និងប្រើប្រាស់​ទៅ​តាម​ជំនាញផ្សេងៗ។
ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៨មក ដោយមានជំនួយបច្ចេកទេសពីរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន សម្រាប់ការជួយរៀបចំក្រម​រដ្ឋប្បវេណីនិងក្រមនី​តិវិធីរដ្ឋ​ប្បវេណីនិងជំនួយបច្ចេកទេសពីរដ្ឋាភិបាលបារាំង សម្រាប់ការជួយរៀបចំ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ និងក្រម​នីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌក្រសួងយុត្តិធម៌សម្រេចបានលទ្ធផលជាវិជ្ជមានលើការងាររៀបចំក្រមទាំងនោះ។ មកដល់ពេលនេះ ក្រមមូលដ្ឋានចំនួន០៣ ក្នុងចំណោមក្រមមូលដ្ឋានទាំង០៤ ដែលជាសរសរស្តម្ភនៃនីតិរដ្ឋត្រូវ​​បានអនុម័ត ​ប្រកាសឱ្យប្រើ និងដាក់ឲ្យអនុវត្ត​រួចហើយ ពោលគឺ៖ក្រមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី ប្រកាសឱ្យប្រើនៅថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ និងដាក់ឱ្យអនុវត្តនៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៧ក្រមនីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌ ប្រកាសឱ្យប្រើនៅថ្ងៃទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០៧ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ប្រកាសឱ្យប្រើនៅថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៩ និងដាក់ឱ្យអនុវត្តនៅថ្ងៃទី២១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១០។ ដោយឡែក ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ដែលប្រកាសឱ្យប្រើនៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ គឺត្រូវដាក់ឱ្យអនុវត្ត​ចាប់ពី​ថ្ងៃទី២១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១ នេះតទៅ ។ ក្រៅពីការរៀបចំជាក្រមក្នុងវិស័យរដ្ឋប្បវេណី និងវិស័យព្រហ្មទណ្ឌនេះ រាជរដ្ឋា​ភិបាល​ក៏មានបំណង​រៀបចំក្រម ក្នុងវិស័យ​​​រដ្ឋបាល និងពាណិជ្ជកម្មផងដែរ ដើម្បីចូលរួមពង្រឹងអភិបាលកិច្ចល្អ ព្រមទាំងធានា និងជំរុញប្រតិបត្តិការ ពាណិជ្ជកម្ម និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ ការរៀបចំបានជោគជ័យ និងដោយប្រុងប្រយ័ត្ននៃក្រមទាំងនេះគឺជាស្នាដៃដ៏ធំក្នុងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌​ដែល​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​សម្រេចបាន និងជា​មោទនភាពរបស់ប្រទេស និងប្រជាជនកម្ពុជាទាំងមូលផងដែរ ដោយហេតុថាប្រទេសមួយ​ចំនួនមិនទាន់​មានលទ្ធភាព​រៀបចំបានជាក្រមដូចនេះទេ។ ការចងក្រងជាក្រមបែបនេះ គឺជាការបង្ហាញឱ្យឃើញនូវឯកភាពនៃ​ច្បាប់ ឯកភាពនៃការបកស្រាយច្បាប់ និងឯកភាពនៃការអនុវត្តច្បាប់ ដោយអនុវត្តនៅទូទាំងប្រទេស នូវច្បាប់តែមួយ ដែលជាកត្តាជំរុញឱ្យមានឯកភាពនៃស្មារតីប្រជាជាតិ សមភាព និងយុត្តិធម៌។
ឯកឧត្តម លោកជំទាវ អស់លោក លោកស្រី!
ខ្ញុំសូមរំលឹកថា មានកត្តាពីរយ៉ាងដែលតម្រូវឱ្យមានការដ្ឋានដ៏ធំនៃការរៀបចំក្រមទាំងនេះឡើង ៖ ទី១ គឺ បរិបទ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ និង ទី២ គឺ ឆន្ទៈនយោបាយ។
តាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា នីតិសរសេរ(Droit écrit) ជាផ្នែកមួយ​នៃ​ប្រពៃណីច្បាប់កម្ពុជា។ ការរៀបចំជាក្រម​បែប​បារាំង គឺ​ជាមរតកប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសម័យអាណាព្យាបាលបារាំងនៅកម្ពុជា។ នៅទសវត្សរ៍ទី៥០ ប្រទេសកម្ពុជាបាន​សម្រេចនូវការងាររៀបចំជាក្រម ក្នុងវិស័យព្រហ្មទណ្ឌ វិស័យរដ្ឋប្បវេណី និងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម។ ត្រង់ចំណុចនេះ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ននេះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាកំពុងបង្កើតវប្បធម៌​ គតិយុត្ត​របស់ខ្លួនផ្ទាល់ ដោយធ្វើ​ការ​សម្រប​សម្រួល​រវាងប្រពៃណីច្បាប់ជាតិ និងបច្ចេកទេសនៃប្រព័ន្ធផ្សេង ដែលអាច​ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង​នូវប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​កម្ពុជា​ទាំងមូល។
ចំណែកឯឆន្ទៈនយោបាយវិញ គឺកើតចេញជាបឋមពីការយល់ឃើញថា ភាពផ្សេងៗ និងពហុភាពនៃអត្ថបទគតិយុត្ត បានកាត់បន្ថយនូវការទទួលបានយុត្តិធម៌ និងប៉ះពាល់ដល់លក្ខណៈសមធម៌នៃដំណើការរឿង​ក្តី និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។ ការអនុវត្តច្បាប់ដោយចៅក្រម បានជួបការលំបាក និងមិនទាន់មានលក្ខណៈ​  ឯកភាពនៅឡើយ។ កង្វះភាពច្បាស់លាស់ និងកង្វះឯកភាពនៃនីតិ ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ផុយស្រួយ និងធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះនូវទំនុកចិត្តរបស់​ប្រជាពលរដ្ឋចំ​ពោះស្ថាប័នតុលាការ និងស្ថាប័នរដ្ឋ។ ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ​ រាជរដ្ឋាភិបាល​ ក៏​បាន​​​ចាត់ទុកច្បាប់​ជាឧបករណ៍​​នៃអភិបាលកិច្ចល្អ ការកសាងនីតិរដ្ឋ និងសិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌។
ឆ្លៀតក្នុងឱកាសនេះ ខ្ញុំសូមលើកឡើងត្រួសៗអំពីសារៈសំខាន់ និងមូលហេតុនៃការកសាងក្រម​រដ្ឋប្បវេណីនេះ​ ។ កន្លងមក អត្ថបទគតិយុត្តដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យរដ្ឋប្បវេណីមានលក្ខណៈរាយប៉ាយ និងខ្វះចន្លោះ ។ យើង​ចាំបាច់ត្រូវប្រមូលផ្តុំនូវអត្ថបទទាំងនេះ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានសង្គតិភាព លក្ខណៈឯកភាព ស៊ីសង្វាក់ និងងាយស្រួល​ក្នុងការ​ស្វែងយល់ ព្រមទាំងបំពេញបន្ថែមនូវអ្វីដែលជាកង្វះខាត ទើបបានជាមានការរៀបចំបង្កើតជា​ក្រមរដ្ឋប្បវេណីនេះឡើង។ ក្រមរដ្ឋប្បវេណី គឺជាកម្រងច្បាប់គោលមួយ ដែលមានតួនាទីសម្រប​សម្រួលចំណង​ទាក់ទងអំពីទ្រព្យ​សម្បត្តិដែលមានតំលៃប្រើប្រាស់ ផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងរូបវ័ន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល ព្រមទាំង​សម្រប​សម្រួល​ចំណង​ទាក់ទងរវាងប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រជាពលរដ្ឋ រវាងរូបវ័ន្តបុគ្គលនិងនីតិបុគ្គល ឬ រវាងនីតិបុគ្គល​​និងនីតិបុគ្គល ដែលរួមមានទំនាក់ទំនងអំពីកម្មសិទ្ធិ អំពីការដោះដូរ អំពីការធ្វើសំណង និងទំនាក់ទំនងអំពី​គ្រួសារ និងមរតក។ ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ក៏ជាច្បាប់មូលដ្ឋានមួយដែលអនុវត្តចំពោះប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដែលមាន​សេរីភាព​ក្នុងការ​ធ្វើជាប្រ​ធាននៃ​ការដោះដូរទំនិញក្នុងសង្គមមួយ ដែលមានប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ។ ចំពោះ​​ទំនាក់ទំនងគតិ​យុត្តដែល​ប្រជាជនធម្មតាមានការពាក់ព័ន្ធនោះ គឺមានទំនាក់ទំនងទ្រព្យសម្បត្តិ និងទំនាក់ទំនងគ្រួសារ ដែលក្នុងទំ​នាក់ទំនង​ទ្រ​ព្យសម្បត្តិ មានការមានកម្មសិទ្ធិលើទ្រព្យសម្បត្តិ (សិទ្ធិប្រត្យ័ក្ស) និងការជួញដូរជាមួយប្រជា​ពលរដ្ឋដទៃទៀត (កិច្ចសន្យា)។ រីឯទំនាក់ទំនងគ្រួសារវិញ មានទំនាក់ទំនងឋានៈជាញាតិ ដូចជា អាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬ ឪពុកម្តាយនិងកូន និងសន្តតិកម្ម។
ជាងនេះទៅទៀត បទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនធំនៃក្រមរដ្ឋប្បវេណី គឺជាបទប្បញ្ញត្តិថ្មីដែលពុំធ្លាប់មាននៅឡើយ​នៅក្នុងក្រប​ខ័ណ្ឌគតិ​យុត្តរបស់ប្រទេសកម្ពុជានារយៈពេលកន្លងមក ជាអាទិ៍ បទប្បញ្ញត្តិស្តីពីសន្តតិកម្ម (Succession) ដែលចែង​អំពីសន្ត​តិជន ដោយចាត់ទុកថា សហព័ន្ធ (Epoux) គឺជា សន្តតិជនជានិច្ច ព្រមទាំងបានកំណត់នូវភាគបម្រុង (Réserve héréditaire) សម្រាប់សន្តតិជនប្រភេទខ្លះ រួមមាន បច្ឆា​ញាតិ​ផ្ទាល់ (Descendant) សហព័ន្ធ ឳពុកម្តាយ ជីដូនជីតា ។ ក្រៅពីនេះ បទប្បញ្ញតិ្តទាក់ទងនឹងបុគ្គល (Personne) ដែលបានកំណត់អំពីរូបវន្តបុគ្គល នីតិបុគ្គល បទប្បញ្ញត្តិអំពីអាហារកាតព្វកិច្ច (Obligation alimentaire) រវាងញាតិផ្សេងៗ ដូចជាអាហារ​កាតព្វ​កិច្ចរវាង​កូនជានីតិ​ជននិង​ឳពុកម្តាយ ឬក៏រវាងបងប្អូន​បង្កើត​ជាដើម ក៏ជាបទប្បញ្ញតិ្តថ្មី ដែលពុំធ្លាប់​មាននៅ​ឡើយនៅក្នុងច្បាប់​របស់​ប្រទេស​​កម្ពុជា​ ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ​។ មិនតែប៉ុណ្ណោះទៀតសោត បទប្បញ្ញត្តិ​ជាច្រើន​នៃក្រមរដ្ឋប្បវេណី​មិនមានខ្លឹម​សារ​ដូចគ្នា​ជាមួយ​នឹង​​ច្បាប់​មុនៗទេ ពោលគឺ គោលការណ៍ដែលត្រូវបានអនុវត្តនាពេលកន្លងមក ក៏នឹងត្រូវមានការផ្លាស់ប្តូរ​ដោយសារ​​តែការដាក់ឲ្យអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី ដូចជាគោលការណ៍នៃការធានាដោយសាមគ្គីភាព (Principe du cautionement solidaire) ជាដើម។ ត្រង់ចំណុចនេះហើយដែលជា​លក្ខណៈ​ពិសេស​គួរឲ្យកត់សម្គាល់​នៃ​ក្រម​រដ្ឋប្បវេណី ហើយដែលអ្នកអនុវត្តច្បាប់គ្រប់ជំនាញត្រូវ​តែ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​​ឲ្យ​បាន​ខ្ពស់​បំផុត​ ដើម្បី​ជៀស​វាង​​នូវ​ការ​អនុវ​ត្ត​ខុស​​ ឬ ការ​ភាន់​ច្រឡំ​ពី​អត្ថន័យ​ពិត​ប្រាដក​ និង​ពី​ស្មារតី​នៃ​ក្រម​រដ្ឋ​ប្បវេណី​ ដែល​ជា​កត្តាធ្វើ​ឲ្យ​ប្រាស​ចាក​ ​​​និង​ប៉ះ​ពាល់​​ដល់​ប្រសិទ្ធភាព​​នៃ​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​ ក៏ដូច​ជា ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​យន្ត​ការ​ពង្រឹង​នីតិ​រដ្ឋ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ផង​ដែរ​។​ ក្រៅពី​នេះ​ ច្បាប់​ស្តីពី​​ការអនុវត្ត​ក្រម​រដ្ឋប្បវេណី​បាន​ចែងជា​បន្ថែម​​​​ទៀត​​នូវ​បទប្បញ្ញត្តិ​​មួយ​ចំនួន​ ដើម្បី​បំពេញ​នូវ​ការ​ខ្វះ​ចន្លោះ​នៃ​ក្រម​រដ្ឋប្ប​វេណី​ ដូច​ជា ការ​កំណត់​ពីអត្ថន័យ​​នៃលិខិត​យថាភូត​(Acte authentique) ​ព្រម​ជាមួយ​នឹង​ការ​​​បញ្ជាក់​ពី​សមត្ថកិច្ច​របស់​​រដ្ឋមន្រ្តី​​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​ ក្នុង​ការ​កំណត់​អំពី​​អត្រា​ការប្រាក់​ (ប្រាក់​កម្ចី)​ ដែល​ត្រូវ​បាន​​កម្រិត​ជាដើម​ ព្រម​ទាំង​បាន​កំណត់​នូវ​បទ​ប្បញ្ញត្តិ​សម្រប​សម្រួល​​ផ្សេងៗ​ជាលក្ខណៈ​អន្តរ​ប្បញ្ញត្តិ​​​ ក្នុង​គោល​ដៅ​​ដោះ​ស្រាយ​​ទំនាក់​ទំនង​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នៅក្នុង​​ច្បាប់​ចាស់ និងបន្ត​អនុភាព​អនុវត្ត​នៅ​ខណៈ​ពេល​​ដែល​​ច្បាប់​​ថ្មី​​​ ពោល​គឺ​ក្រម​រដ្ឋ​ប្បវេណី​ត្រូវ​​បាន​​យក​​​មក​​អនុវត្ត​ ។ លើស​ពី​នេះ​​ទៅ​ទៀត​ ច្បាប់​នីតិ​វិធី​ពិសេស​ រួម​មាន ​ច្បាប់​ស្តី​ពីនី​តិវិធី​នៃ​បណ្តឹង​ទាក់​ទង​នឹង​ឋានៈបុគ្គល​ និង​ច្បាប់​ស្តី​ពី​នីតិ​វិធី​នៃ​រឿង​ក្តី​រដ្ឋ​ប្បវេណី​ ដែល​មិន​មែន​ជា​បណ្តឹង​ ក៏​មិន​អាច​មើល​រំលង​បាន​ដែរ​ ពី​ព្រោះ​ថា​ ច្បាប់​ទាំង​ពីរនេះ​​ នឹង​ត្រូវ​បំពេញ​បន្ថែម​លើ​​ក្រម​នីតិ​វិធី​រដ្ឋប្បវេណី​ដែល​បាន​​ចាប់​ផ្តើម​អនុវត្ត​​រួច​​ទៅ​​ហើយ​​​ ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៧ មក​ម្ល៉េះ​​ ហើយច្បាប់​ទាំង​ពីរ​នេះ​ គឺជា​​គ្រឹះ​​ដ៏​ចាំ​បាច់​ដែល​ត្រូវ​យក​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់​ដោយ​ខាន​មិន​បាន​ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​​បញ្ហា​ និង​វិវាទ​មួយ​ចំនួន​ធំ​ ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ក្រម​រដ្ឋ​ប្បវេណី​។​
ក្រម​រដ្ឋប្បវេណី​បាន​បញ្ចូល​បន្ថែម​ទៀត​ និង​យ៉ាង​សម​ស្រប​នូវ​គោលការណ៍​សំខាន់​ៗ​ក្នុង​វិស័យ​រដ្ឋប្បវេណី​ ដែល​គោល​ការណ៍ទាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ជា​ច្រើន​នៅ​​លើ​សកលលោក​ រួមមាន​គោលការណ៍​ស្វ័យ​ភាព​នៃ​បុគ្គល​ឯកជន ការហាម​ឃាត់​ការ​ប្រើប្រាស់​សិទ្ធិ​ដោយ​បំពាន​ និង​គោលការណ៍​​​​នៃ​ភាព​សុចរិត​ និង​ភាព​ស្មោះ​ត្រង់​ ជាដើម។ និយាយ​ជា​រួម​ ក្រម​រដ្ឋប្ប​វេណី​បាន​ផ្តល់​នូវ​វិធាន​គតិយុត្ត​​​ប្រកប​ដោយ​​ភាព​យុត្តិ​ធម៌​ និង​ច្បាស់លាស់​ សម្រាប់​ដោះ​ស្រាយ​នូវ​​រាល់​ទំនាក់​ទំនង​គតិយុត្ត​រវាង​បុគ្គល​​ឯកជន ។​ ក្នុងន័យ​​នេះ​ ក្រម​រដ្ឋប្បវេណី​​ដែល​ជា​ច្បាប់​ទូទៅ​ក្នុង​វិស័យ​ឯកជន​ នឹង​ក្លាយជា​ឧបករណ៍​គតិយុត្ត​ដ៏​មាន​សារប្រយោជន៍​​​​បំផុត​សម្រាប់​តុលាការ​ នៅ​ក្នុង​ការសម្រេច​រឿង​ក្តី​ឲ្យ​មាន​ការ​ឯកភាព ​ និង​ភាព​ត្រឹម​ត្រូវ​ប្រកប​​ដោយ​ទស្សន​តក្ក​វិជ្ជា​គតិយុត្ត។​
ក្រមរដ្ឋប្បវេណី គឺជាច្បាប់មូលដ្ឋានសម្រាប់អនុវត្តទូទៅ រីឯច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មវិញ គឺជាច្បាប់អនុវត្តចំពោះសកម្មភាព ឬប្រធានពិសេស ដែលគេហៅថា ច្បាប់ពិសេស។ ជាគោលការណ៍ ច្បាប់ឯកជនពិសេសផ្សេងទៀត​ត្រូវបង្កើត​ទ្បើងដោយ​ស្របទៅតាមគោលការណ៍សំខាន់ៗនៃក្រមរដ្ឋប្បវេណី។
ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ជាក្រមមូលដ្ឋាន និងជាអាទិភាពមួយនៃផែនការកសាងច្បាប់របស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ សម្រាប់អនុវត្តយុទ្ធ​សាស្ត្រកំណែទម្រង់ច្បាប់និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ចុះថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៥ របស់រាជ  រដ្ឋាភិបាល។
ឯកឧត្តម លោកជំទាវ អស់លោក លោកស្រី!
គោលបំណងនៃពិធី “ប្រកាសការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី” នាថ្ងៃនេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងក្រប​ខ័ណ្ឌនៃការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ច្បាប់ដល់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ សាធារណៈជន និងដល់អ្នកវិជ្ជាជីវៈច្បាប់ និងតុលាការ មានជា អាទិ៍ ចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា ក្រឡាបញ្ជី និងមេធាវី ដើម្បីចូលរួមចំណែកលើក​កំពស់ការយល់ដឹងអំពីច្បាប់ និងធានា​ប្រសិទ្ធិ​ភាពនៃការអនុវត្ត។ ដោយហេតុថា គ្រប់សង្គមក្នុង​សម័យទំនើប​ទាំងអស់​សុទ្ធតែ​ត​ម្រូវ​ឱ្យមាន​ការយល់ដឹងអំពីច្បាប់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងនិង​​ធានាឱ្យមានសន្តិភាព ធ្វើឱ្យមានសុវត្ថិភាពសង្គម និងសកម្មភាព   ធុរកិច្ចប្រចាំថ្ងៃ ទើបការអប់រំផ្សព្វផ្សាយជាទៀងទាត់អំពីអត្ថបទគតិយុត្តនៅគ្រប់ពេលដែលត្រូវបានអនុម័ត និង​​ការដាក់ឱ្យអនុវត្ត គឺជាតំណាក់កាលមួយចាំបាច់ ដើម្បីកសាង​នូវនីតិរដ្ឋ និងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យមួយ ស្រប​តាមស្មារតីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
ការប្រកាសឱ្យអនុវត្តជាផ្លូវការនូវក្រមរដ្ឋប្បវេណី និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនាថ្ងៃនេះ នឹងបង្ហាញដល់គ្រប់  ស្ថាប័ន ទាំងផ្នែក​សាធារណៈ ផ្នែកឯកជន ដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ មន្ត្រីតុលាការ មន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ អ្នកប្រកបវិជ្ជាជីវៈច្បាប់ អ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងឡាយ និងសាធារណជន អំពីការវិវត្តជាវិជ្ជមានមួយចំនួន ដូចខាងក្រោមៈ
–   មានការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវបរិស្ថានវិនិយោគ តាមរយៈការបង្កើត និងដាក់ចេញនូវ​បទបញ្ជាទាក់ទង​នឹងការដាក់​បញ្ចាំ​ និងការធានា។
–   ក្រមរដ្ឋប្បវេណីនឹងចូលរួមយ៉ាងសំខាន់ ក្នុងការអភិវឌ្ឍសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចនៅព្រះរា​ជាណាចក្រ​កម្ពុជា។
–   ក្រមរដ្ឋប្បវេណីត្រូវបានរៀបចំឡើង ដោយគោរពតាមទំនៀមទំលាប់កម្ពុជា ដោយផ្តោតទៅលើចំណុចរួម​ដែលសកល​លោកទាំងមូលបានពិភាក្សា និងគិតគូរយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់នូវសភាពការណ៍ និងនិន្នាការអភិវឌ្ឍន៍​សង្គមរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
–   ក្រមរដ្ឋប្បវេណី បានបំពេញបន្ថែម និងធ្វើទំនើបកម្ម ជាអាទិ៍ ចំពោះទំនាក់ទំនងទ្រព្យសម្បត្តិ និងទំនាក់ទំនងញាតិ អាពាហ៍ពិពាហ៍ គ្រួសារ និងមរតក គោលការណ៍មូលដ្ឋានដែលធានា សេចក្តីថ្លៃថ្នូរនៃបុគ្គល ភាពស្មើគ្នារបស់បុរស-នារី និងសិទ្ធិលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបានកំណត់​​នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្លើយតបទៅនឹងការវិវត្តរបស់សង្គម។
–   ពង្រឹងនីតិរដ្ឋ  ប្រជាធិបតេយ្យ និងការការពារសិទ្ធិមនុស្ស នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
–   ធ្វើទំនើបកម្មក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ស្របតាមគោលនយោបាយកំណែទម្រង់របស់រាជរដ្ឋាភិបាល។
–   ចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងគោលនយោបាយរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីធានាឱ្យមានឯកភាព​​​ទូទៅ ក្នុងចំណងទាក់ទងនៃកិច្ចការពារសិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍របស់មនុស្ស និងសង្គម។
–   ពង្រឹងស្ថាប័នយុត្តិធម៌ ជាពិសេស បង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្តល់យុត្តិធម៌ផ្នែករដ្ឋប្បវេណីជូនប្រជាពលរដ្ឋ និង​ធានានូវ​វឌ្ឍនភាពសង្គម។
–   ធានាភាពងាយស្រួលនៃការទទួលព័ត៌មានអំពីច្បាប់ និងតុលាការ ព្រមទាំងផ្តល់សុវត្ថិភាព  គតិយុត្ត​ដល់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ។
–   ក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនឹងយកចិត្តទុកដាក់ដល់សង្គតិភាព និងភាពផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងក្រម    រដ្ឋប្បវេណី នៅពេលដែលរៀបចំសេចក្តីព្រាងច្បាប់ ព្រះរាជក្រឹត្យ អនុក្រឹត្យ និងប្រកាសផ្សេងៗ។
ឯកឧត្តម លោកជំទាវ អស់​លោក លោកស្រី !
ការកសាងបានច្បាប់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តគ្រប់គ្រាន់ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ មិនមានន័យថា បេសកកម្ម​ត្រូវបានបញ្ចប់នោះទេ គឺយើងមានភារកិច្ចច្រើនទៀត មានជាអាទិ៍ ការបណ្តុះបណ្តាល​សមត្ថកិច្ចដែល​ជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់ ការអប់រំផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងជំរុញបន្ថែមទៀតនូវផែនការកំណែទម្រង់រដ្ឋ ដែលជាកត្តារួមចំណែក ធ្វើឱ្យសង្គមមានសុខដុមភាព និងវឌ្ឍនភាព។
ក្នុងន័យនេះ បន្ទាប់ពីពេលដែលក្រមរដ្ឋប្បវេណី និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធទាំងនេះត្រូវបានដាក់​ឲ្យ​អនុវត្ត និងដើម្បីចូល​រួមចំណែកធ្វើឱ្យបានសម្រេចនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ស្របតាមកម្មវិធី សកម្មភាសម្រាប់​អនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រកំណែទម្រង់ច្បាប់ និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ក្រសួងយុត្តិធម៌ត្រូវបន្តខិតខំប្រឹងប្រែងអនុវត្ត​ការងារសំខាន់ៗ​​មួយចំនួនដូចតទៅ ៖
–   រៀបចំបទដ្ឋានគតិយុត្ត និងយន្តការ ដែលចាំបាច់សម្រាប់អនុវត្ត ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ឱ្យមានភាពរលូន  និង​មានប្រសិទ្ធភាព។
–   បន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការពង្រឹងស្ថាប័ននៃវិស័យយុត្តិធម៌ និងជំរុញការអនុម័តច្បាប់ជាមូលដ្ឋានផ្សេងៗទៀត ជាអាទិ៍ច្បាប់ស្តីពីលក្ខន្តិកៈនៃចៅក្រមនិងព្រះរាជអាជ្ញា ច្បាប់ស្តីពីការចាត់តាំងអង្គការតុលាការ ច្បាប់ស្តីពី វិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំនិងការប្រព្រឹត្តទៅរបស់ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានៃអង្គចៅក្រម លក្ខន្តិកៈនៃក្រឡាបញ្ជី លក្ខន្តិកៈនៃអាជ្ញាសាលា។
–   បន្តរួម​​ចំណែក​​​ក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលដល់អ្នកវិជ្ជាជីវៈច្បាប់ និងតុលាការ ឱ្យស្របទៅតាមការ​វិវត្តនៃច្បាប់កម្ពុជា និងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដែលមានប្រយោជន៍ដល់វិស័យតុលាការ។
–   បន្តពង្រឹង និងពង្រីកការអប់រំផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ឱ្យកាន់តែមានទ្រង់ទ្រាយទូលំទូលាយដល់​​ស្ថាប័ន​​​អនុវត្តច្បាប់ និងសាធារណៈជន។
ខ្ញុំសង្ឃឹមថា ពិធីប្រកាសការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណីនៅថ្ងៃនេះ នឹងបង្ហាញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់បានយល់​ដឹង​ច្បាស់ពីយន្តការនៃការរៀបចំក្រមនៅកម្ពុជា ទស្សនទានទូទៅ និងគោលការណ៍សំខាន់ៗនៃក្រមរដ្ឋប្បវេណី និងការទទួលព័ត៌មានជាផ្លូវការអំពីការចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៃ ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ច្បាប់ស្តីពីការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី ច្បាប់ស្តីពីនីតិវិធីបណ្តឹងទាក់ទងនឹងឋានៈបុគ្គល​ និងច្បាប់ស្តីពីនីតិវិធីនៃរឿងក្តីរដ្ឋប្បវេណីមិនមែនជាបណ្តឹង ។ ដូច្នេះ ប្រជាពលរដ្ឋទាំង​អស់​ត្រូវចូលរួម និងទទួលអនុវត្តតាមក្រមនិងច្បាប់ទាំងនេះ ហើយយើង​មិន​អាចនិយាយថា យើងមិនបានដឹងអំពីការចូលជាធរមាននៃក្រមនិងច្បាប់ទាំងនេះនោះទេ។ ខ្ញុំក៏ស្នើសុំផងដែរ ដល់ចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា និងមន្ត្រីតុលាការទាំងអស់ ដែលជាអ្នកមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការផ្តល់យុត្តិធម៌​ជូនប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវ​ខិតខំប្រឹងប្រែង​ស្វែងយល់ឱ្យបាន​កាន់តែច្បាស់លាស់ថែម​ទៀត អំពីក្រមរដ្ឋប្បវេណី និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធទាំងនេះ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាព​ ភាពត្រឹមត្រូវ និងទំនុកចិត្តក្នុងការសម្រេច​​សេចក្តី​​​​ក្នុងរឿងរដ្ឋប្បវេណី ។
ជាទីបញ្ចប់ ខ្ញុំសូមប្រសិទ្ធិពរ​ជូនឯកឧត្តម លោកជំទាវ អស់​លោក​ លោក​ស្រី​ ភ្ញៀវកិត្តិយសជាតិ អន្តរជាតិ​​​ទាំងអស់ សូមមានសុខភាពល្អ សុភមង្គល និងជោគជ័យគ្រប់​ភារកិច្ច​។
សូមអរគុណ!
សុន្ទរកថាស្វាគមន៍ ឯកឧត្តម អង្គ វង្ស វឌ្ឍានា ថ្លែងក្នុងវិធី «ប្រកាសការអនុវត្តក្រមរដ្ឋបវេណី»

រាជរដ្ឋាភិបាល កម្ពុជា ប្រកាសជាផ្លូវការ​ ដាក់ឱ្យអនុវត្ត​ ក្រមរដ្ឋប្បវេណីថ្មី

ប្រភព៖ គេហទំព័រដើមអំពិល
Photo by DAP-NEWS

ដោយៈ តុល សុភ័ណ
ភ្នំពេញ ៖ ក្រមរដ្ឋប្បវេណីថ្មី បានបង្កើតឡើង អស់ជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ទើបរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្រកាសឱ្យអនុវត្តក្រមនេះ ចាប់ ពីថ្ងៃទី២១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១តទៅ ដើម្បីឱ្យសង្គម មានសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ និងអភិវឌ្ឍសង្គមជាតិ។
ក្រមនេះ បានប្រមូលផ្តុំ បទបញ្ញត្តិ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរឿង រដ្ឋប្បវេណីជាច្រើន ដោយសារតែកន្លងមក វិស័យរដ្ឋប្បវេណី មាន លក្ខណៈចន្លោះប្រហោង និងរាយប៉ាយ ដែលធ្វើឱ្យមានផលលំបាក ដល់ការអនុវត្តច្បាប់ ពាក់ព័ន្ធរឿងរដ្ឋប្បវេណី។ លើសពីនេះ ក្រមរដ្ឋប្បវេណី គឺជាកម្រងច្បាប់គោលមួយ ដែលមានតួនាទី សម្របសម្រួល ចំណងទាក់ទង អំពីទ្រព្យសម្បតិ្ត ដែលមានតម្លៃ ប្រើប្រាស់ ផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង រូបវ័ន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល ព្រមទាំងសម្របសម្រួល ចំណងទាក់ទង រវាងប្រជាពលរដ្ឋ និងប្រជាពលរដ្ឋ រវាងរូបវ័ន្តបុគ្គល និងនីតិបុគ្គល ឬរវាងនីតិបុគ្គល និងនីតិបុគ្គល ដែលរួមមានទំនាក់ទំនង អំពីកម្មសិទិ្ធ អំពីការដោះដូរ អំពីការធ្វើ សំណង និងទំនាក់ទំនង អំពីគ្រួសារ និងមរតក។
ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តី ទទួលបន្ទុក ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តី លោក សុខ អាន បានថ្លែងក្នុងពិធីប្រកាស ការអនុវត្តក្រម រដ្ឋប្បវេណី នៅឯវិមានសន្តិភាព ឱ្យដឹង នៅថ្ងៃពុធ ទី២១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១ ថា លោកបានចាត់ទុក ថ្ងៃប្រកាសឱ្យអនុវត្ត ក្រមរដ្ឋប្ប វេណីថ្មីនេះ ជាថ្ងៃប្រវត្តិសាស្រ្តគតិយុត្តិ និងជាព្រឹត្តិការណ៍ជាតិ ដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងដំណើរការ កសាងក្របខណ្ឌច្បាប់ ជាមូលដ្ឋាន សម្រាប់កម្ពុជា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំង នូវឆន្ទៈរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការកសាង និងពង្រឹងនីតិរដ្ឋ ហើយក្រមរដ្ឋប្បវេណីថ្មីនេះ ធ្វើឡើង ស្របទៅតាមបរិបទ ប្រវត្តិសាស្រ្ត និងឆន្ទៈនយោបាយ របស់កម្ពុជា ។
លោក សុខ អាន បានលើកឡើងថា “ ការរៀបចំបានជោគជ័យ និងដោយប្រុងប្រយ័ត្ន នៃក្រមទំាងនេះ គឺជាស្នាដៃដ៏ធំ ក្នុងប្រព័ន្ធ យុត្តិធម៌ ដែលរាជរដ្ឋាភិបាល សម្រេចបាន និងដោយមោទនភាព របស់ប្រទេស និងប្រជាជនកម្ពុជាទំាងមូល ផងដែរ ដោយ ហេតុថា ប្រទេសមួយចំនួន មិនទាន់មានលទ្ធភាព រៀបចំបាន ជាក្រមដូចនេះទេ ” ។
លោកឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី បានគូសបញ្ជាក់ ឱ្យដឹងទៀតថា ពិធីប្រកាសការអនុវត្ត ក្រមរដ្ឋប្បវេណី មានគោលបំណង ផ្សព្វផ្សាយ ច្បាប់ដល់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ សាធារណជន និងដល់អ្នកវិជ្ជាជីវៈច្បាប់ និងតុលាការ ដើម្បីចូលរួមចំណែក លើកកម្ពស់ការ យល់ដឹងអំពីច្បាប់ និងធានាប្រសិទ្ធិភាព នៃការអនុវត្ត ។
រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក អង្គ វង្សវឌ្ឍានា បានមានប្រសាសន៍ នៅក្នុងឱកាសនោះ ផងដែរថា ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ត្រូវបាន អនុម័ត ដោយរដ្ឋសភា នាថ្ងៃទី០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៧ នាសម័យប្រជុំ លើកទី៧ នីតិកាលទី៣ ហើយ ត្រូវបានព្រឹទ្ធ សភាយល់ ព្រម តាមទម្រង់ និងគតិច្បាប់ លើក្រមនេះទាំងស្រុង ហើយក្រមរដ្ឋប្បវេណីនេះ ត្រូវបានប្រកាស ឱ្យប្រើនៅថ្ងៃទី០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៧ ប៉ុន្តែ មិនទាន់អាចអនុវត្តបាន នៅឡើយទេ គឺត្រូវរង់ចាំច្បាប់នេះ កំណត់កាលបរិច្ឆេទ ត្រូវអនុវត្តក្រមរដ្ឋ ប្បវេណីនេះ ដោយហេតុថា ទំនាក់ទំនងរដ្ឋប្បវេណីនេះ មានភាពស្មុគស្មាញ ទាំងការបកស្រាយ និងទាំងការអនុវត្ត ។
លោក អង្គ វង្សវឌ្ឍានា បានលើកឡើងថា “ ច្បាប់ស្តីពី ការអនុវត្តក្រមរដ្ឋប្បវេណី ដែលកំណត់ការអនុវត្ត ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ដែល ត្រូវដាក់ឱ្យអនុវត្ត នៅថ្ងៃទី២១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១ ត្រូវបានរៀបចំឡើង ដើម្បីសម្របសម្រួល ជាមួយបទបញ្ញត្តិច្បាប់ និងបទដ្ឋាន គតិយុត្តិ ធរមាននានា ឱ្យមានភាពស៊ីសង្វាក់ នៅក្នុងការអនុវត្ត និងក្នុងគោលបំណង ធានាស្ថិរភាព នៃទំនាក់ទំនងគតិយុត្តិ ផ្នែក រដ្ឋប្បវេណី និងធានាឱ្យមានការអនុវត្ត ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ នូវបទបញ្ញត្តិ នៃក្រមរដ្ឋប្បវេណី” ។
ប្រធាន JICA លោក Yasujiro SUZUKI បានមានប្រសាសន៍ ឱ្យដឹងផងដែរថា រាជរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន បានផ្តល់ជំនួយរបស់ខ្លួន ក្នុង ការព្រាង ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ក្រមនីតិវិធី រដ្ឋប្បវេណី និងច្បាប់ផ្សេងៗទៀត តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ មកម្ល៉េះ ដើម្បីឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ជួយការពារសិទ្ធិ របស់ប្រជាជន ព្រមទាំងជួយពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ច របស់កម្ពុជា ផងដែរ ហើយរាជរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន នឹងបន្តជួយ ពង្រឹង សមត្ថភាព ក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា និងមេធាវីផងដែរ ដើម្បីធានា ការអនុវត្តនូវក្រម រដ្ឋប្បវេណី ដោយរលូន និងមានប្រសិទ្ធភាព។
គួរបញ្ជាក់ឱ្យដឹងថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានចាត់ទុកច្បាប់ ជាឧបករណ៍មួយ ដើម្បីជំរុញឱ្យមាន អភិបាលកិច្ចល្អ និងនីតិរដ្ឋ ក្នុង គោលបំណង ធ្វើឱ្យសង្គមមាន សណ្តាប់ធ្នាប់ និងអភិវឌ្ឍសង្គមជាតិ ឱ្យមានការរីកចម្រើន ទៅតាមសម័យកាល៕

Advertisements

About Chin Vannara

ប្លក់នេះរៀបចំឡើង សម្រាប់ការសិក្សា ស្រាវជ្រាវ ជាផលប្រយោជន៍ដល់និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវទាំងឡាយ​។

Posted on ខែធ្នូ 29, 2011, in បទសម្ភាសន៍. Bookmark the permalink. បាន​បិទ​ការ​បញ្ចេញ​មតិ នៅ ម៉ក់ រេមីសា៖ “ ការថតរូប​មិនមែន​ជា​ការ​ងាយស្រួល​ទេ ដើម្បី​ឲ្យ​រូបថត​មួយ​មាន​តម្លៃ”.

ការ​បញ្ចេញ​មតិ​ត្រូវ​បាន​បិទ។